The Compendium of Suśruta 6.12
Bhānumatī 6.12
- Language
- Sanskrit
6.12
atra cayaprakopāvasare pūrvamekavargeṇa sūcitasyāpi praśamasyānbhidhānaṃ prakopānantaravaktavyaśuddheḥ prastutatvāt, ata aivānantaraṃ śuddhividhānamityata āha - tatra varṣetyādi | prakupitānāmityatra praśabdena bahulena kopaḥ śodhanaviṣaya iti darśayati | bahudoṣe hi śodhanaṃ bhavati | yadā tu tatra ṛtūktavidhyā''hārādinā madhyabalo doṣo bhavati tadā pācanādi kartavyaṃ, yadā svalpadoṣatā tadā laṅghanādi kartavyamiti darśayati | prakupitānāṃ nirharaṇaṃ kartavyamiti vaktavye yat punaḥ śarada-vasanta-prāvṛṭsu nirharaṇaṃ kartavyamiti vadati, tenotsargavataḥ sādhāraṇaśītādiguṇatayā śaradādāveva śodhanaṃ darśayati, varṣāhemantagrīṣmeṣu tvatiyogācchodhanaṃ niṣedhayati | yaduktaṃ carake - "sādhāraṇeṣṭhṛtuṣu vamanādīnāṃ pravṛttiḥ, nivṛttiḥ punaritareṣu” (ca. vi. a. 8) iti | ātyayike punarvyādhau varṣādāvapi śodhanaṃ; yaduktaṃ carake - "ātyayike punaḥ karmaṇi” (ca. vi. a. 8) ityādi | etaccātrāpi prāvṛṭsu ceti cakāreṇa sūcitamiti jñeyam | ayaṃ cartavo doṣacayādiḥ ṛtuviparītāhārā-
cāramakurvatāṃ bhavati, ṛtuviparītāhārācārakrame sati cālpo bhavati na bhavatyeva vā, iti ca jñeyam | tatra śaradādīnāṃ hi dvimāsikatve'pi tantrāntaradarśanācchodhanamāsavyavasthā | taduktaṃ kapilavacane—“madhau sahe nabhasi ca māsi doṣān pravāhayet | vamanaiśca virekaiśca nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ” iti | tathā carake'pyuktaṃ—“mādhavaprathame māsi nabhasyaprathame punaḥ | sahasyaprathame caiva vāhayeddoṣasaṃcayam” (ca. sū. a. 6) iti | mādhavo vaiśākhastasya prathamaścaitraḥ, nabhasyo bhādrastasya prathamaḥ śrāvaṇaḥ, sahasyaḥ pauṣastasya prathamo mārgaśīrṣaḥ | bhaṭṭāraharicandrastu sahaśabdamakārāntaṃ kṛtvā tatprathamaṃ kārtikamāha, paṭhati ca—“kārtike śrāvaṇe caitre māsi sādhāraṇe kramāt | varṣādisaṃcitān doṣān trimāsāntaritān haret” iti | asmin pakṣe trimāsāntaritatvaṃ durghaṭaṃ kapilavalavacanavirodhaśca |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit