Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 15.19.3

Bhānumatī 15.19.3

Language
Sanskrit

15.19.3

evaṃ mele'pyuktaṃ - "balaṃ yadojo martyānāṃ tadoja iti nirdiśet | rasādīnāṃ prasādastu śukrāntānāṃ sa uttamaḥ” iti | atrāpi hi nirdiśediti bhāṣayā prayojanavaśenābhedopadarśanamojobalayoriti darśitam; etadevoktamihāpi “tadeva balamityucyate, svaśāstrasiddhāntāt” iti | atra svaśāstrasiddhāntena samaṃ siddhaṃ balaujasorabhedaṃ darśayati | abhedopadarśane prayojanaṃ coktameva | nanu yadyojaḥ śaktirbalaṃ tejaḥ prabhāvāhito dhāturvā śaktiśaktimornityasaṃbandheneti kiṃ bhedena “balavarṇaujasāṃ” (sū. a. 1) ityādau balaujasorabhidhānam ? ucyate-balyamāṃsavatkukuṭādi viśeṣeṇa balayuktamojo janayati, ojojanakena tu sādhāraṇabalayuktamojo janyate, tenaujojanakale'pi balyatvābhidhānaṃ viśeṣārthaṃ, yathā''gneyeṣveva sneho balavantamagniṃ janayati "nālaṃ snehasamiddhasya śamanārthaṃ sugurvapi” (ca. sū. a. 13) iti | balaṃ ca yadyapi taddhātumalodoṣāyādhāratayā'pyuktaṃ, yathā- "sarvadhātukṣayārtasya balaṃ tasya hi viḍbalam” (ca. ci. a. 8) iti; anena malādhāraṃ balamuktaṃ, tathā “hanvorbalaṃ kharabalaṃ” (ca. sū. a. 5) ityādinā, tathā "balaṃ bhavati cādhikam | śiroruhakapālānāṃ” (ca. sū. a. 5) ityādinā; tathā prakṛtisārasaṃhananādyāśrayatayā ca carake prapañcena balamuktaṃ, tathā'pi kṛtsnadehabalādhāyakatayā dhātvādibalasyāpi caujohetutayā'tra prādhānyena ojo balamityuktam | yaduktaṃ carake- "yenaujasā vartayanti prīṇitāḥ sarvadhātavaḥ” (ca. sū. a. 30) iti | yattu balaśabdenopacayo'pyabhidhīyate, tanna yuktam | yataḥ "kecit kṛśāḥ prāṇavantaḥ, sthūlāścālpabalā narāḥ” (sū. a. 35);

Linked texts (1)