The Compendium of Suśruta 3.4
Nibandhasaṅgraha 3.4
- Language
- Sanskrit
3.4
śiṣyaguṇasapadamabhidhāya, upanayanavidhiṃ vaktumāha, -upanayanīyaṃ tvityādi | -upanayanīyaṃ upanayanārhaṃ pūrvoditaguṇasaṃpannaṃ brāhmaṇaṃ śiṣyaṃ bhiṣak svāhākāraṃ kārayediti sambandhaḥ | kadā kārayedityāha, -praśasteṣvityādi | kiṃ kṛtvetyāha, - praśastāyāmityādi, tadakṣu ratnapuṣpetyādi, tataśca tatrollikhyetyādi, tadanantaramagnimupasamādhāya khadirādīnāṃ kṣīravṛkṣāṇā vā dadhimadhughṛtāktābhiḥ samidbhiḥ kṛtvā dārvīhaumikena vidhinā juhuyāt, tathā sapraṇavābhirmahāvyāhṛtibhirupalakṣitāḥ sruveṇa kṛtvā ājyāhutīreva juhuyāditi saṃvandhaḥ | anye tu 'upanayanīyastu brāhmaṇaḥ' iti paṭhanti, vyākhyānayanti ca-upanayanīya iti kartari prayogaḥ, tena upanetā brāhmaṇa idaṃ idaṃ kṛtvā ājyāhutīrjuhuyāditi kriyāpadena saṃbandhaḥ | prāk brāhmaṇagrahaṇaṃ varṇeṣu madhye tasya śreṣṭhatvāt | praśasteṣu tithikaraṇamuhūrttanakṣatreṣviti tithayaḥ pratipadādayaḥ, karaṇāni vavavālavādīni, muhūtaustriṃśat śivādyā anilaparyantā, nakṣatrāṇi aśvinīprabhṛtīni; eṣāṃ praśastatvaṃ jyotiḥśāstravidā vacanādunneyam | praśastāyā diśi prācyāmudīcyā vā, caturasraṃ catuṣkoṇaṃ; gomayena gopurīṣeṇa, sthaṇḍilaṃ vratasādhanapiṇḍikāṃ, gocarmamātrabhūpradeśaḥ sthaṇḍilamityanye, eke caturhastasthāne gocarmamātramiti paṭhanti; paṭhitvā gocarmamātrasthaṇḍilayorvyākhyānaṃ kurvanti - gocarmamātraṃ caturhastapramāṇaṃ, sthaṇḍilaṃ saṃskṛtā bhūḥ | tatreti tasmin sthaṇḍile; ullikhya ūrdhvamukhī lekhā kṛtvā, abhyukṣya jalena siktvā, agnimupasamādhāya sannidhāne āropya | catasṛṇāṃ vā kṣīravṛkṣāṇāmiti nyagrodhodumbarāśvatthamadhukānām | dārvīhaumikena vidhineti dārvīhomaproktakalpena; dārvīhaumiko vidhiraktu brāhmaṇānāṃ chandovidā prasiddha | sapraṇavābhi soṅkārābhiḥ, mahāvyāhṛtibhi bhūḥsvāhetyādibhiḥ, tathāhi-o bhū svāhā, oṃ bhuva svāhā, oṃ svaḥsvāhā, o bhūrbhuvaḥsva svāhā, iti | suveṇājyāhutīrjuhuyāditi dāruhastakena ghṛtāhutīrdadyāt | pratidaivatamṛṣīṃśceti cakārāt ṛṣīṃścetyatrāpi pratiśabdaḥ sabadhyate, tena pratidaivataṃ pratikṛṣīnnityarthaḥ | tatra pratidaivataṃ brahmaṇe svāhā, prajāpataye svāhā, aśvibhyā svāhā, indrāya svāhā, pratiṛṣīnīti dhanvantaraye svāhā, bharadvājāya svāhā, ātreyāya svāhā ityādi |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit