Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 44.3

Bhānumatī 44.3

Language
Sanskrit

44.3

rasasya kāraṇaṃ paripāṭyā prāha- ākāśetyādi | ekaikena śabdādiguṇena uttarottare bhūte parivṛddhā ekottaraparivṛddhāḥ; tena śabdaguṇamākāśaṃ, śabdasparśaguṇo vāyuḥ, śabdasparśarūpaguṇo'gniḥ, śabdasparśarūparasaguṇā āpaḥ, pañcaguṇā pṛthivī bhavati | tatrottarottare bhūte śabdādayo guṇāḥ pūrvabhūtānupraveśakṛtāḥ, śabdādayastvākāśādīnāṃ yathākramaṃ naisargikāḥ | yasmāt krameṇa śabdādayo naisargikāstasmādāpyo rasaḥ | nanu yadyāpyo rasaḥ tatkathaṃ pārthivādi sarvadravyeṣu śabdasparśarūparasādyabhidhāmityāha-parasparetyādi | parasparānugraho bhautikakāryadravye'pi svaguṇe'pītarabhūtānugrahakṛdutpādaḥ | anupraveśastu bhūtānāṃ melakaḥ | utkarṣāttu grahaṇamiti yasminnākāśīyādidravye ākāśādibhūtotkarṣastadutkarṣāttadguṇaśabdādyutkarṣaḥ, sa vyañjako bhavati; idamākāśīyaṃ, śabdaguṇotkarṣāt; idamāpyaṃ, rasaguṇodrekādityādi | evaṃvidhameva carake śuddhākāśādisvarūpakathane uktaṃ; yat- "mahābhūtāni khaṃ vāyuragnirāpaḥ kṣitistathā | śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca tadguṇāḥ || teṣāmekaguṇaḥ pūrvo guṇavṛddhiḥ pare pare | pūrvapūrvaguṇaścaiva kramaśo guṇiṣu smṛtaḥ" (ca. śā. a. 1) iti |

Linked texts (1)