The Compendium of Suśruta 42.21
Bhānumatī 42.21
- Language
- Sanskrit
42.21
idānīṃ dravyādiviṣaye parīkṣārūpamīmāṃsāyā darśitatvādacintyadravyasvabhāve'pi mīmāṃsā vo mā bhūdityāha - amīmāṃsyānītyādi | acintyāni yāni bheṣajāni yathā dantī citrakasamā'pi virecayati, yathā viṣaṃ viṣaṃ hanti, lohākarṣaka maṇīrlohamākarṣatītyādyuktāni āgamāvadhāritāni mīmāṃsayā aparīkṣyāṇi; kathaṃ tarhi tāni jñātavyānītyāhaprasiddhāni svabhāvataḥ | āgamādeva paraṃ prasiddhā bhavantītyarthaḥ | etena yāni cintyāni bheṣajāni teṣāṃ mīmāṃsā karttavyaiva, yaducyate- “dravyāṇāṃ tatsamānānāṃ tatrāvāpo na dūṣyati” (ci. a. 1) iti; tathā "svayamapyatra bhiṣajā takyaṃ buddhimatā bhavet” ityādiṣvāgamavirodhādhyavasāyaḥ | āgamasyaivātra balavattvaṃ darśayannāha - pratyakṣetyādi | pratyakṣeṇa lakṣyate dṛśyate phalaṃ yeṣāṃ dantīviṣaharamaṇiprabhṛtīnāṃ tāḥ pratyakṣalakṣaṇaphalāḥ | prasiddhā ityāgamaprasiddhāḥ | svabhāvata ityacintyasvarūpato virecakatvastambhanatvaviṣaharatvādeḥ | hetubhirityāgamaviruddhaiḥ kuhetubhiḥ, āgamānuguṇaiḥ saddetubhibhaiṣajādīni sarvāṇyeva parīkṣyāṇi; yaduktaṃ carake- "na caikāntena nirdiṣṭe'pyatrābhiniviśedbudhaḥ | svayamapyatra bhiṣajā tarkyaṃ buddhimatā bhavet" (ca. si. a. 2) ityādi | ihāpi "svabuddhyā cāpi vibhajet kaṣāyādīni yogavit” (ci. a. 1) ityādi |
svāgamasyānumānābādhanīyatvamevodāharaṇaniṣṭhamāha - sahasreṇāpītyādi | sahasraśabdo vipulavacanaḥ | ambaṣṭhādiḥ sāṃgrāhikatvena prāgukto gaṇaḥ | atra 'ambaṣṭhādirvirecayati pṛthvotoyaguṇayuktatvāt, trivṛtādivat' ityādibahukuhetubhirapi āgamabādhitairnāmbaṣṭhādirvirecayati, kintvāgamoktaṃ saṃgrahaṇameva karoti | upasaṃharati - tasmādityādi | tiṣṭhediti sthairyeṇa tiṣṭhet | hetuṣviti āgamaviruddheṣu hetuṣu || 19-20 || iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāṃ suśrutatātparyavyākhyāyāṃ bhānumatyāṃ sūtrasthāne dravyarasaguṇavipākavijñānīyo nāma catvāriṃśattamo'dhyāyaḥ |
40 ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit