Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.14.1

Bhānumatī 1.14.1

Language
Sanskrit

1.14.1

prakṛtamāha—tasyāṅgetyādi | aṅgavaramagraye pradarśyate | āgamayati bodhayati sūkṣmaviprakṛṣṭānarthānityāgamaḥ | anenāptavacanaṃ nirdoṣavākyaṃ lakṣyate, nirdoṣatā ca vedasyāpauruṣeyatvādeva; kiṃvā nyāyamatānusāreṇa nirdoṣapuruṣakṛtatvādeva | evamanyadapi manuṣyavākyādi yannirdoṣapuruṣapraṇītaṃ tadāptavacanam | yaduktaṃ carake—"āptāḥ śiṣṭā vibuddhāste teṣāṃ vākyamasaṃśayam | satyaṃ vakṣanti te kasmānnīrajarastamaso mṛṣā (ca. sū. a. 11)" iti | pratigatamakṣaṃ pratyakṣam | anena ca sākṣātkāravat pramājanakaṃ pratyakṣamiti lakṣyate | atra liṅgaliṅgisaṃbandhagrahaṇāt paścād vyāptismaraṇavaliṅgaparāmar parse: liṅgaparāmarśarūpaṃ jñānamanumānam | anena ca kāraṇāt kāryānumānaṃ, tathā kāryāt kāraṇānumānaṃ, tathā kāryakāraṇabhūtāt svabhāvasaṃbandhādvā vyāpyavyāpakānumānaṃ yathākramaṃ pūrvavat, śeṣavat, sāmānyato dṛṣṭaṃ ca saṃgṛhītam | upa samīpe āgamāhitasādṛśyajñānasaṃskārasya mānaṃ jñānamupamānam | anena ca 'prasiddhasādharmyāt sādhyasādhanamupamānam' (nyā. da. a. 1, ā. 1, sū. 6) ityupamānalakṣaṇaṃ gamayati | yathā mudgastaimbastathā mudgaparṇīti āgamāhitasaṃskārasya mudgastambasadṛśe vastuni sādṛśyaṃ paśyato'yamaptau mudgaparṇīśabdavācya iti saṃjñāsaṃjñisaṃbandhapratītirupamānaphalam | bhaṭṭamate sādṛśyajñānaṃ vā upamānaphalam | atra cāgamasya śāstre prādhānyāt prathamamāgamaḥ kṛtaḥ, tadanu pramāṇānāṃ mūlatvāt pratyakṣaṃ, tadanu tatpūrvakatvāda numānaṃ, tadanu avaśiṣṭatvādupamānam | etaiḥ pramāṇairaviruddhamabādhitamucyamānamupadiśyamānamupadhāraya |

Linked texts (1)