The Compendium of Suśruta 25.4
Bhānumatī 25.4
- Language
- Sanskrit
25.4
tāneva vyādhīn bodhayati-prāgityādi | prāgiti prathamādhyāye; etadarthaśca tatraiva vyākṛtaḥ | vyādhyupādhiduḥkhameva vyādhibhedādbhedayannāha—tacca duḥkhamityādi | tatrātmaśabdena śarīraṃ bhaṇyate; ātmani adhivartata ityadhyātmaṃ śārīramānasā doṣāḥ, tatra bhavamādhyātmikaṃ; doṣā hi śārīramānasā jvarādikāmādivikāravyāpārā duḥkhajanakā bhavanti | bhūtāni bāhyāni vyāḍādīni pṛthivyādīni ca, devā devayonayo devāsurādayaḥ, teṣu bhūteṣu, tathā deveṣu cādhivartata iti adhibhūtaṃ tathādhidaivataṃ ca; tatra tena nimittena bhūtamādhibhautikaṃ tathā ādhidaivikaṃ ca duḥkhaṃ jñeyam | etadevoktaṃ sāṃkhye—"duḥkhatrayābhighātājijñāsā tadapaghātake hetau” ( sāṃ. kā. 1 ) iti | duḥkhamupadiśya tatsaṃbandhena vyādhibhedānāha—tattitvatyādi | vakṣyamāṇasaptavidhe vyādhau tadduḥkhaṃ yathāsaṃbhavamupanipatatīti upagataṃ bhavati, vyādhikāryatayetyarthaḥ | saptavyādhīnevāha—te punarityādi | ādirjīvopakramaḥ, sa ca śukraśoṇitamelakaḥ, tasya balaṃ prakaraṇādvyādhijanikā śaktiḥ, sā ca śukraśoṇitagatadoṣarūpaiva, tenādibalena bhūtā ādibalapravṛttāḥ | evaṃ janmani garbhajanmani balaṃ janmabalaṃ pūrvajanmavyavasthitā doṣā evetyādi pūrvavadvyākhyeyam | saṃhananaṃ saṃghātaṃ āgantuhetusaṃbandhaḥ, tadbalapravṛttāḥ | etena śeṣaṃ vyākhyātam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit