Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.20.1

Bhānumatī 1.20.1

Language
Sanskrit

1.20.1

saṃprati śalyavaktavyapuruṣādicatuṣṭaye pradhānamupakartavyamāśrayapuruṣamāha—tatrāsmiñchityādi | tatreti pūrvoditaśalyapratyavamarśakam | asminniti kriyādhikaraṇatayā buddhisthīkārāt purovartitānirdeśaḥ, etena cikitsādhikārādasmin vaktavye śalye yathāvakṣyamāṇaḥ puruṣaḥ, mokṣādhikāre tu śārīre vaktavyaḥ pañcaviṃśatitamarūpaśca bhaviṣyatīti | pañca ca tāni mahābhūtāni ceti pañcamahābhūtāni pṛthivyaptejovāyvākāśarūpāṇi | śarīramasyāstīti śarīrī | anena śarīrasaṃbandhayogaścātmā gṛhyate; anyathā laghvakṣaratvena 'ātmā' iti kṛtaṃ syāt | śarīrasaṃbandhayogyatvaṃ cātmano'nādikarma, paraṃ śarīrasaṃbandho manaḥsaṃbandhādeva | taduktaṃ carake—"gatipravṛttyostu nimittamuktaṃ manaḥ sadoṣaṃ balavacca karma |" (ca. śā. a. 2) iti; tathā—"bhūtaiścaturbhiḥ sahitaḥ susūkṣmairmanojavo dehamupaiti dehāt" (ca. śā. a. 2) iti | samavāyaḥ pañcamahābhūtaśarīriṇāṃ pacyamānakarmasaṃpāditaḥ karmaphalabhogayogyaḥ saṃbandhaviśeṣaḥ, śarīrarūpaśca pañcamahābhūtaśarīrimelanurūpaḥ | etādṛśameva saṃbandhaviśeṣaṃ darśayitumanyaśarīrarūpaṃ ca pañcamahābhūtaśarīrisaṃyogasādhāraṇaṃ saṃyogaśabdaṃ parityajya samavāyaśabdo yathoktasaṃbandhaviśeṣagamako darśitaḥ | puruṣaśabdena ceha sāmānyena prāṇivācinā'pi prakaraṇānmanuṣyarūpa eva puruṣa ucyate | yato 'mānavānabhisamīkṣya' ityādinā, tathā 'tasyopakaraṇamanyat' ityādinā narajātirevātra puruṣo'dhikṛtaḥ | sāmānyaśabdo'pi prakaraṇādviśeṣe'pi vartata eva | yathā—brāhmaṇān bhojayediti vacanena prakaraṇādāmantritabrāhmaṇeṣveva brāhmaṇaśabdo vartate |

Linked texts (1)