The Compendium of Suśruta 15.22
Bhānumatī 15.22
- Language
- Sanskrit
15.22
cikitsājñānārthamojo guṇairāha- oja ityādi | śukramiti prādhānyena śuklaṃ, tena tantrāntarokta raktatvādyanugamo'pyaviruddhaḥ | yattu jīvaraktarūpatayaujaso raktādivarṇatābhidhānaṃ, tanna yuktaṃ, prāṇāyatanaṃ hi raktaṃ hṛdayasthaṃ jīvaraktamucyate, tasya tvojorūpatā carakeṇoktā | anye śukrasthāne svacchamiti paṭhanti, taccarake "śuddhaṃ (bhraṃ)" (ca. sū. a. 17) iti pāṭhādyuktam | sthiramiti sthāyi | saramiti dehavyāpakatayā; yadā tu 'rasaṃ' iti pāṭhastadā pradhānakalpanayā madhurarasamityarthaḥ | viviktamiti pratyagraṃ, tena ca pratyagraireva ghṛtādibhirvardhate na paryuṣitairiti labhyate; kiṃvā viviktaṃ śreṣṭhaguṇaṃ, tathā'pi śreṣṭhaguṇairghṛtādibhirvardhata ityarthaḥ | mṛtsnaṃ sparśasukham | prāṇāyatanamuttamamiti agniḥ somo vāyuḥ sattvaṃ pañcendriyāṇi bhūtātmā manaśceti prāṇāḥ; teṣāmāyatanaṃ tadupaghātena tadupaghātāt | uttamamityanena itaraśaṅkhādiprāṇāyataneṣūttamatvam | yaduktaṃ carake- "daśaivayātanānyāhuḥ prāṇāṃ yeṣu pratiṣṭhitāḥ | śaṅkhau marmatrayaṃ kaṇṭho raktaṃ śukraujasī gudam"- (ca. sū. a. 29) iti | tasya hṛdayasthasyāpi dehavyāptiṃ tadabhāve ca śarīranāśamāha-deha ityādi | "dehaḥ sāvayavastena vyāpto bhavati dehinām | yadṛktaṃ sarvabhūtānāṃ na kvacinnāvatiṣṭhate" - iti |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit