The Compendium of Suśruta 43.6
Bhānumatī 43.6
- Language
- Sanskrit
43.6
saṃprati dravyāṇāṃ guṇaviśeṣeṇa kāryaviśeṣodāharaṇamāha—tatra virecanetyādinā bṛṃhaṇaṃ pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhamityantena | pṛthivyāpo hi gurvya iti ādau pṛthivīnirdeśājjalamapekṣya pṛthivyā gauravaprakarṣaṃ darśayati | anumānāllakṣayediti virecane yāni trivṛtādidravyāṇyuktāni tāni pṛthivyambuguṇaguruyuktasyānumānājjñeyāni | gurutvānumānena ca gurutvakāryāntaravātaśamanābhyananuguṇatvādi jñāyate | yattu pṛthivyambuguṇagurutvādibhūyiṣṭhatvena virecanatvānumānatvaṃ tanna yujyate; na hi yat pṛthivyambuguṇagurutvādibhūyiṣṭhaṃ tadvirecanaṃ, tathā sati māṣādīnāmapi gurutvādecakatvaprasaktiḥ, tasmādvirecakatvaprabhāvasahitaṃ gurutvaṃ virecakam | prabhāvapratītiśca yataḥ pramāṇādāgamādanyato vā, tata eva ca virecakatvaṃ pratipannamiti nārtho'numānena | laghutvādūrdhvamuttiṣṭhata ityatrāpi prabhāvasahitāditi jñeyam | vāyuśca yadyapi tiryaggastathā'pyūrdhvagenāgninā yukto yogavāhitvādūrdhvaṃ gacchatīti yuktam | ubhayaguṇabhūyiṣṭhamiti ubhayorvamanavirecanayoḥ kāraṇabhūtāmbuvahvivātaguṇabhūyiṣṭham | etadguṇānāṃ ca viruddhānāmapi prāṇyadṛṣṭavaśādekakāryārambhakatvamiti vyutpāditameva | saṃśodhana mabhidhāya saṃśamanamāha—ākāśetyādi | saṃśamanaṃ pūrvaṃ vyākhyātameva | saṃśamanabhedānāha—sāṃgrāhikamityādi | anuktarasāyanavājīkaraṇaśvayathuharaṇyānyauṣadhakarmāṇi yogyabhūtaguṇānusārthamāha—evamauṣadhetyādi | tatra rasāyane vṛṣye ca madhurasnigdhādiguṇe pṛthivījalayoḥ kāraṇatvamityādyanusaraṇīyam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit