The Compendium of Suśruta 58.3
Bhānumatī 58.3
- Language
- Sanskrit
58.3
adhyāyārthaṃ gurupraśnakrameṇāvatārayannāha - dhanvantarimityādi | prāgiti prathamādhyāye; etadarthaśca tatraiva vyākṛtaḥ | atra jijñāsitāhāraprādhānyavyāpake granthe'bhidhātavye dravyaprādhānyaṃ 'rasāḥ punardravyāśrayiṇa' ityanena tathā dravyarasetyādinā ca dravyarasādikhyāpanamāhārasya dravyarasādibhedeneha jijñāsitatopadarśanārtham | dravyarasetyādau doṣāṇāmityādiśabdalopālūkṣaṇayā doṣadhātumalānāmityevaṃrūpaṃ jñeyam | sāmyaṃ cetyanena doṣādisāmyena svāsthyamucyate | tena vyādhiparikṣaḥ susthasvāsthyarakṣaṇaṃ ca dvitayaṃ tatpadaprayojanaṃ gṛhītaṃ bhavati | nimitte ceti cakāreṇa kālaḥ, kāyādiceṣṭā, śabdādayaśca apradhānatvena sūcyante | āhāraprādhānyamupadarśayati - brahmāderityādi | brahmādayo'pi hi amṛtāhārāḥ, tathā yajñakṛtaprahavirāhārāḥ | āhārasya kaṇṭharaveṇa kāyādivṛddhyādihetutāmāhaāhārādevetyādi | abhivṛddhiḥ śarīrādyabhivṛddhiḥ | varṇaḥ praśastavarṇaḥ, indriyaprasādaḥ indriyaśaktyutkarṣaḥ | āhāravaiguṇyena svāsthyarūpaduḥkhotpādādāhāraprādhānyamāha-tathetyādi | vaiṣamyamatraiva vaktavyadvādaśana pravicāravaiṣamyam | vyutpāditaprādhānyāhāraviṣayāṃ jijñāsāṃ darśayannāha - tasyetyādi | nānādravyāṇi raktaśālyādīni | anekavidhaprabhāvasyeti nānāśaktikasya; śaktiśceha rasavīryavipākaprabhāvarūpā | vikalpo bhaktapeyādirūpaḥ | pṛthagiti raktaśālyādīnāṃ pratyekam | etadajñāne doṣamāha- nahītyādi | anena vyādhimokṣakāraṇamuktam, āhārāyattāścetyanena bhaktapeyādirūpatvamāhārasyopasaṃhriyate |