The Compendium of Suśruta 42.15
Bhānumatī 42.15
- Language
- Sanskrit
42.15
saṃprati pākādyapekṣaṇīyatayā pākādyāśrayatayā ca dravyaprādhānyaṃ darśayannāha—pāko nāstītyādi | śītavīryaṃ pṛthivījalāśrayaṃ madhuraṃ guruṃ pākaṃ niṣpādayati, tathā uṣṇavīryamagnayāśrayamanilākāśalāghavasahitaṃ kaṭukaṃ laghupākaṃ janayati | yaduktaṃ—"dravyeṣu pacyamāneṣu yeṣvambupṛthivīguṇāḥ | nirvartante'dhikāstatra pāko madhura ucyate” ityādi | yattu śāliṣu madhuraśīteṣvapi kaṭupākatvaṃ, taddravyaprabhāvasahitavīryādvā bhavatīti notsargasiddhavīryakāryatā | vipākasya vīryasya vīryavyāpakasya rasasya ca dravyamādhārakāraṇamiti vipākavīryarasānāṃ sarveṣāmevādhārakāraṇatayā dravyaṃ pradhānamityuktaṃ bhavati; kiṃvā vipākā-
dīnāṃ mukhyaikāryopadarśanametat; yathā dravyopayogānantaraṃ rasaḥ svakāryaṃ karoti, tadanu vīryaṃ parimāṇāvasthāyāṃ kāryaṃ karoti, tato'nte vipākaḥ, taduktaṃ carake—“raso nipāte dravyāṇāṃ vipākaḥ karmaniṣṭhayā | vīryaṃ yāvadadhīvāsātripātāccopalabhyate” (ca. sū. a. 26) iti |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit