Ashtangasamgraha 49.2

49.2

atheti maṅgale | ekaviṃśativarṣaḥ pumān kanyāmanindyenālokadiṣṭena vidhinodvahet svīkuryāditi sambandhaḥ| kiṃbhūtāṃ kanyāmityāha atulyagotrāmityādi | tulyaśabdo'traikaśabdasya sādhāraṇasyārthe vartate | gotraṃ ca vasiṣṭhādṛṣikṛṣināmapūrvakaṃ loke śāstre ca prasiddham | abhijanaḥ kulam | atra tulyaśabdaḥ sadṛśaparyāyaḥ | sādṛśyaṃ cātra vittavṛttādibhiḥ prakṛtatvāttulyārthatve pumān pratyavamṛśyate| tathā yasmin kule sañcārī rogaḥ kuṣṭhapaiṅgalyādirnāsti tatra yā prasūtā tāṃ tathā sātiśayaiḥ rūpādibhiḥ sampannām | lakṣaṇāni śubhāni loke śāstre ca prasiddhāni | nājātāni nāpi bhūtvā vinaṣṭāni dantādīni yasyāḥ sā tathoktā | mṛduḥ komalā śarīreṇa svabhāvena ca | tathārogā prakṛtiḥ svabhāvo yasyāḥ sā tathāvidhām | kapilā pītalohitā | piṅgalā aruṇalohitā | tām | yasyāścāṅgāni bāhunayanāṅguliprabhṛtīni anyāṅgāpekṣayā nāpyūnāni nāpyadhikāni | tathā īṣadasamāptā dvādaśavarṣā dvādaśavarṣāsi yasyāstām | tathā amarādināmarahitāṃ śacīmahatbhāgyamālakṣmīprabhṛtīnyamaranāmāni| goghātakṣakīprabhṛtīni nāganāmāni | gaṃgāyamunāsarasvatīprabhṛtīni sarinnāmāni | merumalayavindhyaprabhṛtīnyacalanāmāni | madhūkikāśvadarīśamīprabhṛtīni vṛkṣanāmāni | haṃsīvalākācakrorīkokilāprabhṛtīni pakṣināmāni | rohiṇīrevatīmaghāprabhṛtīni nakṣatranāmāni | anyā rajakacaṇḍālādayaḥ teṣāṃ pratideśe prasiddhyā yāni nāmāni tadvarjitām | evaṃ preṣyā dāsaśilpinaḥ | satyapi yathoktāviroghe kācit bhīṣaṇaṃ nāmākomalamasthyākhyādi bibharti tāmapi | aniṣṭāmanyenāpi kenacillokadviṣṭena prakāreṇāgarhaṇīyām |