Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.6

Bhānumatī 1.6

Language
Sanskrit

1.6

śalyāṅgaviśeṣāñ jñātuṃ pratilakṣaṇaṃ saṃkṣepeṇāha- athāsyetyādi | ekamekamaṅgaṃ prati lakṣaṇānāṃ samāsaḥ saṃkṣepaḥ pratyekāṅgalakṣaṇasamāsaḥ | tṛṇādīnāṃ, tathā duṣṭavraṇasya, tathā'ntargata(rbhaśalya)sya uddharaṇārthamiti pratyekamaddharaṇaśabdaḥ saṃbadhyate | duṣṭavraṇasyāntastṛṇādyāharaṇārthamityanye | ṣaṣṭyā vidhānairiti dvivraṇīyoktairapatarpaṇāyai rakṣāvidhānāntaiḥ; itthaṃbhūtalakṣaṇe tṛtīyā | jatru grīvāmūlaṃ, jatruṇa ūrdhvamūrdhvajatru | ghrāṇādītyādigrahaṇācchiraḥkapālādigrahaṇam | uttaratantre pratipāditakramaprāptyā jvarānantaramatīsāraḥ paṭhitaḥ, tasyānte pāṭho'tisārasya sarvāṅgīṇadoṣārabdhatvāt, anyeṣāmapi tanmadhyapāṭhena sarvāṅgīṇadoṣārabdhatvapratipādanāvyatikramaṃ vadanti | śāntikarma baliharaṇādinā grahāṇāṃ devādīnāmupaśamo yastadarthaṃ; yadi vā gṛhṇaṇaṃ graho devānāmāveśastadupaśamārtham | duṣṭastanyagrahasamutthitānāmiti duṣṭastanyena
duṣṭagraheṇa ca jātānām | viṣavyañjanārthamiti viṣavyañjanaṃ viṣaprakāśanaṃ, tadartham | vayaḥsthāpanaṃ praśastataruṇavayaḥsthāpanaṃ; yaducyate—“asya prayogādvarṣaśatamajaraṃ ca vayastiṣṭhati” ( ca. ci. a. 1, pā. 2 ) ityādi | aniyatāyuṣi yuganiyatādadhikasyāyuṣaḥ karaṇam āyuḥkaraṇam | alpaśukraṃ prakṛtyaiva yadalpaśukraṃ, tasyāpyāyanāya; duṣṭaṃ doṣataḥ, tasya prasādāya; kṣīṇaṃ svamānāt prākṛtāt, tasyopacayāya; śuṣkamatyalpatvācchuṣkamiva, tasya jananāya; iti vibhāgaḥ | yadi vā'lparetaso bālā asaṃpūrṇadhātutvāt, kṣīṇaśukrāḥ madhyā nimittataḥ kṣīṇaśukrāḥ, śuṣkaretaso vṛddhāḥ, eṣāmāpyāyanopacayajananāni yathāsaṃkhyaṃ; prasādastu duṣṭaretasaḥ sarvāvasthāsu | praharṣaṇajananārthamiti prāyaḥ svasthasya | vājīkaraṇaṃ ca trividhamucyate | yaduktaṃ—“śukrasrutikaraṃ kiṃcit kiṃcicchukravivardhanam | srutivṛddhikaraṃ kiṃcitrividhaṃ vṛṣyamucyate”—iti | tatra srutikaraṃ strīsparśādi, vṛddhikaraṃ kṣīrādi, srutivṛddhikaraṃ māṣādi |

Linked texts (1)