The Compendium of Suśruta 1.5
Bhānumatī 1.5
- Language
- Sanskrit
1.5
atha śiṣyeṣu madhye kadācit ko'pi viśeṣamapekṣata ityāyurvedamaṅgabhedena darśayannāha—iha khalvityādi | iheti dhanvantarirātmānaṃ nirdiśati | mayyevāṣṭāṅgāyurvedo jñātatvāt; kiṃvā iha khalviti vākyālaṅkāre | aṣṭau śalyādīnyaṅgānyasyeti aṣṭāṅgaḥ | śalyādyaṣṭāṅgānāmaṣṭamahāvākyarūpāṇāṃ punarekavākyatayā saṃpūrṇāyurvedābhidhāyakaṃ mahāvākyavañcātimahāvākyam, aṣṭāvaṅgānyasyetyanyapadārthavācyamastyeveti | tenāṣṭānāmāṅgānāṃ
samāhāro'ṣṭāṅga iti nārhati; atra hi pakṣe strīpratyayavyāvṛttiḥ puṃliṅgatānirdeśaśca kaṣṭasādhyaḥ| samudāyibhyo'nyaḥ samudāyā'nanyo veti pakṣadvayaṃ tīrthikadarśane bauddhadarśane ca samānaṃ, paraṃ tīrthikadarśane anārabdhakāryāṇāmapi samudāyināṃ vanamityādipratyaye vyavahāre ca bahulaṃ saṃkhyānimittaṃ, bauddhānāṃ tu anādivāsanābalapratīyamāno'līka ekatādhyavasāyaḥ| yaducyate- "buddhaukaṃ bhidyate vastu bhinnaṃ caikalamṛcchati| buddhayavasthā vibhajyante tā hyarthasya vidhāyikāḥ" iti | upāṅgamivi, athaiṃkadeśamūlatvāt; yaduktaṃ"navadhā atharvāṇo vedo vākovākyamitihāsaḥ pañca purāṇaṃāni vaidyakam" iti | anutpādyaiva prajā iti vacanenāṅgīkṛtaprajāpālanahetutāmāyurvedasya darśayati | śatasahasramiti lakṣam | śloko'nuṣṭupchandasā gāyatrīcchandasā vā | brahmaṇa āyurvedakaraṇaṃ prajāpatimupadeṣṭum | alpāyuṣṭdhamalpamedhastvaṃ cālokyeti dharmahāsāt, kālāntararbhāvi vā alpāyuṣṭvādyālokya | aṣṭadheti vakṣyamāṇaśalyādyaṣṭaprakāreṇa; alpāyuṣṭvālyamedhastve'pi kaścit kiṃcidapi jñāsyati; tato vyavahārasiddhiriti bhāvaḥ | tayathetyupadarśane | śalyamiti - 'śala' hiṃsāyāmityasmāccaurādikaṇijantāt 'erac' ( pā. a. 3|
carake- "lābhopāyo hi śastānāṃ rasādīnāṃ rasāyanam” (ca. ci. a. 1 pā. 1) | pāriśeṣyādvājīkaraṇatantram | avājinaṃ vājīkurvanti yena tadvājīkaraṇam | 'anyeṣāmapi dṛśyate' (pā. a. 6|
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit