The Compendium of Suśruta 172.18
Nibandhasaṅgraha 172.18
- Language
- Sanskrit
172.18
jvarasya saṃprāptimāha- doṣā prakupitā ityādi | doṣā prakupitāścayānupūrvyā, sveṣu kāleṣu prāvṛṭśaradvasanteṣu ahorātrikeṣu ca, etena prākṛto jvara ukta | svai prakoparṇairiti balavannigrahādikrodhādidivāsvāpādivibhraṃṇapraśaucai | anena ca vaikṛta | brahmadevastu sannipātaprakopasya hetūnatra pṛthagāha, yathā, - “viṣamābhyaśanāśanaṃ lakucāmraphalaṃ śiloccaye salilam | piṇyākamā mamūlakasarṣapaśākaṃ yavai kṛtā ca surā || kṛśaśuṣkāmiṣaśākaṃ yāvaka maśanaṃ ca parvate vāsa | vyāpannāmbusurādadhikaṃndaṃ piṇḍakocchitirdehe || mṛtipagarādibhakṣaṇama nārtava durdinaṃ purovāta | añcaparivartabhūtāveśau pīḍā grahakṣaṃsabhūtā || anucitabheṣajagandhāghrāṇaṃ pāpasya karmaṇo'bhyāsa | snehasvedādīnā mithyāyoga purākṛtaṃ karma || strīṇā viṣamaprasavo mithyāyoga prasṛtānām | snehasvedādīnā rasāyanasyāpi ca vyāpat || ete hetava uktā prakopaṇe sannipātasya" - iti | aśeṣeṇa sāmastyena | āpādayanti janayanti | anye 'doṣā prakupitā gāḍhamapathyāhārasevina' iti paṭhanti | atra gāḍhaśabdena prākṛta, apathyāhārasevina ityanena vaikṛta | anye jvarasaṃprāptisanena pāṭhena paṭhanti, tadyathā-duṣṭā svahetubhirityādi | duṣṭā prakupitāścayādirūpeṇa, sveṣu kāleṣu prākṛtaṃ jvara, svahetubhirāyasaprāptiślokavyākhyātairbalavanigrahādibhirvaikṛtam | ūṣmaṇā vahnayūṣmaṇā sahitā dhātūṣmaṇā doṣoṣmaṇā vā sahitā doṣā rasa hṛdayasthamāgatya, hutāśanaṃ jaṭharāgniṃ mandīkṛtya, ūṣmāṇamagnereva, paktisthānādagnisthānāt, bahi nirasya nikṣipya, kevala sarva, svakāleṣu ārtaveṣu ahorātrikeṣu ca jvarāgama janayanti, athavā vṛddhimāgatasya, svavarṇaṃ nasatvaṅnayanādiṣu janayanti || 15-18 ||-
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit