Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.23: trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.23

Language
Sanskrit

trayoviṃśatitamo+adhyāyaḥ /

1.23.1

athātaḥ kṛtyākṛtyavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.23.2

yathovāca bhagavān dhanantariḥ //

1.23.3

tatra vayaḥsthānāṃ dṛḍhānāṃ prāṇavatāṃ sattvavatāṃ ca sucikitsyā vraṇāḥekasmin vā puruṣe yatraitadguṇacatuṣṭayaṃ tasya sukhasādhanīyatamāḥ / tatra vayaḥsthānāṃ pratyagradhātutvādāśu vraṇā rohanti dṛḍhānāṃ sthirabahumāṃsatvācchastramavacāryamāṇaṃ sirāsnāyvādiviśeṣānna prāpnoti prāṇavatāṃ vedanābhighātāhārayantraṇādibhirna glānirutpadyate sattvavatāṃ dāruṇairapi kriyāviśeṣairna vyathā bhavati tasmādeteṣāṃ sukhasādhanīyatamāḥ //

1.23.4

ta eva viparītaguṇā vṛddhakṛśālpaprāṇabhīruṣu draṣṭavyāḥ //

1.23.5

sphikpāyuprajananalalāṭagaṇḍauṣṭhapṛṣṭhakarṇaphalakoṣodarajatrumukhābhyantarasaṃsthāḥ sukharopaṇīyā vraṇāḥ //

1.23.6

akṣidantanāsāpāṅgaśrotranābhijaṭharasevanīnitambapārśvakukṣivakṣaḥkakṣāstanasandhibhāgagatāḥ saphenapūyaraktānilavāhino+antaḥśalyāśca duścikitsyāḥ adhobhāgāścordhvabhāganirvāhiṇo romāntopanakhamarmajaṅghāsthisaṃśritāśca bhagandaramapi cāntarmukhaṃ sevanīkuṭakāsthisaṃśritam //

1.23.7

kuṣṭhināṃ viṣajuṣṭānāṃ śoṣiṇaṃ madhumehinām /

1.23.7_2

vraṇāḥ kṛcchreṇa sidhyanti yeṣāṃ cāpi vraṇe vraṇāḥ //

1.23.8

avapāṭikāniruddhaprakaśasanniruddhagudajaṭharagranthikṣatakrimayaḥ pratiśyāyajāḥ koṣṭhajāśca tvagdoṣiṇāṃ pramehiṇāṃ vā ye parikṣateṣu dṛśyante śarkarā sikatāmeho vātakuṇḍalikā+aṣṭhīlā dantaśarkaropakuśaḥ kaṇṭhaśālūkaṃ niṣkoṣaṇadūṣitāśca dantaveṣṭā visarpāsthikṣatoraḥkṣatavraṇagranthiprabhṛtayaśca yāpyāḥ //

1.23.9

sādhyā yāpyatvamāyānti yāpyāścāsādhyatāṃ tathā /

1.23.9_2

ghnanti prāṇānasādhyāstu narāṇāmakriyāvatām //

1.23.10

yāpanīyaṃ vijānīyāt kriyā dhārayate tu yam /

1.23.10_2

kriyāyāṃ tu nivṛttāyāṃ sadya eva vinaśyati //

1.23.11

prāptā kriyā dhārayati yāpyavayādhitamāturam /

1.23.11_2

prapatiṣyadivāgāraṃ viṣkambhaḥ sādhuyoajitaḥ //

1.23.12

ata ūrdhvamasādhyān vakṣyāmaḥ māṃsapiṇḍavadudgatāḥ prasekino+antaḥpūyavedanāvanto+aśvāpānavadudvṛttauṣṭhāḥ kecit kaṭhinā gośṛṅgavadunnatamṛdumāṃsaprarohāḥ apare duṣṭarudhirāsrāviṇastanuśītapicchilasrāviṇo vā madhyonnatāḥ kecidavasannaśuṣiraparyantāḥ śaṇatūlavat snāyujālavanto durdarśanāḥ vasāmedomajjamastuluṅgasrāviṇaśca doṣasamutthāḥ pītāsitamūtrapurīṣavātavāhinaśca koṣṭhasthāḥ ta evobhayatobhāgavraṇamukheṣu pūyaraktanirvāhiṇaḥ (ā.kṣīṇamāṃsānāṃ ca) sarvatogatayaścāṇumukhā māṃsabudbudavantaḥ saśabdavātavāhinaśca śiraḥkaṇṭhasthāḥ kṣīṇamāṃsānāṃ ca pūyaraktanirvāhiṇo+arocakāvipākakāsaśvāsopadravayuktāḥ bhinne vā śiraḥkapāle yatra mastuluṅgadarśanaṃ tridoṣaliṅgaprādurbhāvaḥ kāsaśvāsau vā yasyeti //

1.23.13

bhavanti cātra /

1.23.13_2

vasāṃ medo+atha majjānaṃ mastuluṅgaṃ ca yaḥ sravet /

1.23.13_3

āgantustu vraṇaḥ sidhyenna sidhyeddoṣasaṃbhavaḥ //

1.23.14

amarmopahite deśe sirāsandhyasthivarjite /

1.23.14_2

vikāro yo+anuparyeti tadasādhyasya lakṣaṇam //

1.23.15

krameṇopacayaṃ prāpya dhatūnanugataḥ śanaiḥ /

1.23.15_2

na śakya unmūlayituṃ vṛddho vṛkṣa ivāmayaḥ //

1.23.16

sa sthiratvānmahattvācca dhātvanukramaṇena ca /

1.23.16_2

nihantyauṣadhavīryāṇi mantrān duṣṭagraho yathā //

1.23.17

ato yo viparītaḥ syāt sukhasādhyaḥ sa ucyate /

1.23.17_2

abaddhamūlaḥ kṣupako yadvadutpāṭane sukhaḥ //

1.23.18

tribhirdoṣairanākrāntaḥ śyāvauṣṭhaḥ piḍakī samaḥ /

1.23.18_2

avedano nirāsrāvo vraṇaḥ śuddha ihocyate //

1.23.19

kapotavarṇapratimā yasyāntāḥ kledavarjitāḥ /

1.23.19_2

sthirāścipiṭikāvanto rohatīti tamādiśet //

1.23.20

rūḍhavartmānamagranthimaśūnamarujaṃ vraṇam /

1.23.20_2

tvaksavarṇaṃ samatalaṃ samyagrūḍhaṃ vinirdiśet //

1.23.21

doṣaprakopādvyāyāmādabhighātādajīrṇataḥ /

1.23.21_2

harṣāt krodhādbhayādvā+api vraṇo rūḍho+api dīryate //

1.23.21_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne kṛtyākṛtyavidhirnāma trayoviṃśo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)

Linked texts (2)