Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 15.19.2

Bhānumatī 15.19.2

Language
Sanskrit

15.19.2

na hi śukraśoṇitasaṃyoge jīvādhiṣṭhitamātre dhātavaḥ santi, yatprasādamelakarūpaṃ tantraujaḥ syāt; asti tu śuklaṃ, tena tatprasādapakṣe tadā tasyāvasthānamupapannam | maivaṃ, tadā'pi śukraśoṇite bījarūpatayā sarvadhātūnāṃ vidyamānatvāt, taduktaṃ kalanopadarśane—“sarvadhātukaluṣībhūto bhavatyavyaktavigrahaḥ” (ca. śā. a. 4) iti; taccaujau dhātubhyo na bhinnamiti kṛtvā saptadhātukatvam | dahanasyāpi dhātvagnāvavakalpanaṃ sthānaviśeṣāt kāryaviśeṣācca | bhedenāpyojo'- bhidhīyata iti medavyavahāro'medaśca ojodhāyoḥ siddho bhavati | yattu carake rase tathā śleṣmaṇi ca ojaḥśabdaprayogaḥ, sa rase sāravacane, yathā- "malībhavati tat prāyaḥ kalpate kiṃcidojase" (ca. ci. a. 8) iti; yatra kaphe lojaḥśabdaprayogaḥ sa sārarūpadhātukāryakāritayā balahetusādharmyācca, yathā- "prākṛtastu balaṃ śleṣmā vikṛto mala ucyate | sa caivaujaḥ smṛtaḥ kāye sa ca pāpmopadiśyate” (ca. sū. a. 17) iti | tadeva balamityanena balahetutāprakarṣeṇa balaśabdavācyatā, na tu paramārthato balamevaujaḥ; yataḥ “prāṇināṃ punarmūlamāhāro balavarṇaujasāṃ ca" (sū. a. 1) ityanenānayorbhedaṃ vakti, tathā kṣīraguṇe “balyaṃ bṛṃhaṇamojaḥ sāmyādamivardhayet | kṛśānāṃ hitam" iti yadvakṣyati bhedapratipādakaṃ, tena balaṃ śaktiḥ śarīrasya bhāraharaṇādigamyā, sā ca prāya ojaḥsamāśrayā, ojaḥ saṃbandhādevetaradhātavo viśeṣeṇa balino bhavanti; tenaujodharmatayā balasya dravarasādirūpavirahitasya samānavardhanayitārūpatāvirahitatayā ojaso rasādirūpatayā ojaḥsamānarasādiyuktena samaṃ cikitsārthamabhidhānamāha;

Linked texts (1)