The Compendium of Suśruta 1.23: trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ /
Suśrutasaṃhitā 1.23
- Language
- Sanskrit
trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ /
1.23.1
athātaḥ kṛtyākṛtyavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //
1.23.2
yathovāca bhagavān dhanantariḥ //
1.23.3
tatra vayaḥsthānāṃ dṛḍhānāṃ prāṇavatāṃ sattvavatāṃ ca sucikitsyā vraṇāḥekasmin vā puruṣe yatraitadguṇacatuṣṭayaṃ tasya sukhasādhanīyatamāḥ / tatra vayaḥsthānāṃ pratyagradhātutvādāśu vraṇā rohanti dṛḍhānāṃ sthirabahumāṃsatvācchastramavacāryamāṇaṃ sirāsnāyvādiviśeṣānna prāpnoti prāṇavatāṃ vedanābhighātāhārayantraṇādibhirna glānirutpadyate sattvavatāṃ dāruṇairapi kriyāviśeṣairna vyathā bhavati tasmādeteṣāṃ sukhasādhanīyatamāḥ //
1.23.4
ta eva viparītaguṇā vṛddhakṛśālpaprāṇabhīruṣu draṣṭavyāḥ //
1.23.5
sphikpāyuprajananalalāṭagaṇḍauṣṭhapṛṣṭhakarṇaphalakoṣodarajatrumukhābhyantarasaṃsthāḥ sukharopaṇīyā vraṇāḥ //
1.23.6
akṣidantanāsāpāṅgaśrotranābhijaṭharasevanīnitambapārśvakukṣivakṣaḥkakṣāstanasandhibhāgagatāḥ saphenapūyaraktānilavāhino+antaḥśalyāśca duścikitsyāḥ adhobhāgāścordhvabhāganirvāhiṇo romāntopanakhamarmajaṅghāsthisaṃśritāśca bhagandaramapi cāntarmukhaṃ sevanīkuṭakāsthisaṃśritam //
1.23.7
kuṣṭhināṃ viṣajuṣṭānāṃ śoṣiṇaṃ madhumehinām /
1.23.7_2
vraṇāḥ kṛcchreṇa sidhyanti yeṣāṃ cāpi vraṇe vraṇāḥ //
1.23.8
avapāṭikāniruddhaprakaśasanniruddhagudajaṭharagranthikṣatakrimayaḥ pratiśyāyajāḥ koṣṭhajāśca tvagdoṣiṇāṃ pramehiṇāṃ vā ye parikṣateṣu dṛśyante śarkarā sikatāmeho vātakuṇḍalikā+aṣṭhīlā dantaśarkaropakuśaḥ kaṇṭhaśālūkaṃ niṣkoṣaṇadūṣitāśca dantaveṣṭā visarpāsthikṣatoraḥkṣatavraṇagranthiprabhṛtayaśca yāpyāḥ //
1.23.9
sādhyā yāpyatvamāyānti yāpyāścāsādhyatāṃ tathā /
1.23.9_2
ghnanti prāṇānasādhyāstu narāṇāmakriyāvatām //
1.23.10
yāpanīyaṃ vijānīyāt kriyā dhārayate tu yam /
1.23.10_2
kriyāyāṃ tu nivṛttāyāṃ sadya eva vinaśyati //
1.23.11
prāptā kriyā dhārayati yāpyavayādhitamāturam /
1.23.11_2
prapatiṣyadivāgāraṃ viṣkambhaḥ sādhuyoajitaḥ //
1.23.12
ata ūrdhvamasādhyān vakṣyāmaḥ māṃsapiṇḍavadudgatāḥ prasekino+antaḥpūyavedanāvanto+aśvāpānavadudvṛttauṣṭhāḥ kecit kaṭhinā gośṛṅgavadunnatamṛdumāṃsaprarohāḥ apare duṣṭarudhirāsrāviṇastanuśītapicchilasrāviṇo vā madhyonnatāḥ kecidavasannaśuṣiraparyantāḥ śaṇatūlavat snāyujālavanto durdarśanāḥ vasāmedomajjamastuluṅgasrāviṇaśca doṣasamutthāḥ pītāsitamūtrapurīṣavātavāhinaśca koṣṭhasthāḥ ta evobhayatobhāgavraṇamukheṣu pūyaraktanirvāhiṇaḥ (ā.kṣīṇamāṃsānāṃ ca) sarvatogatayaścāṇumukhā māṃsabudbudavantaḥ saśabdavātavāhinaśca śiraḥkaṇṭhasthāḥ kṣīṇamāṃsānāṃ ca pūyaraktanirvāhiṇo+arocakāvipākakāsaśvāsopadravayuktāḥ bhinne vā śiraḥkapāle yatra mastuluṅgadarśanaṃ tridoṣaliṅgaprādurbhāvaḥ kāsaśvāsau vā yasyeti //
1.23.13
bhavanti cātra /
1.23.13_2
vasāṃ medo+atha majjānaṃ mastuluṅgaṃ ca yaḥ sravet /
1.23.13_3
āgantustu vraṇaḥ sidhyenna sidhyeddoṣasaṃbhavaḥ //
1.23.14
amarmopahite deśe sirāsandhyasthivarjite /
1.23.14_2
vikāro yo+anuparyeti tadasādhyasya lakṣaṇam //
1.23.15
krameṇopacayaṃ prāpya dhatūnanugataḥ śanaiḥ /
1.23.15_2
na śakya unmūlayituṃ vṛddho vṛkṣa ivāmayaḥ //
1.23.16
sa sthiratvānmahattvācca dhātvanukramaṇena ca /
1.23.16_2
nihantyauṣadhavīryāṇi mantrān duṣṭagraho yathā //
1.23.17
ato yo viparītaḥ syāt sukhasādhyaḥ sa ucyate /
1.23.17_2
abaddhamūlaḥ kṣupako yadvadutpāṭane sukhaḥ //
1.23.18
tribhirdoṣairanākrāntaḥ śyāvauṣṭhaḥ piḍakī samaḥ /
1.23.18_2
avedano nirāsrāvo vraṇaḥ śuddha ihocyate //
1.23.19
kapotavarṇapratimā yasyāntāḥ kledavarjitāḥ /
1.23.19_2
sthirāścipiṭikāvanto rohatīti tamādiśet //
1.23.20
rūḍhavartmānamagranthimaśūnamarujaṃ vraṇam /
1.23.20_2
tvaksavarṇaṃ samatalaṃ samyagrūḍhaṃ vinirdiśet //
1.23.21
doṣaprakopādvyāyāmādabhighātādajīrṇataḥ /
1.23.21_2
harṣāt krodhādbhayādvā+api vraṇo rūḍho+api dīryate //
1.23.21_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne kṛtyākṛtyavidhirnāma trayoviṃśo+adhyāyaḥ //
Commentaries (2)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- Bhānumatī — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
Linked texts (2)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Hastyāyurveda — Pālakāpya, Sanskrit