The Compendium of Suśruta 45.4
Nibandhasaṅgraha 45.4
- Language
- Sanskrit
45.4
madanaphalasya paścājjīmūtaka darśayannāha, - jīmūtaketyādi | jīmūtako devadālī | pūrvavaddeveti pratyakpuṣpādidravyatrayakāthestrayo yogā puṣpacūrṇasya | anye tu carake pratyakpuṣpāviyogā na santīti kṣīreṇaivānyamekaṃ yogamicchanti, pūrvavadityanena prakucaṃ madhusaindhavādiyukta cāmananti | nirvṛtteṣviti nirvṛtteṣu jātamātreṣu, kṣīrayavāgūṃ jīmūtaśalāṭukvayitakṣīrayavāgūm | romaśeṣviti romaśeṣu kaṭhināvasthā prāpteṣu | santānikāmiti jīmūtacūrṇakathyitakṣīrasantānikām | aromaśeṣviti aromaśeṣu vṛṣṭattameṣu, cūrṇakathitakṣīrasya dadhibhāva gatasyottara sarakam | haritapāṇḍuṣviti haritapāṇḍuṣu kaṭhinatameṣu taccūrṇakathitakṣīrasya dadhi | tatkaṣāyasassṛṣṭāmiti jīmūtakapāyakṛtām | tasyāstu kalpanaṃ-jīmūtakāthe bhāṣāḥ sādhanīyā, jīmūtakasya kvāthenaiva śālitaṇḍulā. prakṣālanīyā, bhāṣā śālitaṇḍulāste ca saṃkṣuṇṇaikatra piṇḍā kāryā, tān śuṣkacūrṇitān kṛtvā'paraśālītaṇḍulacūrṇa piṣṭapācanikāyā jīmūtakapāyoṣmaṇā samyagutsvedyāvatārayet, tata. svinnaśītalamya tasya piṣṭasya trayo bhāgā kiṇvabhāgaścaturtha. sandhānārthaṃ bhārgīkāthastatsarvaṃ kalase nidhāpitaṃ jātarasa surā bhavati paiṣṭīyaṃ tenātra nāsti guḍo na vā madhu; anye punaratrānukto'pi guḍo dātavya ityāhuḥ | guḍapramāṇaṃ tvarśonirdiṣṭabhayāriṣṭakāthaśeṣadroṇe guḍapalaśatadvaya prakṣepavibhāgaparibhāṣārūpeṇa sarvatra | anye tu jīmūtakaṣāyeṇa saha surāmeva, na punarjomūtakapāyasādhitāmiti vadanti | jīmūtakasumacūrṇaṃ vetyādīnā yogānā viṣayamāha, -kaphetyādi | dadyāditi śeṣa. | paryāgateṣu nātiharitapāṇḍutvatideśena yogaṃ nirdeśannāha, -paryāgateṣvityādi | paryāgateṣu madanaphalamajjavaditi vatkaraṇānmadanapuṣpaśalāṭuyogān varjayitvā'nye ye madanaphalayogāste sarve paryāgateṣu jīmūtakeṣu vijñeyā. | etena paryāgatajīmūtakayogāścaturviṃśatiruktā. | paryāgateṣu paripakkeṣvityanye |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit