The Compendium of Suśruta 8.6.3
Bhānumatī 8.6.3
- Language
- Sanskrit
8.6.3
atra tantrāntaraṃ- "ānupūrvyāyutāṃ tīkṣṇāṃ pramāṇena daśāṅgulām | tribhāge kīlayogaṃ hi jānīyāt karttarīṃ bhiṣak” iti | pāśavatī karttarī bandhanakīlavatī, akīlā'pi karttarī bhavatyaśvanāpitānāmiva | madhye mukhaṃ yasya tadantarmukhaṃ; tatra tantrāntaraṃ-“saptāṅgulaṃ pramāṇena jihvadhāreṇa cāplutam | śastramantarmukhaṃ nāma candrārddhamiva coddhatam” iti | atraiva khyātāṅguliśastrāvarodhaḥ | trikūrcake tantrāntaram—“aṅgulāni tathā'ṣṭau ca śastraṃ kāryaṃ trikūrcakam | phalairantarmukhākārairaṅgulairanvitaṃ tribhiḥ || ekaikasya phalasyaiṣāmantaraṃ vrīhisaṃmitam | vṛttaṃ(ntaṃ) pañcāṅgulāyāmaṃ kāryaṃ rucakabhūṣitam” iti | kuṭhārikāyāṃ tantrāntaraṃ— “kuṭhārikāyā vṛttaṃ syāt sārdhapañcāṅgulāyatam | phalamarddhāṅgulāyāmaṃ godantasadṛśaṃ samam” iti | vrīhimukhe bhojaḥ—“śastraṃ vrīhimukhaṃ kāryamaṅgulāni ṣaḍāyanam | dvyaṅgulaṃ tasya vṛttaṃ syāt phalaṃ tu caturaṅgulam || tanmukhaṃ vrīhivistāraṃ tanu saṃmū(gū)ḍhakaṇṭakam” iti | ārā carmakārāṇāṃ śastraṃ; tatra tantrāntaraṃ—“ārā hyaṣṭāṅgulāyāmā kartavyā tu viśāṃpate ! | tilapramāṇaṃ tu phalaṃ tasyāḥ kāryaṃ samāhitam || dūrvāṅkuraparīṇāhaṃ vṛttaṃ gopucchasaṃnibham” iti | vetasapatre bhojaḥ-“tīkṣṇamaṅgulivistāraṃ caturaṅgulamāyatam | aṅgulāni ca catvāri vṛttaṃ kāryaṃ vijānatā” iti | vaḍiśe tantrāntaraṃ—“vaḍiśau cāpi kartavyau pramāṇena daśāṅgulau | svānatastu tayoreka eko nātyānato bhavet || ardhapañcāṅgulaṃ vṛttaṃ śeṣaṃ kāryaṃ mukhaṃ tayoḥ | ardhacandrākṛtimukhaṃ kāryaṃ nātyānatasya tu || ānataṃ nāmayettatra vaḍiśaṃ ca bhiṣagvaraḥ” iti |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit