The Compendium of Suśruta 86.49
Nibandhasaṅgraha 86.49
- Language
- Sanskrit
86.49
udarasamedacikitsitamāha-udarādityādi | kaṣāyabhasmamṛtkīrṇāṃ 'tā vartim' iti śeṣaḥ; kaṣāyā. sarjakārjunādayaḥ, teṣāṃ bhasma kṣāraḥ, mṛt kṛṣṇamṛt, kīrṇāṃ guṇḍitāṃ; anye tu 'kaṣāyacūrṇamṛtkīrṇām' iti paṭhanti | baddheti mūlamiti śeṣaḥ | sūtravit śāstravit | agnitaptena śastreṇa chindyāt, anyathā
ataptaśastracchedane pākabhayaṃ syāt | sā puna' kṣataṃ yadā praveśyamānā na praviśati praviṣṭā vā nāvatiṣṭhate tadā tasyāśchedaḥ | citrā eraṇḍa', dantītyanye | kalpanā ceyaṃ, - kṣīrasya yaṣṭimadhukathitasya saśarkarairaṇḍatailaprakṣepasya pānamityeko yoga', śvadaṃṣṭrākathitaṃ kṣīraṃ sākṣāccitrātilatailaprakṣepaṃ pīyata iti dvitīyo yoga | vāśabdāt kecidekameva yogamāmananti, tathā ca vṛddhavāgbhaṭa, - "sakṣaudre ca vraṇe baddhe sujīrṇe'nne ghṛtaṃ pivet | kṣīraṃ vā śarkarācitrālākṣāgokṣurakaiḥ śṛtam || rugdāhajit sadyaśchinnaiḥ paraṃ pūrvodito vidhiḥ" - iti | kṣīrapākavidhirayaṃ, yathā - "dravyādaṣṭaguṇaṃ kṣīraṃ kṣīrāttoyaṃ caturguṇam | kṣīrāvaśeṣaḥ kartavyaḥ kṣīrapāke tvayaṃ vidhiḥ" - iti | pratidinaṃ kṣīracatuṣpalaṃ peyaṃ, śarkarairaṇḍatailaṃ tu pratyekaṃ kārṣikaṃ, eva dvitīyayoge'pi | rujādāhavināśanamiti payaḥpānamiti sabandhaḥ | medovarteracchede phalamāha - āṭopa ityādi | acchidyamānayā akṛntyamānayā | medograntho tu yattailamiti dvikarañjetyādikam ||45-49||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit