Gadanigraha 12.1.2
Gadanigraha 12.1.2
- Language
- Sanskrit
12.1.2
sūkṣmabuddhibhiḥ || catuḥsahasrapalikā ṣaṇṇavatyādhikā ca sā
palānāṃ dvisahasraṃ ca bhāra ekaḥ prakīrtitaḥ || tulā palaśataṃ jñeyaṃ
sarvatraiṣa viniścayaḥ | māṣaṭaṅkākṣabilvāni kuḍavaḥ prastha āḍhakam
rāśirdroṇiḥ khāriketi yathottaracaturguṇāḥ
śuṣkāṇāṃ syādidaṃ mānaṃ dviguṇaṃ taddravārdrayoḥ | na dvaiguṇyaṃ tulāmāne palollekhāgate tathā || śuṣkadravyeṣu yanmānamārdrasya dviguṇaṃ hi
tat | śuṣkasya gurutīkṣṇatvaṃ tasmādardhaṃ prayojayet || śuṣke navīnaṃ
yaddravyaṃ yojyaṃ sakalakarmasu | ārdraṃ ca dviguṇaṃ dadyādeṣa sarvatra
niścayaḥ
atha bheṣajādigrahaṇasaṃketaḥ- lavaṇe saindhavaṃ proktaṃ candanaṃ raktacandanam | cūrṇalehāsavasnehāḥ sādhyā dhavalacandanaiḥ || kaṣāyalepayoḥ
prāyo yujyate raktacandanam | payaḥsarpiḥprayogeṣu gavyameva hi
gṛhyate || śakṛdraso gomayajaṃ mūtraṃ gomūtramucyate | siddhārthaḥ sarṣape
grāhya utpale nīlotpalam || kāle'nukte prabhātaṃ syādaṅge'nukte
jaṭā bhavet | bhāge'nukte ca sāmyaṃ syāt pātre'nukte ca mṛnmayam
drave'nukte jalaṃ grāhyaṃ taile'nukte tilodbhavam | ekamapyauṣadhaṃ yoge
yasminyatpunarucyate || mānato dviguṇaṃ grāhyaṃ taddravyaṃ tattvadarśibhiḥ
vyādherayuktaṃ yaddravyaṃ gaṇoktamapi tattyajet || anuktamapi yuktaṃ yadyojayettatra tadbudhaḥ | kadāciddravyamekaṃ hi yadi yoge na labhyate || tattadguṇayutaṃ dravyaṃ parivartena gṛhyate | dravyābhāve tu tattulyaṃ dravyameva
pradīyate || nyagrodhādeścvaco grāhyā sāraḥ syādvījakāditaḥ
tālīsa़ādeśca patrāṇi phalaṃ syāttriphalāditaḥ|| dhātakyādeśca puṣpāṇi
Linked texts (2)
- Paribhāṣāpradīpa — Govindasena, Sanskrit
- ĀYURVEDĪYAPARIBHĀṢĀ — Gaṅgādhara, Sanskrit