The Compendium of Caraka 2.1
Jalpakalpataru 2.1
- Language
- Sanskrit
2.1
gaṅgādharaḥ-atha jvarasantāpād raktapittasya sambhava iti hetubalasaṅgatyā tathā uṣmā pittādṛte nāsti jvaro nāstyuṣmaṇā vineti vacanāt sarvvajvare pittasambandho lohitapitte ca sarvvatraiva pittasambandha ityekakāryyatvasaṅgatyā ca jvarānantaraṃ raktapittanidānamāha-athāta ityādi | sarvvaṃ pūrvvavat |
gaṅgādharaḥ-nanu raktapittamiti kiṃ raktasahitaṃ pittaṃ ? kiṃ raktañca tat pittañceti raktapittaṃ ? ki raktagatapittaṃ raktapittamiti ? atastadarthaṃ pravaktumāha-pittamityādi | yathābhūtaṃ yena prakāreṇa yadrūpaṃ bhūtvetyarthaḥ | tathānuvyākhyānamāha-yadetyādi | yavakādayaḥ prāyā bahulā yatra tāni tathā | yavakādīnāṃ śītavīryyāditve'pi saṃyogaprabhāvāt pittaprakopakatvaṃ lohitaparimāṇātivarttakatvañca | evaṃ māṣādīnāṃ bodhyam | na hi kevalayavakādibhakṣaṇena pittaṃ raktañcāśu mānamativarttate, kintu yavakādibhirbahuleḥ saṃyuktādannāt tathā
bhṛśoṣṇatīkṣṇānnānniṣpāvamāṣādyupahitāt dadhyādyupasiktādvā varāhādimāṃsapiṇḍālukādyupahitādvā mūlakasarṣapādyupadaṃśādvāmnāt surāsauvīrakādiprāyānnapānādvā tathoṣṇābhitaptasya puṃsaḥ piṣṭānnottarabhūyiṣṭhaṃ piṣṭānnamuttaraṃ bhojanāvasāne bhūyiṣṭhaṃ yasminnaśane tat tathā | tathāvidhamannamatimātramuṣṇābhitapto vā yo'śnāti yaścātimātramuṣṇābhitaptaḥ sannativelamatiśayaṃ payasā sahāśnāti tasya pittaṃ prakopamāpadyate, lohitañcāśu pramāṇamativarttate | sarṣapatailakṣārābhyāṃ siddhaṃ rohiṇīkaṃ śākaṃ kāṇakapotamāṃsaṃ vā yo'śnāti, tathā kulatthādipakvaḥ śauktikairbadaraphalaiḥ āmakṣīramapakvadugdhamatimātraṃ yaḥ pivati, athavā ya uṣṇābhitaptaḥ sannatimātraṃ kṣīraṃ pivati, tasya pittaṃ prakopamāpadyate, lohitañcāśu pramāṇamativarttate | uṣṇābhitāpena pittaprakopaḥ piṣṭānnādibhojanapānābhyāṃ
Linked texts (1)
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit