The Compendium of Suśruta 8.6.2
Bhānumatī 8.6.2
- Language
- Sanskrit
8.6.2
ekādhikamityekāṅgulādhikaṃ tryaṅgularūpamardhamevaṃ saptāṅgule vṛddhipatre caturaṅgulasya vṛntena gatatvāt tryaṅgulaphalamuktamupapannaṃ bhavati | atraivāyatāgraṃ vṛddhipatraṃ kṣuramāhuḥ; ata eva 'kṣurakartarikāsadṛśaiḥ' ityācāryavacanaṃ kṣurasaṃjñāntaravacanādupapannaṃ bhavati | nakhaśastre bhojaḥ- "nakhānāṃ chedane kāryaṃ śastramaṣṭāṅgulāyatam | ardhāṅgulaṃ mukhaṃ tasya tīkṣṇadhāraṃ tu kalpayet"- iti | mudrikāśastraṃ 'kṣura' iti prasiddhaṃ; tatra bhālukiḥ- "mudrikayā vivaddhaṃ syādvipatrasalakṣaṇam | dvyaṅgulaṃ mudrikāśastraṃ kṣurasaṃsthānameva ca" iti | utpalapatre bhojaḥ- "tulyamutpalapatreṇa tīkṣṇadhāraṃ samāhitam | ṣaḍaṅgulaṃ pramāṇena śastramutpalapatrakam || tatphalaṃ tryaṅgulāyāmaṃ kāryamaṅgulavistṛtam" iti | ardhadhāramiti cakradhāramiti prasiddhe bhojaḥ- "ardhadhāraṃ tu kartavyaṃ śastramaṣṭāṅgulāyatam | urasyaṅgulavistāraṃ phalaṃ tadvyaṅgulaṃ bhavet" iti | urasīti kroḍe | adhyardhadhāramiti pāṭhapakṣe adhikamardhe dhārā yasyeti jñeyam | atra pakṣe bhoje'pi 'adhyardhadhāraṃ' iti paṭhitavyam | kuśapatre tantrāntaraṃ - "vṛntaṃ syāt tryaṅgulaṃ cāgre kuśapatrasalakṣaṇam" iti | āṭī vardhanīnāma pakṣiviśeṣaḥ, tatsadṛśamukhamāṭīmukham | atra tantrāntaraṃ- "vṛntaṃ saptāṅgulaṃ vidyāttasyāgre phalamiṣyate | āṭīmukhaprakāraṃ hi phalamaṣṭāṅgulāyatam" iti | śarāriḥ pakṣī; sa dvividho dhavalaskandho raktaśīrṣaśca, dhavalaskandhaḥ śarārīti prasiddhaḥ, śarārimukhasadṛśamukhaṃ śastraṃ śarārimukhaṃ, 'kartarī' iti loke prasiddham |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit