The Compendium of Suśruta 39.5
Bhānumatī 39.5
- Language
- Sanskrit
39.5
ekīyamatamupanyasya dūṣayannāha—tatra kecidityādi | dūṣaṇahetumāha-saumyāgneyatvājjagata iti | evaṃ manyate— dvividhaṃ vā jagat; auṣadhadravyamapi kiṃcitsaumyaṃ kiṃciccāgneyaṃ; tena yatsaumyaṃ tatsaumyaguṇātirikteṣu saumyeṣu ṛtuṣu saṃpūrṇavīryatayā grāhyam, evamāgneyamāgneyeṣu sarvathā mūlādyaṅgairagrāhyam | yattu grīṣmādau mūlādigrahaṇaṃ, tadanupapattikatvādasādhu | etadeva vyākaroti—tatra saumyetyādi | saumyānāṃ saumyartugrahaṇe guṇātiśeṣaṃ varṇayan samānanyāyatayā somaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saumyauṣadhagrahaṇaṃ darśitavān | śītatarāṇi ceti cakārād gurutarāṇi ceti boddhavyam | etena śeṣaṃ vyākhyātamiti uṣṇānyauṣadhāni uṣṇeṣu ṛtuṣu agniguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau kaṭutarāṇi rūkṣatarāṇi uṣṇatarāṇi ca bhavantītyarthaḥ | atra kecid bhūmipravibhāgārthaṃ ślokena paṭhanti; yathā- "gandhavarṇarasopetā ṣaḍvidhā bhūmirucyate | atra ṣaḍvidheti ṣaḍrasabhedāt | tasmādbhūimasvabhāvena vījinaḥ ṣaḍrasāyutāḥ || avyaktaḥ kila toyasya raso niścayaniścitaḥ || rasaḥ sa eva cāvyakto vyakto bhūmirasādbhavet | sarvalakṣaṇasaṃpannā bhūmiḥ sādhāraṇā smṛtā || dravyāṇi tatra yāni syustadguṇāni viśeṣataḥ | viruddhairaparāmṛṣṭaṃ gandhavarṇarasādibhiḥ | navaṃ dravyaṃ purāṇaṃ vā grāhyameva vinirdiśet" iti |
atra rasādibhirityādiśabdācchabdasparśayorgrahaṇaṃ, tena pṛthivyāḥ pañcaguṇatvena tatkāryaṃ dravyamapi pañcaguṇaṃ saṃbhavati |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit