Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 20
Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 20
- Language
- Sanskrit
Contents
- 20.8 — 9 parts
- 20.69 — 4 parts
- 20.10 — 3 parts
- 20.6 — 8 parts
- 20.6-2 — 4 parts
- 20.0-2 — 5 parts
- 20.0-3 — 2 parts
- 20.13 — 2 parts
20.0
mañjiṣṭhāyām | vāstūke
vai, nigha.
jvaraghnī | strī | śva taśilīṅgāke | rā, | mañjiṣṭhāyām
jvaraghnī (vaṭikā) | strī | jvare rasaḥ | śuddhajeṃpālavījaṃ 1 to. kaṭukī 2 tī. gairikaṃ 3 tī.
ghṛtakumārīrasena maī yet | śuddha jayapālavoja
1 to. kaṭukī 2 to. gerimāṭo 3 to.
ghṛtakumārīrase marddana | baṭo 1 kaśāya
bhā. | anyā—rasaḥ 1 tī. śilājatu pippalī
harītakī arkakaṃdarā (bacā) kaṭutailaśuddhagandhakaṃ indravāruṇīphalaṃ pra. 4 tī. indravāruṇīrasena maī yet
pārā 1 to. śilājatu, pipula, harītakī,
ākandarudrā vaca, kaṭutaile śuddha gandhaka eva
rākhālaśaśāra phala pratyeka 4 to, rākhālaśaśāmūlora rase marddana | baṭī 1 māṣakar̤āī
śārṅga | aparā—pāradaḥ 1 tī. gandhakaḥ 2 tī.
hiṅgulaṃ 3 tī. jèpālavoja 4tī dṛntīkāthena maīyet
pārā 1 to. gandhaka 2 to. hiṅgula ৩ to.
jayapālavīja 4 to. dantīkāthe marddana
rasa. ra.
jvaravighnatī | strī | jvaranidānacikitsājvaranāśanaḥ | puṃ | parpaṭake| ক্ষেৎপাপড়া
strī (śnī) | mañjiṣṭhāyām | গুড়ু চ্যাম
vai. nigha.
jvarahantrī | strī | mañjiṣṭhāyām | rā. ni. va 6
jvarāgniḥ | puṃ | jvarasantāpe | জ্বরের তাপ
jvarāṅgī | strī | bhadradantyām | দন্তী| rā.
ni. va. 6
jvarātaṅkaḥ | puṃ | jvararoge | rā. ni. va. 20
jvarātisāraḥ | puṃ | jvarayuktātisāraroge
jvarādhiṣṭhānam | klī | śarīre manasi ca
jvarāntakaḥ | puṃ | kirātatiktake | চিরেতা
āragvadhavṛkṣe| rā. ni. va. 6
jvarāntakarasaḥ | puṃ | jvare rasaḥ | tāmraṃ
gandhakaḥ pāradaḥ sorā'mṛtaṃ (pañcaparpaṭī) lauhaṃ
svarṇamākṣikaṃ hiṅgulaṃ ṭaṅgaṇañcāraḥ (সোহাগার খৈ)
rasāñjanaṃ sarṣapañca pra. samabhāgaṃ citvakādīnāṃ
(cittaka-gur̤ūcī-mustā-pṛṣṭhonāṃ pra || tolaṃ vāri
20.8.1
śna.) pādāvaśiṣṭena kāthena maī yet | rasa. kau.
jvarāpahā | strī | vilvaśalāṭau | bha.
velaśum̐ṭha
jvarāriḥ | puṃ | gur̤a cyām | rā ni. va. 23
anyaḥ - pāradaḥ 1bha.
gandhakaḥ 2 bha. hiṅgulaṃ 3 bha. dhustūrabījaṃ 4 bha.
dantīkāthena maīyet | rasa. kau
jvarāri (abhram) | klī | jīrṇajvare rasaḥ
abhraṃ tāmraṃ pāradaḥ gandhakaḥ viṣaṃ, eṣāṃ samabhāgaḥ
dhustūravījam ekabhāgāpecayā dviguṇaṃ trikaṭu militapañcagavaṃ jalena vaṭī kāyyī | abhra, tāmrā,
pāṃrā, gandhaka, viṣa pratyeka samabhāga, dhūturāra bīja 2 bha. trikaṭu milita 5 bha. jale
মাড়িতে| ra. sā. saṃ.
jvarāśaniḥ | puṃ | viṣamajvare rasaḥ | rasaḥ gandhakaḥ
samvayaṃ viṣaṃ tāmraṃ pra. samabhāgaḥ, sarvvasamaṃ lauhacūrṇaṃ
lauhasamam abhram | lauhapātre lauhadaṇḍena
nirgūṇḍīrasena samparthya tena saha pāradasamabhāga
maricacūrṇa nimaśrayet | rasa, gandhaka, saindhava, viṣa,
तामा pratyeke samabhāga. sarbbasamāna lauhacūrṇa, lauhasamāna abhrabhasma. lauhapātre
lauhadaṇḍe niśindārase mār̤iẏā tāhāra sahita
pārāra samāna maricacūrṇa miśrita karibe.
ra. sā. saṃ.
jvariḥ | puṃ | jvararoge | rā.
jvaritaḥ | tri | jvarānte | rā.
jvarī (in) | tri | jvarayukte
jvalaḥ | puṃ | ke | agniśikhāyām
jvaladyabhā (ntī) | strī | kṛṣṇāsarṣape | ve.
nigha.
jvalanaḥ | puṃ | citrakavṛkṣe | dhana. | bhā. 4bha.
nār̤īvraṇa-vi. | agnau
jvalanātmā (śman) | puṃ | sūryyakāntamaṇau
pa. su. | rā. ni. va. 13
jvalanābhaḥ | puṃ | gandhatṛṇe | ve. nigha.
jvala(li)nī | strī | mūrcchāyām | mūrcchā
rā. ni. va. 3 | agniśikhāyām | he.
20.8.2
jvālā | strī | dhātakauvṛce | citrakavṛkṣe| vai.
nigha. | dagdhānne | 'pra ca
jvālākharagadaḥ | puṃ | jālagāī bhakaroge
ni. 2
jvālāgardabhakaḥ | puṃ | jālagāī bhakaroge
jvālājihnaḥ | puṃ | bhanau | he.
jvālānalarasaḥ | puṃ | ajīrṇādhikāre sañjivāraḥ yavakṣāraḥ pāradaḥ gandhakaḥ pañcakolam iti
nava dravyaṃ pra. samaṃ, sarvaitulyā jathā (rikti)
jayā'ṅkiṃ triyulakaṃ (majināra chāṇa) cūrṇa | jayādhriyuciñcakaśvaśurajārasena pra. dinatrayaṃ bhāvayitvā
guñjaḥ laghupūṭena pācyaḥ | ur̤ala bhādaikara sena ৩
bhāvanā deṃyāḥ | ra. sā. saṃ | matāntare ṭaṅgaṇamapi
grāhyam| bhāvaprakāśe cāravayaṃ pāṭhaḥ
jvālāmaricakaḥ | puṃ | kaṭuvīrāyām| gām̐cha
marica | See kaṭuvīrā
jvālāsukharasaḥ | puṃ | grahaṇyādhikāre| “gujamṛtaṃ samagandha suvarṇa maricaṃ samaṃ | raktacitrakajaidrāvaiḥ nalamakapikādvayaiḥ | dinaikaṃ marddayet khalla
caturguñjāñca bhakṣayet ||” pārā, gandhaka, svarṇa,
jvālāmukho | strī | sūryāvatte | ke. | anisakhyām | ulkāmukhaunāma śṭagālabhede
jvālārāsabhakaḥ | puṃ | jālagāī bhakaroge
rā. ni. va. 20
jhaṭā (āmalā) | strī | bhūmyāmalakyām
ভুঁই আমলা | sā. ni. | vai. nigha.
jhāṭiḥ | puṃ | kṣudravṛce | ḍa.
jhāṭo | stro | kundavṛce | he. nigha.
jhampākaḥ (kaḥ) | puṃ | vānare | markaṭe | vai.
nigha. | śpra. ra.
jhampāśī (in) | puṃ | jalakāke | pānarakor̤aী
vai. nigha. | matsyaraṅge | jaṭā.
jhampo (in) | puṃ | vānare | śna. ra.
jharaḥ | puṃ | (rā, ro) strī | nirbhare | a.
jharjharaḥ | puṃ | sugandhidravyabhede | śabdaviśeṣe | a.
nadaviśeṣe | me.
20.8.3
jharjharikā | strī | dhūmrasyām | dvātanra rūṭī
guṇāḥ dhūmrasauśabda mṛgyāḥ
jharjharīkaḥ | puṃ | śarīre | uṇā.
jhālā | strī | jhillikāyām | vai. nigha.
jhāliḥ | strī | kramuke | śupārī | ve. nigha.
jhājhakagaṭhaḥ | puṃ | pārāvate | hārā.
jhājhikā | strī | udaīnamaṭe maṭi ca | me.
jhaṣaḥ (saḥ) | puṃ | matsre | ama. | jalacarabhede
vā. u. 5
jhaṣalocanā | strī | matsyācyām| vai. nigha.
jhasaśreṣṭhaḥ | puṃ | rohitamatsye
jhaṣā (sā) | strī | gīracataṇḍu lāyām, nāgabalāyām | pa. su. | ama.
jhaṣāśanaḥ | puṃ | śiśusāre | śnikā.
jhāṭaḥ | puṃ | braśamājane | me. | ghaṇṭāpāṭalavṛce| śabdara.
jhāṭalaḥ | puṃ | ghaṇṭāpāṭalāyām | ghaṇṭīpāruna
ama.
jhāṭā (āmalā) | strī | bhūmyāmalakyām
ama. | jvarakuñjarapārondreraso mṛgyā | yūthikāyām
যুঁই| śna. ca.
jhāṭikā (ṭo) | strī | bhūmyāmalakyām
śpra. ca. | jātopuṣpavṛce | vai. nigha.
jhāmakam | klī | dagdheṭakāyām | jhām̐mā īṃṭa
hārā.
jhāliḥ | strī | vyañjanabhede, bhārīti bhāṣā
tatsādhanaṃ yathā - “āmanrāphalaṃ viṣṭa' rājikālavaṇānvitaṃ | bhraṣṭaciṅgur̤ataṃ pūtaṃ gholita bhālirucate | bhāliīrati jihvāyā kuṣṭhatvaṃ kaṇṭhaśodhanī | mandaṃ mandaṃ nipautā sā rocanī vahnibodhanī ||” bhā.
jhāṣaḥ (jhaḥ, kā) | puṃ, strī | vṛkṣaviśeṣe
jhām̐u gām̐cha | śna. ra. | tatparyyāyaḥ, - picculaḥ,
jhāvaḥ, jhāḍuḥ (śabdara.), jhākalaḥ, bahugranthiḥ (śpra.)
jhiṅgākam | klī | vakaṃṭībhede | phalaśākaviśeṣe | jhaিঙā gām̐cha | khaṭūra, jhinanauti pāśrātye
guṇāḥ-tikta madhuram āmavāta-mandāgnikarañca
rāja. 3 pa.
jhiṅginī (ṅgī) (ṅgī) | strī | nimḍingyām
20.8.4
jhaিঙে| bhā. | vai. nigha.
jhiñjhinī| strī| jhiṅgicyām| jhim̐u
vai. nigh
jhiñjhiriṣṭikā (ṣṭā) (rauṭā) | strī
khanāgnāvattacupaviśeṣā jhām̐jhirauṭā iti loke
tatpayryāyaḥ,–phalā, pītapuṣpā jhiñjhirā, romāśvayaphalā, hastā| guṇāḥ—śītā kaṣāyā raktatisāraghnī sanmapañcī ikṣvā maṇḍūṣīdṛgbhavarḍanī ca
rā. ni. va. 4
jhiṇṭikā (ṇṭau) (roṭikā) | strī
puṣpavṛkṣaviśeṣe | jhām̐ṭi gām̐cha, kulajhām̐ṭi | hiṃ
kaṭasaraiyā | tatpayryāyaḥ,–sairīyakamaḥ (a.),
kaṇṭakuruṇṭaḥ, saireyakaḥ, jhiṇṭikā (rā.)| śvetanīla pīta-raktapuṣpabhedena sā caturddhā| saireyakaḥ
śvetapuṣpaḥ saireyaḥ kaṭasārikā| sahācaraḥ sahacaraḥ
sa ca bhinnāpi kathyate || kuruṇṭako'tra pītaḥ syāt
raktaḥ kuruvakaḥ smṛtaḥ| nīlo bāṇādvayorukto dāsī
ārttagalaśca saḥ ||” bhā.| sā. guṇāḥ—kaṭukāḥ
tiktā dantorogaghnāḥ śuklaghnāḥ vātakaphaśophakāsatvagdoṣaśamanasya | rā. ni. va. 10| “saireyaḥ
kuṣṭhavātāsrakaphakaṇḍū viṣāpahaḥ| tiktoṣṇo madhuro'mlaśca susnigdhaḥ keśaraṇjanaḥ||” bhā.| tṛṇadhānyabhede | guṇāḥ śyāmākavat | ca. sū. 27 a
jhillikaṇṭhaḥ | puṃ | pārāvate | trikā.
jhillo| strī | kīṭaviśeṣe | jhim̐jhi | tatpayryāyaḥ,
—jhillikā, jhillaukā, jhillikā, jhirukā,
jhirī, cīllikā, cillīkā, cillī, cīllakā
(śabdara.), cīrī, jhiñjī (a.), cirukā (a.
ṭī.), karīyā (u.), kacchā, jhaurukā (śe)
jhuṇṭaḥ | puṃ | stambaṃ | gulme | jhom̐r̤a | a.
jhūniḥ | puṃ | kramuke | śupārī gām̐cha | me.
jheluṅkaḥ | strī| tannāmakarpūre | rā. ni. va. 5
jhor̤aḥ | puṃ | kramukavṛkṣe | śupāri gām̐cha
bhūripra.
(bhā.), kharṇapācakaḥ (ra.), ṭaṅkaḥ, ṭaṅkaṇaḥ| vai.| rasa.
20.8.5
ra. gṛhadhaukavāṭarase | sa dvividhaḥ sādhāraṇaścaitabhedena | prathamaguṇāḥ – agnikarī rucaḥ kaṭuścaḥ
vātapittakṛcca | bhā. pū. 1bha. dhātuva.| kaṭuḥ uṣṇaḥ
kaphaghnaḥ sthāvarādiviṣaghnaḥ kāsaśvāsaghnaśca | dvitīyaguṇāḥ—snigdhaḥ kaṭuruṣṇaḥ vāta-kaphaghnaḥ āmacayaharaḥ śvāsaviṣakāsamalaharaśca | rā. ni. va. 6
sajhavātaghnaḥ cārarasaḥ tīkṣṇaḥ uṣṇaḥ agnivarddhakaḥ
rucaḥ bhedakaḥ balavarddhanaśca | “ṭaṅkaṇaḥ kṣāmavātaghnaḥ
samyak cāraśca pācanaḥ| subhagau mālatījātau
dravau lauhaviśuddhidaḥ ||” tacchuddhiḥ—“ādau
ṭaṅkaṇamādāya kāñjikānte viniḥkṣipet | ekarāvāt samuddhṛtya raudrayantre vibhāvayet | naramūcagataṃ
ṭaṅka ṃ gavāṃ mūtragataṃ tathā| dinānte tat samuddhṛtya
jambīrāmbu gataṃ tataḥ | jambīrāmlāt samuddhṛtya
nārikelasya pālake | marīcacūrṇasaṃyuktaṃ cālayaicchītalāmvu nā ||” ra. sā. saṃ.
ṭaṅkāṇaḥ (kaḥ) | puṃ | dṛkṣaviśeṣe | tumna gām̐cha
śra. ra.
ṭaṅgiṇī | strī | pāṭhāyām | śa. ca.
ṭaṭṭanī | strī | gṛhagodhikāyām | ṭikaṭiki
ṭaṭṭarī | strī | paṭahavādye | me.
ṭaṇṭukā | puṃ | pītakhīṃse | vai. nigha.
ṭalanam | klī | haṭṭīgre | vai. nigha.
ṭā | strī | pṛthivyām | ekākṣarako.
ṭāṅkamādhvaukam | klī | madyabhede | “śatāvarī
ṭaṅkamūkhaṃ lakṣmapaṇapramèva ca| madhunā saha sambhānāt
ṭāṅkamādhvīkamīritam |” talr
ṭāraḥ | puṃ | aśtre | śa. ca.
ṭiṭi(ṣṭi)bhaḥ (kaḥ)| puṃ | pakṣibiśeṣe
tiuira pākhī| śra. ṭī.| tatpayryāyaḥ,–
ṭīṭībhakaḥ, ṭiṭṭibhakaḥ (śabdara.), ṭiṭṭibhaḥ (ke.),
ṭiṭṭibhakaḥ, koyaṣṭikaḥ (a.), ṭiṭṭibhakaḥ (a.ṭī.)
ṭiṭṭinikā (nī) | strī | jalaśiroṣe
bhā.
20.8.6
ṭiṣṭakaḥ | puṃ | śyoṇākavṛkṣe | vāṃ. u. 27a.
pītallodhre | vai. nigha.
ṭiḍkiṇmaḥ | puṃ | ḍiṇḍime | ṭam̐r̤abhaṃ | hiṃ
r̤her̤abhī, bhiruḍo, rāmataraḍū | bhā.
ṭīṭibhakaḥ | puṃ | ṭiḍḍibhapakṣiṇi | śa. ra.
tuṇṭu(ṇṭu)kaḥ | puṃ | śyoṇākavṛkṣe | ama.
śyoṇākabhede | rā. ni. va. 23 | ja. da. 12 a.
ca. da. māṣataile | kharṇalīhace | som̐ṇālū
vai. nigha. | pacciviśeṣe | ṭūnaṭūnī pākhī
śa. ra.| kṛṣṇakhadire | śa. ca.
tuṇṭukā | slau | pāṭhāyām | ākanādi
ṭaṅginīdvace | śa. ca.
ṭunākā | strī | tālamūlyām | śa. ca.
tendu kaḥ | puṃ | śyoṇākavṛkṣe | bhām̐ṇā, som̐ṇālū
vaidyakam
ṭeraḥ (kaḥ) | vi | kāṇe | vakranece | ṭerām̐
śra. ra.
ṭolāphalaḥ | puṃ | madhūkavṛkṣe | vai. nigha.
ṭaḥ | puṃ | vāmane | pāde | me.
ṭam | puṃ | karaṅke | nārikaṭalanera bhaunām̐
ṭakaṭeśīyaḥ | puṃ | vāstūkaśāke | ci. | laṅgāyām | śabdara.
ṭagaraḥ | puṃ | ṭaṅkaṇacāre | mohāṃgām̐ | ci
kaṃkarāce | me.
ṭaṅkaḥ (kaḥ) | puṃ | dharaṇī, śāṇamāne, 24 rattike
vā | pa. pra. 1kha. | klī | naulakapitthe | me.
guṇāḥ— “śītaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ ṭaṅka mārutalahuru |”
su. sū. 46 a. | ṭaṅkaṇacāre | me. | jva. ci.
pañcavaktārase | laṅgāyām | he. ca.| rājāmrdhe
śosa āṃma | bhā. | rajatamudrāyām | pāṣāṇadāraṇe
ṭaṅkaṇaḥ | puṃ | ṭaṅkaṇacāre | mohāṃgām̐ | he. ca.
vai. nigha. jva. ci. mṛtasañjīvantyām
ṭaṅkadeśajaḥ (śeyaḥ) | puṃ, klī | vāstūkaśākaviśeṣe | ṭaṅkadeśīya beṭo | pa. su.
ṭaṅkanalaḥ | puṃ | ghāse | vai. nigha.
ṭaṅkā | strī | laṅgāyām | me.
ṭaṅkānakaḥ | puṃ | vṛkṣaviśeṣe | brahmadāruvṛkṣe
tūm̐da gām̐cha | śa. ca.
20.8.7
ṭaṅkārī| strī | khanāgnāva prasiddhe cupaviśeṣe
ṭakārīti bhāṣā | guṇāḥ— “ṭaṅkārī vātajittiktā
śaṃ śastrī dīpanī laghuḥ| śauthodaravyathāhṛtlī hvisā
pauṭhavisarpiṇām ||” bhā.
ṭaṅkaḥ | puṃ | klī | ṭaṅkaṇacāre | pra. | caturmāṣakaparimāṇe | vai.| khancitre | laṅgāyām | me.
ṭaṅkaṇaḥ (naḥ) | puṃ, klī | khanijoparasaviśeṣe
mohāṃgām̐ | hiṃ maṃ ṭaṅkaṇacāra | tatpayryāyaḥ,–
pācanakaḥ, mālatīsaurabhaḥ, lohaśodhaṇaḥ, rasaśodhanaḥ (he.), ṭaṅkaḥ (me.), ṭaṅkaṇacāraḥ, raṅgaḥ,
cāraḥ, raṅkadaḥ, rasādhikaḥ, lohadrāvī, rasaghnaḥ,
subhagaḥ, varṇūlaṃ, kanakaṃ, cāraṃ, mathinaṃ, dhātuvallabhaṃ,
kanakacāraḥ (rā.), drāvakaḥ, lohavṛddhikārakaḥ
ṭhaḥ | puṃ | śive | candramaṇḍale | sūryyamaṇḍale
mahādhvanau | ekācarako.
ṭhakkadeśīyaḥ | puṃ | vāstūkai | trikā.
ḍa
ḍaṅka(ṅkā)riḥ(ro)
ḍaṇḍimatsyaḥ
ḍamaruyantram
ḍaṅkakam
ḍalyaṇaḥ
ḍahuḥ (hūḥ)
ḍāṅgaraḥ (ro)
ḍālimaḥ
ḍāñcakaḥ
ḍāñcukaḥ
ḍiṇḍimaḥ
ḍiṇḍi(ṇḍi)māṇakaḥ
ḍiṇḍaḥ (ḍiṇḍakaḥ)
ḍiṇḍimaḥ
ḍiṇḍi(ṇḍī)raḥ
ḍiṇḍiśaḥ
ḍiṇḍoramodakam
ḍitikā
ḍimbhaḥ (mbhaḥ)
ḍimbhikā
ḍimbhā
ḍuṅgarī
ḍuṇḍuḍūḥ
ḍuṇḍubhaḥ
ḍuṇḍulaḥ
dundubhāḥ
ḍumburaḥ
ḍumburaparṇī
ḍuliḥ
ḍulikā
ḍūlī
ḍor̤ī
ḍor̤i(ṇḍi)kā
ḍorar̤o
ḍolāphalam
ḍha
ḍhaḥ
ḍhakkaḥ
ḍhakkā
ḍhaṅgaṇam
ḍha(ḍhā)marā
ḍhālam
ḍhiṇṭiṇikā (ṇī)
ḍholaḥ
ḍholamudrikā
ta
taḥ
takilam (lā)
takkolam
takram
cittāsaddhīṣe naitaddyāt sutikāryā viśeṣāt ||”
iti varjyāsthānam | “takraṃ ke śānvitaṃ tandrā nidrājāḍyapradaṃ guru | arddhāvaśiṣṭaṃ sāmānyaṃ nirjalaṃ laghu
pathyadam ||” rā. ni. va. 15 | “samuddhṛtaghṛtaṃ
20.8.8
takraṃ pathyaṃ kapha viśeṣataḥ | balyaṃ strīkoṣṭha tadbhūtaṃ
guru hyadhaṃ kaphāvaham | adyuddhṛtaghṛtaṃ sāndraṃ guru
puṣṭiphalapradam ||” iti uddhṛtānuddhṛtalakṣaṇībhū talakṣaṇaguṇāḥ | āmapakva takraguṇāḥ-“takramāmahaphaplīhe hati kaṣṭaṃ karoti ca | pīnasaśvāsakāsādau
pakvameva prayujyate ||” gavyāditakraviśiṣṭaguṇāḥ“yāvyuktāni dadhīvyaṣṭau takraṃ tasmādādiśet |”
bhā. | “udaśvit kaphahṛdvalyaṃ śramaghnaṃ paramaṃ matam
kaṣikā śītalā laghvī pittaghnāgrāhiṇī | vātanut kaphakṛn sā tu dīpanī lavaṇānvitā ||” iti
takrabhedaguṇāḥ
takrajananī | strī | ghoṃla | vai. nigha.
takrajanma | klī | dadhani | vai. nigha.
takraparyāyā | strī | takrānupai | rā.ni.va. 4
takrapiṇḍaḥ (piṇḍakā) | puṃ, strī | takrakūrccikāyām | chāṃnā | naṣṭadadhipiṇḍe | naṣṭa dudha
iti deśabhede | lakṣaṇaṃ yathā—“dadhnā takreṇa vā
naṣṭaṃ dugdhaṃ vastre suvāsasā | dravabhāvena sahitaṃ takrapiṇḍaḥ sa ucyate ||” guṇāḥ-taṣṇaḥ hacchasraḥ balavarddhanaśca | bhā.
takrabhit | puṃ | kapilavṛkṣe | vai.nigha.
takrāmṃsam | klī | yavanadeśaprasiddhavyañjanaviśeṣe
‘esagī’ iti pārasyabhāṣā | tannāmamavidhiḥ‘pākapātre ghṛtaṃ dattvā haridrādihu bharjayet
krāgārthaḥ majaktasyāpi khaṇḍānyapi ca bharjayet
siddhatītyaṃ jalaṃ dattvā paścādbhūtaṃ yathā | jīrakādiyute tatre māṃsakhaṇḍāni bharjayet ||” guṇāḥ“takrāmāṃsantu vātaghnaṃ laghu rucyaṃ balapradaṃ | kaphaghnaṃ
pittakṛtkiñcitplīhāroga pācanam ||” bhā.
takravaṭakaḥ | puṃ | takraprakṣipta piṭakaviśeṣe
gholabar̤ā
20.8.9
tagara (pādika) m | klī, puṃ | (Tabernaemontana coronaria.) जलजातवृक्षkṣupe | tagaragaudar̤ā, śiuli chauṃpa | hiṃ
tagaraccho | taṃ nandivarttanaceṭṭu, gandhitagarapuceṭṭu
uv. pāśipularā | tatparyāyaḥ-kālānusārivā,
vakraṃ, kuṭilaṃ, śaṭhaṃ, mahīragaṃ, nataṃ, jihma, dīpanaṃ,
tagarapādikaṃ (raṃ), vinamraṃ, kuñcitaṃ, cakraṃ, nahuṣākhyaṃ, daṇḍahastaṃ, barhaṇaṃ, picchautanarakaṃ, pārthivaṃ,
rājanarhaṇaṃ, kālānusārakaṃ, cataṃ, dīnaṃ | saca
dvividhe tagaraṃ piṇḍītagarañca | piṇḍītagaraṃ kauṅkaṇadeśe prasiddham | guṇāḥ-uṣṇaṃ snigdhaṃ svādu laghu
viṣāyasmāramūrcchāśirogacidoṣaghnañca | śītalaṃ tiktaṃ
dṛṣṭidoṣaghnaṃ pathyañca | rā.ni.va.10 | tagarabhāve
kuṣṭhaṃ grāhyam | ca.sū.4 a. | ca.da. elādi taile
vā.sū.15a. | āṅgulyucupe | madanavṛkṣe | rā.ni.
va.4
20.69.1
puṣpavṛkṣaviśeṣe | ṭaigara gām̐cha | tatparyāya
-sitapuṣpaḥ, kālaparṇaḥ, kaṭucchadaḥ | śa.ra.
taṇḍakaḥ | puṃ | phene | khañjanapakṣiṇi | me.
roge | vai. nigha.
taṇḍureṇaḥ | puṃ | kīṭasāmānye | vai.nigha.
taṇḍulajale | me.
taṇḍu(ndū)laḥ (kaḥ) | puṃ | taṇḍulīyaśāke
kām̐ṭānaṭe śa.ra. | bhā.pra.4bha.prada.ci.| vir̤aṅge
मे. । (Oryza sativa.) Rice. धान्यनिकरे ।
cāṃna | hiṃ cāula | maṃ tākhula | teṃ viyyama
gu. cokhā | dā. cacīyala | tā, bhavinni
guṇāḥ-medhannaḥ kamighnaḥ | navaḥ so'tidurjjaraśca
bhā. | ślakṣṇaṃ tat susnigdhaṃ kaphaghnaṃ rūcaṃ vittakarañca
rāja. | aṣṭavarṣapramitamāne | ca.kalpa.12a.
taṇḍu (ndu) ladhāvanam | klī | taṇḍulīdake
cālūnijala | rā.ni.va.15 | vai nigha.
taṇḍulanāmā (nā) | puṃ | taṇḍulīyaśāke
cām̐pānaṭe | rā.
taṇḍu(ndu)lā | strī | viṅgaṅgāyām | rā.ni.
va.6 | mahāsaptaśrāyām
taṇḍu (ndu) lāmbu | klī | taṇḍulodake | rā.ni.
va.15 | tatparyāyaḥ- jeṣṭāsbu, taṇḍu codakaṃ,
taṇḍa līlaṃ
taṇḍu (ndu) lī | strī | taṇḍulīthaśāke | cām̐pā
naṭiyām̐ | rā.ni.va.5 | yavatiktāyām | yavaicī
iti loke | rā.ni.va.3 | śaśāṇḍulīkarkāryām
rā.ni.va.7
taṇḍu(ndū) loyaḥ (kaḥ) | puṃ, lī | vir̤aṅge
Amaranth. khanāmakhyātapatraśākacupe | vanataṇḍa līyake | kām̐ṭānaṭe, gobrāṇa naṭe, kūṭada
naṭe | hiṃ alabharusā, cavar̤āi | ma tāṃdulinā
kaṃ kiruṅgajhāle | dā. kāraimbāṭa | vā.
mulukieḍa | tatparyāyaḥ-alpamārīṣaḥ (a.),
taṇḍulīkaḥ, taṇḍulaḥ (śabdara.), taṇḍaraḥ, taṇḍa lī,
taṇḍulīyakraḥ, patrinnaḥ, bahuvīryyaḥ, meghanādaḥ, ghana
20.69.2
svanaḥ, suśākaḥ, pathyaśākaḥ, stṛñjīvaḥ, snigdhāhvayaḥ, vīraḥ, taṇḍa lanāmā | guṇāḥ-śiśiramadhuravipannaḥ rucikṣaddoṣanaḥ pittadāhabhramanagnaḥ | rā.
ni.va.5 | tṛṇamalamūtro viṣahārakaśca | bhā.pū.1
taṇḍu(ndū)līyakā | strī | viṅgaṅgāyām
viḍaṅga | rā.ni.va.6
taṇḍulīyadalama | klī | taṇḍu līyaśāke | rā.
ni.va.7
taṇḍulīyamūlam | klī | taṇḍa līyakajaṭāyāṃ
kām̐ṭānaṭera śikar̤a | aci.
taṇḍu (ndū) lobaujaḥ | puṃ | taṇḍulīthaśāke
bhā.pū.śākava.
taṇḍa līyaśākam | klī | śākabhede | kām̐ṭā
naṭiyāṃga śāka | rā.ni.va.7 | si.yo.2.pi.ci.
taṇḍa luḥ | strī | vir̤aṅge | śa.ra.
taṇḍu(ndū) leraḥ (kaḥ) | puṃ | taṇḍu līyaśāke
bhā.pu.1bha.śākava.
taṇḍu (ndū) lotha (daka) m | klī | prakṣālitataṇḍulajale | cālūnira jala | tasya vidhiḥtaṇḍulapalaṃ kaṣasraḥ ślātvā caturguṇajalena cālyam
pa. pra. 1 kha. | śītakaṣāyamānena vā taṇḍa lodakakalpanā iti kecit | ṣaḍguṇajalemiti śāstraṃ
“kuṭṭitaṃ taṇḍa lapalaṃ jale'ṣṭaguṇite kṣipet | bhāvaṃ
thilā jalaṃ grāhyam |” “jalanaṣṭaguṇaṃ dattvā pala
kañcitataṇḍa lāt | bhāvayitvā tato deyaṃ taṇḍa lodakakarmaṇi |” tannāmadravyam | guṇāḥ-kaṣāyaṃ
madhuraṃ laghu saṃgrāhi viṣaccharddhi tṛṣṇādāhanāśanam
rā.ni.va.5
[ śa.ca.
tataḥ | puṃ | vāyau | vai.nigha.
tatapatrau | strī | kadalīvṛkṣe | śa.ca.| hiṅgupatrīvṛkṣe | ke.
[ nigha.
tattālalavaṇam | klī | sauvarcalalavaṇe | vai.
tatpadaḥ | puṃ | aśvatthavṛkṣe | vai. nigha
tatphalaḥ | puṃ | śvetapadme | vṛkṣe kaḍū | caurāṃnāmagandhadravye | dharaṇiḥ | rītighaṭavṛkṣe | vai. nigha.
tattvam | klī | paramātmani | svarūpe | vastuni
20.69.3
cittā | citte | dharaṇiḥ
tadguvyam | klī | pātavadadhani | pāṃtavā daī
rā.ni.va. 15
tadvidyasabhāṣā | strī | vijigīṣuṇā svarvvayā
śāroddārapūrvve guhyārthaprakaṭane | ca.vi.8a.
tanayaḥ | puṃ | putre | strī | kanyāyām | kṛṣṇātulasyām | śa. ca | tṛptiparyāptau | he. nigha
tanuḥ (nūḥ) | strī | tvaci | bhṛku | nābhyām
me | śarīre | rā.ni.va. 18 | (s) klī | śarīre
tri | alpe | kṛśe | me.
tanukam | klī | dhātakīpuṣpe | vibhītake | laci
dārucini | vai. nigha.
tanukūpaḥ | puṃ | romakūpe | vai. nigha.
tanucchāyaḥ | puṃ | jyākhārahūrakvavace | jhūṭada
bāṃvalā | rā. ni. va. 8
tanutā | strī | cauṇatāyām
tanulakṛ | puṃ | tailākṣāru iti khyāte hale
pa.sū. | sūkṣmāca | dārucini | vai. nigha.
tanutvacā | strī | kṣudrāgnimanthe | choṭe ganidri
rā. ni. va. 9
tanupatraḥ | puṃ | iṅgudīvṛkṣe | rā. ni. va. 8
klī | vaṃśapatraharitāle | vai. nigha.
tanubhastrā | strī | nāsikāyām | śa.ra.
tanurasaḥ | puṃ | svede | ghāma | hārā.
tanu(n)ruha(hama) | klī | romni | keśe | śa.
ra. | me.
tanuvojaḥ | puṃ | rājavadare | nāṃrakūṭana kūna
rā. ni. va. 11
tanuvraṇaḥ | puṃ | valmīkanāmaroge | śa.ra.
tanusañcāriṇī | strī | bālikāyām | śa.dara.
tanu(n) hradaḥ | puṃ | pāthau, gude | maladvāraṃ
cikā.
tanuttrauraḥ | puṃ | āghātakavṛkṣe | āmar̤ā gāṃcha
rā.ni.va.11
tanūnaḥ | puṃ | vāthau | vai. nigha.
tanūnapam | klī | ghṛte | śa.ca.
tanūnapāt | puṃ | citrakavṛkṣe | agnau | ama.
tanotuḥ | puṃ | ṣaṣṭikagrāhyo | seṭe dhānaviśeṣa | vai. nigha.
tantuḥ (kaḥ) | puṃ | vanaśūkare | sāvurīgai
20.69.4
bhā.ma 4bha. | nalajalo | he.ca. | santatau | sūtre
ama. | nakhalisarṣabheṭe | su.kalpa.4a. | kharuṣavṛkṣe
ca.ṭī.rā.
tantuko | strī | śirāyām | śarīrātnarnāḍī
rā.ni.va.18
20.10.1
nār̤īśmākrimeṭe | rājikāyāṃ
rāṃī | vai. nigha.
tantukauṭaḥ | puṃ | kauṭaviśeṣe | guṭopokā
jaṭā.
tantuṇaḥ (nāgaḥ) | puṃ | yāhi | śaṃgratra
he.ca.
tantunābhaḥ | puṃ | ūrṇanābhau | māṃkur̤abhā
tantuniryāsaḥ | puṃ | tālavṛkṣe | śa.ra.
tantubhraḥ | puṃ | śvetasarṣapavṛce | pa.sū.
tantura(la)m | klī | śṛṇāle | śa.ra. | he.ca.
tantuvāpaḥ (yaḥ) | puṃ | lūtāyāṃ | māṃkur̤aśā
ama.
tantuvigraha| | strī | kadalīvṛkṣe | cikā.
tantusāraḥ | puṃ | guvākavṛkṣe | cikā.
tantram | klī | cauṣadhe | me. | dravye | agniveśādikkataṣaṭsaṃkhkhyeya kaśāstabhede | ca sū. 1a. | vastre
puṃ | ūrṇanābhī | putre | vai. nigha. | gṛhe | ke
tantrakāraḥ | puṃ | agniveśādiṣaṭsaṃkhyātattakāriṣu | yathā—“agniveśaśca bhelaśca jatūkaḥ parāśaraḥ | hārītaḥ cārapāṇiśca jagṭahuruṣisattamāḥ
tantrasya karttā prathamamagniveśo yato'bhavat | atha
bhelādayaścakruḥ khaṃ khaṃ tantramṛṣisattamaḥ | śrāvayāmāsurātreyaṃ sarvvasaṅghaṃ munedhasaḥ ||” caṃ sū.8a.
tantrayuktiḥ | strī | asadādiprayuktavākyapratiṣedhanena svavākyārthaprakāśanayuktau | tathāḥ prayojanaṃ
vākyayojanamarthayojanañca | “asadādi prayuktānāṃ
vākyānāṃ pratiṣedhanam | svavākyasiddhirapi ca kriyate
tantrayuktitaḥ || vyaktā noktāśca ye hyathī līnā ye
cāpyanirmalāḥ | leśoktā ye kvacittanve teṣāñcāpi
prasādhanam || yathābhbujvanāyārkaḥ pradīpo veśmanī
yathā | prabodhasya prakāśārthānkṛtā tantrasya yuktayaḥ ||”
su.u.65a.
tantravāyaḥ | puṃ | lūtāyām | māṃkur̤aśā | caṭī.
tantrikā (ntrī) | strī | gur̤a cyām | ja.da.
20.10.2
12a. | ra.sā.saṃ.puṭapākaprakaraṇe | karṇapālīgatarogaviśeṣe | lakṣaṇaṃ—“kṛśā dṛr̤hā ca tanvīvat
pālī vātena tantrikā |” vā.u. 27a. | saṃhalīpippalyāṃ | vai. nigha. | śoṇitavāhiśirāyāṃ | me.
tandrā | strī | viṣayājñāne | rā.ni.va. 20 | sā
ca hrīṃ śatasau'nilasambhutā | “tandrā medhātamo'nilaiḥ |” śārṅga.pū.6a. | lakṣaṇaṃ—“indriyārtheṣvasaṃvittiḥ gauravaṃ jambhaṇaṃ klamaḥ | nidrārttasya yathe hā
tasya tandrāṃ vinirddiśet || mā.ni. | nidrāvatakkrāntau | ca.sū.16a. | tataparyāyaiḥ, —pramīlā,
tandrī (cca.), tandriḥ (a.ṭī.), klandikā, viṣayājñānaṃ (rā.)
tandrākaphaḥ | puṃ | tajjanakatrī bhikarīgabhede
nidānam
tandrāluḥ | puṃ | nidrālau
tandriḥ (kā) | strī | nidrāyāṃ | ālasye
uṇā. | ca.sū.16a.
tandrikaḥ | puṃ | tannāmakasannipātajvare | lakṣaṇaṃ
—“prabhūtā tandrābhirjjavarakaphapipāsākulatarā bhavecchāmā jihvā pṛthulakaṭhinā kaṣṭakavṛtā | atīsāraḥ śvāsaḥ klamathuparitāpau mutirunau bhṛśaṃ kaṇṭhe
jāḍāṃ śayanamaniśaṃ tandrikagade ||” jvare prathamamutpanne cakṣurthāṃ naiva paśyati | nidā.
tantriḥ (ntriḥ) | strī | cakrakalyānavasatau
kāṃga khūnaśī | ra.mā.
tantyutaḥ | puṃ | rātrau | u.
tanvī | strī | śālapaṇīṃ | śālapāni | hiṅgupatrāṃ | rā.ni.va.4'6 | vi | kṛśāṅgām | cakralacyāyām | dravyābhi.
tapaḥ | puṃ | grīṣmau | grīṣma | ama.
tapaḥkaraḥ | puṃ | tapasvimatsye | tapaśī māṃcha
śa.ra.
tapanaḥ | puṃ | śuklākevṛkṣe | śveta ākanda
rā.ni.va.10 | bhallātakavṛkṣe | rā.ni.va.11
sūryyakāntamaṇau | rā.ni.va. 12 | grīṣmattau | he.ca.
kṣudrāgnimanthe | strī | cakṣuṣvi | rā.
20.10.3
tapanakaḥ | puṃ | śālidhānyabhede | vā.sū.6a.
tapanacchadaḥ | puṃ | ādityapatravṛkṣe | hur̤ahur̤e
rā.ni.va.4
tapanatanayā (dyeṣṭā) | strī | mahāśambhīvṛkṣe
rā.ni.va.8 | vai. nigha.
tapanamakhiḥ | puṃ | sūryyaratnamaṇau | rā.ni.va. 12
tapanā | strī | kṣudrāgnimanthe | choṭe ganidri
rā.ni.va.9
tapanī | strī | pāṭhāyām | he.nigha.
tapanayo(ka) m | klī | svarṇe | ama. | rā.ni.
va.12| anau | puṃ| śālidhānyabhede | ca.sū.27a.
tapaneṣṭam | klī | tāmre | rā.ni.va. 13 | (ṣṭā)
strī | śamībhede | hūśa śamī | vai. nigha.
tapasaḥ | puṃ | candre | tri | pavitriṣu | stri, klī.
tapasyaḥ | puṃ, klī | kundapuṣpavṛce | śa.ca. | puṃ
phālgune māsi | ama.
tapasvī | puṃ | chatakarañje | rā.ni.va.8 | matsyabhede | tapaśī mācha | śa.ca. | hiṅgūpatvāṃ | damanakavṛkṣe | vai. nigha.
tapasvinī | strī | jaṭāmāṃsyām | rā.ni.va.
23 | kaṭukāṃ | he.ca. | sugandhauyāṃ | mūrddhāśau
bhā. | jiṅgiṣṇāṃ | jhiṣṇaṃ | vai. nigha. | mahāśrāvanikāyām | bar̤a śūlakūr̤ī
tapastripattraḥ | puṃ | madanakavṛkṣe | danāṃ | rā.
ni.va. 10
tapāḥ | puṃ | grīṣmatau | a.ṭī. | māghamāsi
me. | śaradi | ca.sū.6a. | ca.da.
tapātyayaḥ | puṃ | varṣākāle | he.ca.
tapuḥ (s) | puṃ | agnau | sūryye | u.
tapodhanaḥ | puṃ | bhāvaṇīnāmakasṛṇavṛkṣe madanakavṛkṣe | rā.ni.va.1
20.6.1
strī (nā) | sugandhauyāṃ
mūrddhāśī | me. | śrāvanikāyām | thūlakūr̤i
tapta(ka) m | klī | raupye | rā.ni.va. 13
mākṣikanānīṣadhātau | suvarṇamākṣikādi | ra.sā.saṃ.
tamakaḥ| puṃ| tāmrapātraviśeṣe| kai. lohapānaviśeṣe| ḍāṃbbā| bhā.
tamakhaṅgaḥ| puṃ| chāgaśṭaṅganibhatṛṇarāśau uṣṇauṣatakhaṅge| gaṃṭhama thaṃla| tathāyā—“ajāśṭaṅgattu pāthinya cālayitvā bhuvi kṣipet| tasyoparisthitaḥ
khaṅgastamakhaṅga iti smṛtaḥ|” aci.
tamarājatailam| klī| śiroroge tailam
sarṣapatailaṃ 4 śa. gomūtraṃ 16 śa.| kāthārthaṃ—dhustūrakarañja-bhṛṅgī-jayantī-nirguṇḍī śirīṣa-hijjalabījaśigru-daśamūlānāṃ 2, 2 śa. jalaṃ 64 śa. śe.
16 śa.| kalkārthya—madanaphala-viḍaṅga-kuṣṭha-kṛṣṇājīraka-śuṇṭhī- kaṭphala-varuṇatvak-mustā-hijjalabija-haritāla-jayāpuṣpa-viṣa-manaḥśilā-karkaṭaśṭaṅgī-raktacandana-śigru-yamānī-viṅaṅgattalacāṃ 2, 2
tau.| bhaiṣa.
tamarūpa(ka)m| klī| raupye| rā.ni.va.13
tamalomaśaḥ| puṃ| kāsīṣe| hiṃokam
vai. nigha.
tasābhraḥ| strī| uṣāsalile
tabhaḥ| puṃ| chāge| a.ṭī.
tamam| klī| andhakāre| śabdara.| pādāgre| śa.
tamaḥ| puṃ| tamālavṛkṣe| śa.ca.| andhakāre
tadguṇāḥ—tamobhayāvahaṃ mohadiṅamohajanakaṃ bhavet
pittahṛt kaphahṛt kāsavardhanaṃ śamakṛcca tat
bhā.| andhakāradarśane| su.ci.22a.| klī| vātakaphaje prakṛteratyantamaguṇe| vai.nigha.| cittīnośahadayānarathe| vimīdane| rā.ni.va.21| vyādhau
rā.ni.va.20
tamaḥpraveśanam| klī| andhakārapraviṣṭasye vāsaṃvittau| bhā.ni.| tamaḥsvasyeva yadajñānaṃ tantamaḥ
kathyate budhaiḥ|”
tamakaśvāsaḥ| puṃ| śvāsarīgabhede| umakaśvāṃsa| lacaṇaṃ—“pratilomaṃ yadā vāyuḥ srotāṃsi
20.6.2
pratipadyate| grīvāṃ śiraśca saṃgṛhya śleṣmāṇaṃ samudīryya ca| karoti pīnasaṃ tena ruddho ghurghurakaṃ
tathā| atīva tīvravegaśca śvāsaṃ prāṇaprapīḍakaṃ
pratāmyati savegena tṛṣyate saṃnirudhyate| pramohūñjāyamānaśca sa gacchati muhurmuhuḥ| śleṣmaṇyucyamāne tu
bhṛśaṃ bhavati duḥkhitaḥ| tasyaiva ca vimokṣānte
muhūrttaṃ labhate sukhaṃ| tathā'syoddhaṃsate kaṇṭhaḥ kṛcchrācchaknoti bhāṣitum| na cāpi labhate nidrāṃ śayānaḥ
śvāsapīḍitaḥ| pārśve tasyāvagṛhṇāti śayānasya
samīraṇaḥ| āsīno labhate saukhyamuṣṇāñcaivābhinandati| ucchritāco lalāṭena svidyatā bhṛśamarttimān| viśuṣkāsyo muhuḥ śvāso muhuścai vāvadhamyate
meghāmbuśītaprāgvātaiḥ śleṣmalaiśca vivarddhate| sa
yāpyastamakaḥ śvāsaḥ sādhyo vā syānnavotthitaḥ||”
bhā.ni.
tamakā| strī| bhūyyāmalatāyām| vai.nigha.
tagaram| klī| śīṣadhātau| vajre| he.ca.
tamasam| klī| andhakāre| tri.
tamasaḥ| puṃ| kṛpe| andhakāre| saṃ.sā.
tamarājaḥ| puṃ| śarkarāvikāre| “navāta gar̤a”
iti bhāṣā| guṇāḥ—tṛṣṇātṛjvaradāhahvannapittaghnaḥ
rāja.
tamasvatī| strī| rātrau| rā.| [ ama.
tamasvinau| strī| niśāyām| haridrāyām
tamā| strī| bhūdhātryām| bhum̐ī āmalā
kākolyāṃ| kām̐kūlā| rātrau| he.ca.| tamālavṛce| śa.ca.
tamālaḥ(kaḥ)| puṃ| (Xanthochymus
Pictorius.) khanāmakhyātavṛce| tamāla gām̐cha
maṃ tamālu| kaṃ kar̤hālaḍa| tatparyyāyaḥ,—kālaskandhaḥ, tāpiñchaḥ (na.), tāpiñchaḥ (ma.), kṛṣṇaskandhaḥ
(a.ṭī.bha.), tamaḥ, tamā (śa.), nīlatālaḥ, tamālakaḥ, nīladhvajaḥ, kāladhvajaḥ, mahābalaḥ| guṇā’
—madhuraḥ balyaḥ vṛṣyaḥ śītalaḥ guruḥ tṛṣṇādāhakaraḥ
20.6.3
kaphapittakaraḥ śramabhrāntikaraśca| varuṇavṛkṣe| vaṅgaṇa
gām̐cha| rā.ni.va.2| kṛṣṇakhadire| śa.ca.
khalapatre| kṛṣṇatile| cikā.| vaṃśaloca
bīṭabhera vṛkṣa| ama.| śṭra.| yathāsraśarkarāyām| khar̤aṃ| tāpicche| cikā.| klī| śvetasuniyaṣṇakaśāke| tejapatre| rā.ni.va.6| se.
su.sū.46a. śirovireke| laci| guṇḍavṛka
vai. nigha.
tamālakam| klī| suniyaṣṇakaśāke| svalpapatrapuṣpavace| tri.| tejapatre| rā.
tamālakā(lī)| strī| bhūdhātryām| bhum̐ī
āṃmalā| vai.nigha
tamālacchadam| klī| tejapatre| vai. nigha.
tamālapatra(ka)m| klī| tejapatre| rā.ni.
va.6| ca.vi.3a.| tamālavṛkṣe, dārucinīti
khyāte| silake| meṃ.
tamālikā(nī) (lī)| strī| bhūśyāmalatāyām| rā.ni.va.5| sāmavallāryām| gañchiṣṭau
rā.ni.va.3| “bhūdhātrāntu tamālinī|” rā.ni.
va.23| (lī) varaṇavṛcce| rā.ni.va.8
tamālo(n)| puṃ| baruṇavṛce
tamālo| strī| tāmravallyām| bhūśyāmalatāyām| rā.
tamāhvayam| klī| tālīśapatre| vai.nigha.
tamiḥ(mī)| strī| haridrāyām| rātrau
ama.
tamisram| klī| andhakāre| a.| kroghe| me.
tamisrā| strī| haridrāyām| andhakārarātrau| a.
tamī| strī| rātrau| haridrāyām| a.
tamojyotiḥ(bhir)| puṃ| khadyīte
jonāki pokā| vai.nigha.| śṭra.
tamodarśanam| klī| pittajarome andhakāradarśane| bhā.
tamondūḥ| puṃ| mūrkhe| śabdara.
tamobhid| puṃ| khadyīte| śabdara.
tamomaṇiḥ| puṃ| gomedaratne| pa.su.| khadyīte
trikā.
tamovikāraḥ| puṃ| roge| rā.ni.va.20
tamovraṇaḥ| puṃ| vakrīke| trikā.
tamoharaḥ| puṃ| candre| śabdara.
tampā(mbā)| strī| gavi| he.ca.
tamburuḥ| puṃ| tumbūrau| nepāni dhana,| rā.
ni.va.11
20.6.4
taraḥ| puṃ| halve| sūriga.| aghau| taruṇe| śe.
taraḥ(s)| klī| vane| taṭe| plavage| śabdara.
māṃsī. kai.
taraṅgaḥ| puṃ| vastre| jambhī| cheḍe| tatparyyāyaḥ,—bhaṅgaḥ, ūrmmiḥ vīciḥ (a.), ūrmmī,
vīcī, vicaḥ, laharī, lahariḥ, halo, viliḥ
(bhā.), sūṇḍiḥ (hā) utkaliko, jarbhikā
(ja.), vicī| dvi.
taraṭaḥ| puṃ| camrsaīvṛce| ḍhākantā gām̐cha
taraṃṭo| strī| śolāparādī khanāmakhyātaraktā
bījakavṛkṣavṛce| maṃ tarar̤i| kaṃ revar̤i| tatparyyāyaḥ,—taraṃṭī, tāradī, tīvrā, kharjūraśa, raktabījakā| guṇāḥ—tiktā madhurā guruḥ valyā
kaphaghnī| rā.ni.va.8
taraṃṇiḥ| puṃ| arkaparṇavṛce| ākunda gām̐cha
ama.| tāmne| strī| kaṣṭakasevatyām| seuti
golāṃpa| rā.ni.va.10| ghṛtakumāryām| ama.
taraṇipatnam| klī| mākṣike| rā.ni.va.13
taraṇau| strī| ghṛtakumāyryām| pa.su.| jhakadantīvṛce| rā.ni.va.6| pañcārikhyāṃ| śa.ca.
khanāmakhyātapuṣpavṛce| maṃ taraṇī| kaṃ cevar̤ai
seutī golāṃpa| guṇāḥ—śītalā snigdhā
pittadāhatṛṣpahṛt madhurā sukhapākarddharī tṛṣṇāccharddighnī ca| rājataraṇau kaṣāyā kaphakarī cakṣuṣyā
hṛdyā sugandhica| rā.ni.va.10
taraṇauvallī| strī| kaṣṭakaśatapatrīpuṣpavṛce
kuṭanā golāṃpa| vai. nigha.
taratu| puṃ| kārallavapakṣiṇi| me.
tarantyalaḥ| puṃ| tṛṇādhau| vai.nigha.
tarado| strī| taraṭyām| rā.ni.va.8
tarantaḥ| puṃ| pakṣiviśeṣe| maike
tarambujam| klī, puṃ| (Lupinus albus
bita citrallus.) tarasuja iti khyātaphale| hiṃ
taramūjā| pa.su.| taḍabī| vai. nigha.| bījaṃ śailyakaram
taralaḥ| puṃ| mākṣike| rā.ni.va.13| śvetapuṣpavṛce| hāramadhyamaṇau| vai. nigha.| (lā) strī
20.6.5
yavāgvām| trikā.| kāñjine| madyaviśeṣe| se.
madhumakṣikāyām| he ca.
taravaṭaḥ| puṃ| bāhulyākhyavṛce| hiṃ raṃga| rā.
ni.va.4
taraśaṃ(tavaḥ,m)| klī| māṃse| bhale| vege
trikā.
tarakṣu(nu)
tarakṣaḥ (kṣuḥ)
taritā
tarī
taruḥ
tarukūciḥ
tarujaḥ
tarujīvanam
taruṭaḥ
taruṇaḥ
taruṇajvaraḥ
taruṇajvarārirasaḥ
taruṇadadhi
taruṇadāruḥ
taruṇapotikā
taruṇābhāsaḥ
taruṇāsthi
taruṇiḥ (ṇī)
taruṇīkaṭākṣamālaḥ
taruṇīmūlam
tarut(dū)likā
tarunakhaḥ
tarubhuk
tarumālinī
tarumṛgaḥ
tarurāgam
tarurājaḥ
taruruha (hā) (rohiṇau)
taruvallo
taruśāyau (in)
tarusāraḥ
tarusthā
tarūṭaḥ
tarkāro
tarkiṇaḥ (laḥ)
tarkuḥ
tarkuṭam
tarkuṭau
tarkupīṭho
tarkuśākhaḥ
tarjanau
tarphaḥ (kaḥ)
tarpaṇaḥ
tarpaṇabhūḥ
tarddakaḥ
tarddaḥ
tarpaṇam
tarpaṇakaṣāyaḥ
tarpaṇau
tarpiṇau
tarvvaṭaḥ
tarṣaḥ
tarṣa ṇam
tarcchaḥ
tarhyaḥ
talaḥ
talakam
talamonaḥ
talasārakam
talasāraṇam
talahṛdayam
talakṣiptam
talā
talāṭo
talāmaṇiḥ
talāśram
talikā
talita(māṃsa)m
māṃsa | yathā-“śuddhamāṃsavidhānena māṃsaṃ samyak
prasādhitam | punastadājye saṃbhraṣṭaṃ talitaṃ procyate
budhaiḥ ||” guṇāḥ-“talitaṃ balamedhāgnimāṃsaujaḥśukravṛddhikṛt | tarpaṇaṃ laghu susnigdhaṃ rocanaṃ dṛḍhatākaram ||” bhā.
talina(ma)m | klī | śayyāyām | tri | tucche
svalpe | durbale | hai, ca, | me.
talunaḥ | puṃ | pavane | taruṇe | me, | (mlī, nau )
yuvatyām
talodā | strī | nadyām | tri.
talekṣaṇaḥ | puṃ | śūqare | vai, nigha.
talkam | klī | vale | tri,
talpaḥ | puṃ, klī | śayyāyām | ama.
talpakīṭaḥ | puṃ | kīṭabhede | chāṃrapokā
talpanam | klī | pṛṣṭhavaṃśamāṃsī | merudaṇḍara
20.6.6
māṃsa | dvārā, | hastikṛṣṭhe | vai, nigha.
tallaḥ | puṃ | tar̤āge | vai, nigha.
tavarājaḥ | puṃ | yavāsaśarkarāyāṃ | mainā iti
bhāṣā| rā.ni.va.14 | vai, nigha, caya, ci, tavarājacūrṇa
tavarājakhaṇḍaḥ | puṃ | yavāsaśarkarājātekhaṇḍe
mā̍nathaṇḍīviśeṣe | saṃ khaṇḍatavarāja, maināe
khām̐r̤a | tatparyāyaḥ, -sudhāmodakajaḥ, khaṇḍajo
bhavajaḥ, snigdhamodakaḥ, amṛtasārajaḥ, siddhakhaṇḍaḥ
guṇāḥ- dāhaharaḥ tṛṣṇāgnikaraḥ tṛptijanakaḥ
mūrcchā mohaharaḥ śvāsaghnaḥ indriyatarpaṇaḥ śītalaḥ
sumadhuraśca | rā,ni, va,14
tavarājodbhavaḥ | puṃ | tavarājakhaṇḍe, navāt
iti khyāte miṣṭhātre | vai,nigha.
tavarājodbhavakhaṇḍaḥ | puṃ | tavarājakhaṇḍe
rā.ni,va,14
tavarṇakam | puṃ | śaraṭe | giragiṭau | vai,nigha.
tavakṣīram | klo | khanāmakhyātaviṭakaviśeṣe
tasu yavajaṃ yavathacīrapakaṃ cīrajalaṃ | hiṃ toṣācīra | tatparyāyaḥ, -payaḥcīraṃ, yavajaṃ, yavajodbhavam | guṇāḥ-madhuraṃ śiśiraṃ dāhapittaghnaṃ kṣayakāsakaphaśvāsaghnaṃ raktadoṣaharaśca | rā,ni,va,6
gandhapalāśāyāṃ | vai nigha, armaḥ ci, candraprabhāyāṃ
tavakṣīrī | slī | gandhapalāyāṃ | rā.ni.va.4
20.6.p1
10 | tavacīre | vai,nigha,
tavakṣīryyakapavikā | strī | āgmaharidrāyāṃ
vai, nigha.
tavauṣaḥ | puṃ | suvarṇai | meṃ. | (strī, pau) nayām
vi, kau.
tasaraḥ | puṃ | sūtraveṣṭane | uṇā. | paṭṭavastraviśeṣe
taskaraḥ | puṃ | mūṣaqāyāṃ | pir̤iṅ śāk | pa,
su. | madanavṛkṣe | mayanāṃ gācha | naṭā, | cīrake
chaurānāmaka gandhadravya | vai,nigha, | [ va.3
taskarasnāyuḥ | puṃ | kākanāsāyāṃtvaciparyyā
taskarī | strī | kākanāsālatāyāṃ | vyamiyakhīṃ
śvetalajvālukāyāṃtvaci, vai,nigha. | [ bhā.
taharī | strī | tāpaharotitkhyāte vyañjanaviśeṣe
takṣakaḥ | puṃ | sarpaviśeṣe | su.kalpa.5.a, | ḍacabhede | he,ca.
takṣaṇam | klo | kṣayīkaraṇe
takṣaṇī | strī | astraviśeṣe | vāīsa aṃguti
tikā.
tār̤aḥ | puṃ | kaṇṇatāle | tamān gāṃcha | hintāle
haim̐tāla | śrītāle | vyāṭukatāle | vai, nigha.
parvvate | he. | karabhūṣaṇabhede
tār̤akam | klī | baṅgadārakabīje | meṣa śirorogaci sahādaśamukhataile
tār̤akā | strī | devadācyāṃ | devātār̤ā
vai, nigha. | ra,ci,2a,
tār̤akāphalam | klī | khūkhailāyāṃ | pa, su,
tār̤anam | klo | vāyujanyatraṇavedanāviśeṣe | su.sū.
22a. | māraṇai
tār̤anī | strī | kaśāyām | śabdamā.
tār̤iḥ (ḍo) | strī | tālarase | tār̤ī
guṇāḥ-“tālanaṃ taruśaṃ toyamatovamadakṛnmataṃ
amlībhūtaṃ tadā tu syātpittakṛdvātadoṣahṛt ||” bhā.
āsavra. | drakṣaviśeṣe | ṭeṭṅge gāṃcha | caṭī.bha.
tatparyāyaḥ, -tār̤iḥ, tālaḥ (ma.), tālakī
20.6.p2
vi.), vārikā (ke.
20.6-2.1
tāṇḍavam | klo | nṭatyaviśeṣe | me.
tātanaḥ | puṃ | khañjarīṭapakṣiṇi | tikā.
tātalaḥ | puṃ | roge | pāke | me.
tānauyakaḥ | puṃ | yāvanālavṛkṣe | janāragāṃcha
vai, nigha.
tānūraḥ | puṃ | bahuvāravṛkṣe | cālutā gāṃcha
vai, nigha. | jalāvartte | sū.
tānvikāḥ | puṃ | sannāmakasannipāte | “atitandrā
jvaraḥ śvāsaḥ kāsaścāpo'tisāravāḥ | sthūlakaṇṭhaḥ
sitā śyāmā jihvā kaṇṭhe ca kūjati | yutirattyā
ceti vidyāt tāntrike sānnipātike
tāndvavaḥ | puṃ | vādye
tāpaḥ | puṃ | agnisantāpairdaṃstrādibhiḥ kṛte sve de
vā, ṭo, hemā. | santāpe | rā ni. va. 20
kacche | me.
tāpakaḥ | puṃ | jvare | śa,ra.
tāpanaḥ | puṃ | sūryyakāntamaṇau | rā.ni.va.13
sūryye | he.
tāpasam | lo | tejapatre | tejapāta | rā.
ni.va.6 | laci | dārucini | vai, nigha.
tāpasaḥ | puṃ | madanakaṭake | vakapakṣiriṇa | rā.
ni.va.16 | tāpasīcau | kai.
tāpasajam | klī | tejapatre | vai, nigha.
tāpasatakaḥ | puṃ | iṅgudīdṛce | ama. | hiṃ
iṅguvyā | punaścīvakavṛkṣe | su.sū.38a.
tāpasadrumaḥ | puṃ | iṅgudīvṛkṣe | jiyāṃpūtā
rā,ni,va,8 | kharṇamākṣike | ra.sā.saṃ. snehavajraraso
vakavṛkṣaiye | vai.nigha.
tāpasadrumamannibhā | strī | pucadātīvṛce
rā,ni,va,4
tāpasapatraḥ | puṃ | damanakavṛce | danā | rā,
ni,va,10
tāpasapriyaḥ | puṃ | iṅgudīvṛce | pa,su. | ra,
mā. | cāravṛce | piyāla gāṃcha | ḍacau | rudrāce
strī | drācālatāyām | rā,ni,va,11
tāpasavkṣaḥ | puṃ | iṅgudīdṛce | su.sū.17a.,
ci, 18a, vā, su.15a, arkadiḥ | “thī tāpusma'
tāpasānāñca vṛkṣaḥ |”
tāpasā | strī | drācāyām | vai.nigha
20.6-2.2
tāpa(ma)so | strī | jaṭāmāṃsyāṃ | āmaharidrāyāṃ | āṃma ādā | vai, nigha.
tāpaseṣṭaḥ | puṃ | priyālavṛkṣe | piyālagāṃcha | rā.ni.va.11
tāpasetthuḥ | puṃ | ikṣuviśeṣe | guṇāḥ- “tāpasetturbhavenmūrddho madhurā śleṣmakopanī | tarpaṇī rucikṛccāpi hṛdyā ca balakāriṇī ||” bhā. | kāntārekṣuguṇaśca | su.sū.45a.
tāpasvedaḥ | puṃ | svedaviśeṣe | alaktaveṣṭite
kāye vastrasittaiḥ khadirāṅgāraprataptairbālukāvastrakāṃsyakandukakapālapāṇibhiḥ śayānasya bahuśo'ṅgatāpe | bhā. | su.ci.32a.
tāpaharau | strī | vyañjanaviśeṣe | tār̤ar̤au, tāṃtāhaurī iti bhāṣā | yatsādhanavidhiḥ-“ghṛte
haridrāsaṃyukte māṣajā majjayedvaṭīḥ | tacchṛllāṃścāpi
nirṇītān sadaiva parimarjayet | siddhayogyaṃ jalaṃ
tatra prakṣipya śvālaiḥ pacet | lavaṇārdrakahiṅgūni
mātrāyāṃ tatra nicipeta | eṣā siddhiṃ samāyātā
proktā tāpaharī budhaiḥ | bhavettāpaharī valyā hṛdyā
suṃścāyumācaret | dṛṣṭaṇī . tarpaṇī rucyā gurvī
pittaharī smṛtā ||” bhā.
tāpiñjaḥ (cchaḥ) (ñjaḥ) | puṃ | tamālavṛce
a.ṭo.bha.| (ñja) kau | kharṇamākṣike, dhātumākṣike | rā.ni.va.13
tāpinī | strī | bhāratavarṣīyanadīviśeṣe | sā ca
paścimadeśe prasiddhā | tajjalaṃ vetravatī-jalatulyaguṇam | rā.ni.va.14
tāpi(pī)samudbhavam | klī | mākṣikanāmīpadmātau | suvarṇamākṣika | ra.sā,saṃ.
tāpojam | klī | suvarṇamākṣike | rā,ni.va.13
tāpya(ka, ja) m | klī, puṃ | dhātumākṣike, kharṇamākṣike | he,ca. | ra,mā. | tulyakai | jūm̐ḍiyā
rā,ni,va,13 | si.yo. gañja,ci,
tāpyatyasaṃjñakam | klī | mākṣikadhātau
suvarṇamākṣika | ra.mā.
tāmaram | klī | chatte | jani | bha, rudraḥ
20.6-2.3
tāmarasam | klo | kamale | rā. ni. va. 10
nīlapadme | vai, nigha. | surṇe | tikā. | tāmbe
me, | sārasapaciṣi | ama.
tāmalakī
tāmasaḥ
tamoghnī
tāmbūlam
tāmbūlakaraṅkaḥ
tāmbūlapatraḥ
tāmbūlapatra(rṇa)kandaḥ
tāmbūlaparṇikā (rṇī)
tāmbūlarāgaḥ
tāmbūlavallikā (llī)
tāmra(mra)m
ca pacettāmraṃ tāmrapatraṃ dṛḍhāgninā| śudhyate nātra
sandeho māraṇañcātha kathyate||” iti anyavidhaśodhanaṃ| “sūtamekaṃ dvidhā gandhaṃ yāmaṃ mardyantu kanyayā
dvayostulyaṃ tāmrapatraṃ liptvā sthātyāṃ nidhāpayet
samyak śūraṇarājeḥ sārddhaṃ patraiśca bhasma nidhāpayet
caturṇāṃnaṃ paceccaṅgāṃ pātrayuktaiḥ sagomayaiḥ| jalaṃ punaḥpunardeyaṃ sāṅgaśītaṃ vimaddyait| mriyate nātra
sandehaḥ savvairogeṣu yojayet|| jambīraprabhavā saindhavasaṃyutena samyaktvaṃ sthāpaya gulmapañcam| pakvāyamānaṃ
puṭayet suyuktyā vānyādikaṃ yāvadupeti śāntim||”
iti anyavidhamāraṇam| ra.sā.saṃ.| ampiṣṭaṃ
sūtaṃ tāmraṃ śūraṇasthaṃ vahnimudā| puṭet pañcāsattairvāpi tridhā vānyādiśāntaye||” ra.ci.1śca.
raktacandane| vi| tāmravarṇṇe| puṃ| kuṣṭharogabhede
vai.nigha.| [ni.va.8
tāmrakaṇṭakaḥ
tāmrakalpaḥ
tāmrakilliḥ (lmiḥ)
tāmrakuṭṭakaḥ (kūṭaḥ)
tāmragarbham
tāmracañcuḥ
tāmracūḍaḥ
tāmratuṇḍaḥ
tāmratrapujam
tāmradugdhā
tāmradruḥ
tāmradhātuḥ
tāmrapatraḥ
strī
tāmrapatnakaḥ
tāmrapatrī
tāmraparṇī
tāmrapallavaḥ
tāmrapāko(run)
tāmrapādī
tāmrapuṣpaḥ(kaḥ)
tāmrapuṣpā(ṇvikā) (ṣpī)
tāmraprayogaḥ
tāmraphalaḥ
tāmraphalakaḥ| puṃ| tāmradale| tāṃbhāra cādara
tāmramūlā (likā) (lī)| strī| lajjālukalatāyām| rā.ni.va.5| cīriṇībhede
20.6-2.4
thikuī| ra.mā.| mañjiṣṭhāyāṃ| darājabhāyāṃ| rā.
ni.va.4| bhā.sa.1bha.jya.ci.| "siṃhī vyāghrī tāmramukhī|" raktadurālabhāyāṃ| pa.su.
tāmrasṛgaḥ| puṃ| raktavarṇahariṇe| vai.nigha.
tāmrasāyanī| strī| dugdhikāyā| vai.nigha.
tāmravarṇaḥ (kaḥ)| puṃ| pañjīvādahastye| rā.
ni.va.8| godhūmabhede| hariṇe| girimṛttikāyāṃ
vai.nigha.
tāmravarṇā| strī| japāvṛkṣe| śa.ca.
tāmravallī| strī| mañjiṣṭhāyāṃ| pa.su.| citrakūṭadeśe prasiddhāyāṃ khanāmakhyātalatāyāṃ| su.śrā.
10a.| tatparyāyaḥ,-tāmrā, vālī, tamālī,
tamālikā, sucavallī, sulīmā, śodhanī,
tālikā| guṇāḥ-kaṣāyā kaphaghnī sukhavāṣṭhadīpanī supraśodhanī ca| rā.ni.va.3
tāmravaujaḥ| puṃ| kulatthe| pa.su.
tāmrāvṛntaḥ| puṃ, strī (ntā, ntikā)| raktakulatthe| trikā.| he ca
tāmravṛkṣaḥ| puṃ| kulatthe | raktacandane| ra.mā.
tāmraśāliḥ| puṃ| raktaśālau| tāṃdaśāli
pa.su.
tāmraśikhī (n)| puṃ, strau| vāsacūr̤e
kukur̤ā| jaṭā.
tāmrasāra (ka) m| klī| raktacandane| pa.su.
(kam) raktakhadire| rā.ni.va.8
tāmrā| strī| tāmravallīlatāyāṃ| sam̐halīlatayāṃ| rā.ni.va.3
20.18
mañjiṣṭhāyāṃ| raktaguñjāyāṃ
mada.| dehābhyantaracaturthīkalāyām| yā praur̤hairaṣṭabhāgapramāṇā kuṣṭhādyadhiṣṭhānā| su.śā.4a.
tāmrābhram| klī| raktacandane| śa.ca.
tāmrārddham| klī| kāṃsye| kām̐sā| trikā.
vai nigha
tāmrākṣaḥ| puṃ| kokile| trikā.| rā.ni.
va.18| cakorapakṣiṇi| (kṣī) kokilāyām
vai. nigha.
tāmbikā (śro)| strī| guñjāyām| rā.
ni.va.3| raktaguñjāyām| mañjiṣṭhāyāṃ| vai. nigha.
tāmropadhātuḥ| puṃ| tutthake| tum̐te| bhā.
tāram| klī| karpūre| vai.nigha.| raupye
mauktike| rā. ni. va. 12| yuddhamauktike| puṃ
vānaraviśeṣe| tri| nirmole| dharaṇiḥ| atyuñcasvare| trikā.
tārakam| klī| netre| me.| dhanuṣi| śabdara.
tārakā| strī| devatā'ṅgece| mada.| pattracāre
ra.sā.saṃ.| indravāruṇīlatāyām| rā.ni.va.3
kanīnikāyāṃ| me.| trikā.| muktāyāṃ| nakṣatre
vai.nigha.
tārakinau| strī| rātrau| rā.
tārakeśvararasaḥ| puṃ| pramehādhikāre rasaḥ
rasasindūraṃ vaṅgaṃ loham abhrakaṃ pratyekaṃ samaṃ madhunā
marddathilā madhunā bahumūtre lehayet| anupānaṃ pakīdumbaravaujacūrṇaṃ yathāvalamātraṃ madhunā lehyam| rasa.
ra.| anyaḥ mūlakṛcchre rasaḥ| gandhakaḥ lauhaṃ vaṅgam
abhraṃ durālabhā yavacāraḥ gocuravaujaṃ harītakī
eṣāṃ prati samabhāgaḥ| kuṣmāṇḍakhaṇḍenaikaṃ mardthitvā kuṣmāṇḍadraveṇatrāmūkalīcurathauḥ kāthena ca
bhāvayitvā raktidvayā vaṭī kāryyā| udumbaravaujacūrṇeṇa lehyaḥ
tārajam| klī| raupyamākṣike| vai.nigha.
tāraṭī (ṭo)| strī| varaṭīvṛce| rā.ni.va.8
tāraṇaḥ| puṃ| melakeṃ| śabdara.
tāraṇiḥ| strī| naukāyām| chā.
tārataṇḍulaḥ| puṃ| dhavalayāvanāle| śveta
juvāra vā jaṃāṃro| rā.ni.va.16
tāratālakauvojam| klī| rasajāraṇārthe
vaujamede| ra.ci.3a.
tārado| strī| taradauvṛce| rā.
tārapuṣpaḥ| puṃ| kundapuṣpavṛkṣe| rā.ni.va.10
tāramākṣikam| klī| Iron pyrites.
rūpyamācikai, rūpyasīpadhātī| dvaupyamākṣika
pa.su.| rūpyābhāve tangrāhyakaṃ grāhyam| lakṣaṇam"tāramācikamanyattu taṅgadvejaratopamam| kiñcidnnatasāhityāttāramācikamīritam| anukūlatayā
tasya tato honaguṇāḥ savāḥ| na kevalaṃ rūpyaguṇā;
varttante tāramākṣike| dvavyāntarasya saṃsargāt satyanye'pi guṇā yataḥ||" guṇāḥ-“syāttāramākṣikaṃ
svādu tiktaṃ rūkṣaṃ rasāyanam| cacuṣyaṃ vastikuṣṭhapāṇḍu-netra vibhīdaśanam| śruñjaḥ śauryaṃ calaṅguṇḍaṃ
viśepamapi nāśayet| anuktaṃ tat svargāmācikavaddīpān kuryāti ca||” tacchodhanaṃ yathā-“karkoṭīmeṣaśṛṅgyordraverjambīrajairdinaṃ| bhāvayedātape totrai
vimalā śudhyati dhruvam ||” tanmāraṇaṃ yathā“kulatyasya kaṣāyena ghṛṣṭvā tailena vā puṭet| tailena
vājamūtreṇa tāramācikabhasmakṛt ||” bhā.
tāravimalā| strī| raupyamākṣike| vai. nigha.
tāravaujam| klī| raupyādikataraṇanivandhana
vīje| “kuṭilaṃ vimalā tīkṣṇaṃ sasapūrṇamma kalpayet
puṭitavyañcavārantu tāre vāhyaṃ śanairdhanam| yāvaddaśaguṇaṃ tantu tāvadaujanmavecchubham ||” ra.ci.3a.
tāraśūddhikaram| klo| sīsake| rā.ni.va.12
tārā| strī| bauddhānāmadevatābhede| netrakanīlikāyām| rā.ni.va.12
20.4
tārāpathaḥ| puṃ| ākāśe| he.
tārāmraḥ| puṃ| yaśadabhede| dastāviśeṣa| pārade
hai.nigha.
tārābhraḥ| puṃ| karpūre| rā.ni.va.12
tārāriḥ| puṃ| mācikaghātau| svarṇamākṣika
viḍmākṣike| he.ca.
tārāriṣṭam| klī| raupyāriṣṭe| ra.ci.3a.
tārikā| strī| tāvrāṃ| tar̤i| talam
tāriṇī| strī| mātari| attimambabhāge
trikā | [ samudre| ci.
tāroṣaṇam| klī, puṃ| kharye| vai.nigha.| ge.
tāruṣyam| klī| yauvane| ama.
tāruṣyajananavallabhā| strī| uṣṇaśālau
rā.ni.va.16
tāruṇyapiḍakā| strī| mukhadūṣikāyām
bagmanaphor̤ā| maiṣa, cudaroga, ci.
tāreśvararasaḥ| puṃ| rājayacyaṇi rasaḥ| pāradaḥ
1 to. raupyaṃ
20.0-2.1
to. manaḥśilā gandhakaḥ pra. 4 to.
gocurarasena praharadvayaṃ sammaryaṃ vālukāyantreṇa
praharadvayaṃ pacet| śaute sati cūrṇayet| mātrā 2
ra.| rasa.kau.
tārkṣī| strī| vantyādanaulatāyām| gatātagarur̤ī latā, śiniktā| rā.ni.va.3
tārthyaṃ (ka, ja) m| klī| rasāñjane| bhā.sa.4ma.
netravir̤ālarī. ci.| si.yo. apathyā.ci. siddhatamayogau| See mācikam| puṃ| aśvakarṇalatāyām,
latāśāle| śivār̤i latā| ra.mā.| vā.u. 38
a.| sarjjataro| athī| sarpe| me.| khagai
śa.ra.
tārthyanāyakaḥ| puṃ| garur̤e| rā.ni.va.19
tārthyaprasavaḥ| puṃ| aśvakarṇanāmakalatāśāle
latāśāla| rā.ni.va.9
tārthya śailam| klo| rasāñjane| ra.mā.
The Palmyra tree. khanāmakhyātavṛkṣe
tāṃtagāṃcha| pa.su.| ra.mā.| hiṃ tāla, tār̤a
ut. tār̤a| gurja. tar̤a| tā. panam| kharatāla
iti ambhrapradeśe| sū.sū.30a.| tatparyāyaḥ,talaḥ (śe.), bhūmipiśācaḥ (ṣṭaḥ), dīrghataruḥ, dumaśreṣṭhaḥ dumekharaḥ (ke.), tāladrumaḥ, patrī, dīrghakhandhaḥ,
dhvajadmaḥ, tṛṇarājaḥ, madhurasaḥ, madāsraḥ, dīrghapādapaḥ, cirāyuḥ, tarurājaḥ, dīrghapatraḥ, gucchapatraḥ,
āsavadruḥ (rā.), karapatravān, dīrghadruḥ (śa.), tantuniyyāsaḥ (śabdara.)| guṇāḥ-svādutiktakaṣāyaḥ
mūcrchārogaḥ balaprāṇaśukravṛddhikaraśca| rāja.| "pakvaṃ
tālaphalaṃ pittaraktaślepavivarddhanaṃ | durjarambṛhmañca
tandrābhiṣyandaśukramū || tālamajjā tu taruṇaḥ
kiñcinmadakaro laghuḥ| jñephalī vātapittaghnaḥ
sasneho madhuraḥ saraḥ ||” bhā.mākhava.| tālapralambaguṇāḥ-rucyaḥ catarogaghnaśca| tālāsthimajja(ṭhāna-ām̐ṭi-mām̐sa)guṇāḥ- madhuraṃ śautaṃ mūtralaṃ
20.0-2.2
guru ca| tālāmbuguṇāḥ-pittanaṃ śukralaṃ stanyavarddhanaṃ
guru ca| tālaphalaṃ śītalaṃ valyaṃ snigdha' svādurasaṃ
guru viṣṭambhi vātapittaraktacatadāhacayaghnañca| rā.ni.
va.9| tālarasaguṇāḥ-taruṇau raso madakārī
agnībhūtaḥ sa pittakṛt vātadoṣaharaśca| bhā.
klo| haritāle| laur̤e| trikā.| tālīsapatra
rā.ni.va.6| tālaphale| tuvarikāyāṃ| śa.ra.
matsyaśaktau | su.sū.7a.
tālakaḥ| puṃ| prāṇanāśakakīṭaviśeṣe| su.katpa.
8a.| See koṭeḥ| klo.| haritāle
tālakandaḥ | puṃ | tālavṛkṣasya kande | ci.kra.
ka. sīmaro.ci.
tālakaroṭaḥ | puṃ | tālāṅkure | ca.da.amṛtasāralauhe
tālakāphalam | klī | khūjailāyām | ja.da.
128
tālakābham | klī | nīlaraṅge | vai.nigha.
tālakī | strī | tāḍām | tām̐r̤o | vikā.
tālaṅkaḥ | puṃ | pakṣibhede | ḍāṃnūre | ke.
tālajaṭā | strī | tālavṛkṣasya jaṭāyāṃ | tālera
jaṭā | ci.kra.ka. sīmaro.ci.
tālatī | strī | tālasurāyāṃ | vikā.
tāladrumaḥ | puṃ | amradeśe kharatāla iti khyāte
vṛkṣe | rā.ni.va.6
tāladhvajā | strī | tālapatra
tālapatram | klī | tālacchade | medhikkāyām
vai. nigha.
tālapatrā (trī) | strī | miyethānāmavṛkṣe
maurī gām̐cha | rā.ni.va 4 | tālamūlyāṃ | su.sū.
36a. | ci.11|25a. | vā.u. 12a. | tṛṇasuṣavyāṃ | vṛkṣa tālamūlī | su.ci.18a. | mūṣakaparṇīm | me. | vanaśatāhvāyām | vai. nigha.
tālapatrikā | strī | tālamūlyāṃ | rā.ni.
va.7
tālaparṇam | klī | surānā magandhadravye | murāṃmāṃṅsī | śa.ca.
tālaparṇī | strī | madhurikāyām | rā.ni.va.
4 | suṣavyāṃ | tālamūlī | surāmāṃsyāṃ | ama.
bṛhacchatāhvāyām | vai.nigha.
tālapuṣpa(ka)m | klī | tālajaṭāyām
20.0-2.3
tālera mocāṃ | (kam) prapauṇḍarīke | śa.ra.
tālapralambam | klī | tālajaṭāyām | guṇāḥ
—“tathā tālapralambañca rucyaṃ catarujāpaham |”
rāja.35.
tālamaṇḍikā | strī | tālarasamadye | tālera
mada, tām̐r̤o | tatparyyāyaḥ,–saindhā, hālā
tat sādhanaṃ yathā, — “tālapakkaṃ daniśrāktaṃ kaṅkabhañca
tathaivaca | tairevaca susandhanāt tālamadyaṃ prakīrttitaṃ ||”
tālamastakam | klī | kaṭuśūraṇe | vūnāṃ
ola | vai.nigha. | tālavṛttamastake | tālera
māṃti | guṇāḥ—svādutiktakaṣāyatvaṃ, bala prāṣṭraśukravṛddhikaratvaṃ, mūtrātaṅkarīganāśitvañca | rāja.
tālamūlikā | strī | tālamūlyām | ama.
tālamūlī | strī | (Curculigo orchiCurculigo orchiodies.) खनामख्यात कन्दśāke | tālamūlī, tanūtra.| dā0hiṃ kālīmūsalī
tai' nilaetaligaḍaḍalu, nelatādi | muṣalīkanda iti
bhāṣā | tatparyāyaḥ,—tālikā, tālamūlikā
(śabdara.), bhārgavī, suphalī, tālau, khalanī (ra.),
suvahā, tālapacikā, godhāpadī, he mapuṣpī,
bhūtālī, dīrghakandikā, mūṣalī | sā śrata kṛṣṇabhedāddidhā | śvetā svalpaguṇā, anyā rasāyanī ca
śvetā śaphedamuśalī, kṛṣṇā kālīmuśalī | sā.
guṇāḥ—madhurā śītalā hṛdyā balapuṣṭidā picchilā
kaphakarī pittadāhaśamatrī ca | rā. ni. va. 7
apica — “tālamūlī ca viṣṭambhī suṣalī parikīrttitā | muṣalī madhurā hṛṣyā vīryyoṣṇā ṣṇavṛṃhaṇī
guruḥ | tiktā rasāyanī hanti gudajānanilāsṛjā ||” bhā.
tālara(la)ṇḍaḥ | puṃ | tālajaṭāyām | tālera
moce | ra.sā.saṃ.
tālavṛnta(ka)m | klī | tālavyajane | tālapām̐tora pām̐thā | tatra vidīṣaṇamanaṃ laghu | rāja.
25. | puṃ | somalanāmide | su.ci.26a. | See
sīmaḥ
20.0-2.4
tālaśasyam | klī | tālāsthimajjāyāṃ | tām̐śaśām̐sa | guṇāḥ—hṛ ṣṭayaṃ snigdhaṃ śītalaṃ balyaṃ madhurañca | ca.sū.27a.
tālasattvam | klī | haritālabhasmani | rasa.ci.
tālakṣaura(ka)m | klī | tālajatavacīre
rā.ni.va.6
tālākhyā | strī | surāmāṃsyāṃ | śa.ca.
tālāṅgaḥ | puṃ | śākabhede | he.ca. | karaparva
tālāṅguram | klī | tālāsthiśasye | puṃ | manaḥśilāyām | kai.
tāliḥ | strī | tālabhede | tor̤aṅge | vai.nigha.
bhūmyāmalaykāṃ | ra.nā.
tālikaḥ | puṃ | prasāditāṅgulipāṇī | he.ca.
tālikā (lo) | strī | tāmravallīlatāyām
rā.ni.va 3 | tālamūlyām | pa.su. | su.ci.17a.
bhūmyāmalyām | rā.ni.va.5 | tālavṛkṣabhede
tār̤itrāṃra | ama. | manaḥśilāyām | tālīśapatre | vai.nigha. | tuvarikāyām | śa.ra.
tāliṇa(sa)(patra)m | klī | tālīśapatre
bhūripra.
tālotalam | klī | muṣalīkande | tālamūlī
su.ci.17a. | ḍa.
tālopannam | klī | tālīśapatra | rā.ni va 6
tālopa(ka)m | klī | tālīśapatre | rā.ni.
va.6
tālīśa(sa)patram | klī | (Abies webcourtia cataphracta ) भूम्यामलीकसद्दशे
khanāmakhyātapatradravye | tālośapatra | bhā. | dā.
hiṃ tālipathi, tālisapatra | tai' tā, tāliśapatri
dā. panniala | vam. tābdaṭha | tatparyyāyaḥ,—
tālīśaṃ, patrākhyaṃ, śukodaraṃ, ghālīpatraṃ, arkavedhaṃ,
karipatraṃ, karicchadaṃ, nīlaṃ, nīlāmbaraṃ, tālaṃ,
tālīpatraṃ, tamāhvayaṃ, tālīśapatrakaṃ | tadabhāve
kaṇṭakārījaṭā grāhyā | guṇāḥ—tiktoṣṇaṃ madhuraṃ
kaphavātaghnaṃ hikkāśvāsakṣayakāsacchaddi ghnañca | rā.ni.
va.6 | laghu baharucighnaṃ gulmāmagnimāndyahṛdroga | bhā.
bhūmyāmalyāṃ | me.
tālīśādimodakaḥ | puṃ | yakṣmādhikāre
20.0-2.5
tālīśapalaṃ 1 to. maricaṃ 2 tī. śuṇṭhī 3 to.
pippalī 4 to. gur̤atvak
20.0-3
to. elā
20.0-3.p1.1
to.
vaṃśalocanā 5 to. śarkarām̐ 32 to. | śā.kau.
ca.da.
tālu (kam) | klī | jihvādhiṣṭhānabhūtapradeśe
tālu, ṭāṃkurā | tatparyyāyaḥ,—kākudaṃ (a.),
tālukaṃ | rā.ni.va.18 | “mukhatastālu nirbhinnaṃ
tālukaṇṭakaḥ | puṃ | tālugatarogabhede | ṭoṭouṭhā | ayañca prāyaḥ śiśoreva bhavati | lakṣaṇaṃ
yathā—“tālumāṃse kaphaḥ kruddhaḥ kurute tālukaṇṭakam | tena tālupradeśasya nimnatā mūrddhi jāyate
tālupātāt sanadgadhaḥ kṛcchrāt pānaṃ śakṛdbhavam
tadvicikaṇṭhāsyarujā grīvādurvvaratā kamiḥ ||” bhā.
tālujihvaḥ | puṃ | kumbhīre | he.ca.
tālupākaḥ | puṃ | pittajanyatālurogaviśeṣe
ṭolo pāṃkā | tatra pittam ativoraṃ tālupākaṃ
janayati | “pittaṃ kuryyātpākamatyantaghoraṃ tālunnevaṃ
tālupākaṃ vadanti |” bhā.ma.4bha. sukharo.ci.
tālupātaḥ (por̤akaḥ) | puṃ | tālurogabhede,
tālukaṇṭake | ṭoṭo uṭhā
tālupuṣpuṭaḥ | puṃ | tāludeśe medaḥ kaphajanyaṃ
rogaviśeṣe | tatrovedanaḥ sthāyī kevalamalaḥ śītho
jāyate | lakṣaṇam — “nīruk sthāyī kīlamovaḥ
kaphātmā medoyuktaḥ puppuṭastāludeśe |” bhā.ma.4bha.
mukharo.ci.
tāluyantram | klī | karṇanāsānār̤īvraṇasthānāmāharaṇārthayantraviśeṣe | tacca mīnatālvākāraṃ
dvādaśāṅgulaparimitam | taddidhā- tayorekaṃ matsyatāluvadekatāla nāma, anyat dvitālaṃ nāma
su.sū.7a.
tālurogaḥ | puṃ | mukharogabhede, tāludeśastharoge | sa navadhā yathā—galaśuṇḍī tuṇḍikerīabhrūṣaḥ
kacchapaḥ tālurbudaḥ māṃsasaṅghātaḥ tālupuṣpuṭaḥ
tāluśoṣaḥ tālupākaśceti | bhā.ma.4bha.mukharo.
ci. | eṣāṃ viśeṣāḥ svakhaparyāye jñayāḥ
tāluvidradhiḥ (dhī) | strī | tāluśothe
20.0-3.p1.2
“syāttāluvidravyapi dāharāgatuktā bhavettāluni sā
vidīṇat |” ca.
tāluśoṣaḥ | puṃ | tāludeśe vāyujanyarīgaviśeṣe
tatra tāludeśe vidāraṇavattīvrā śvāsya jāyate
“śoṣo'tyarthaṃ dīryyate cāpi tālu śvāsī vātātuluḥ
śoṣī'yamuktaḥ |” bhā.ma.sukharo.ci.
tālusaṃhatiḥ | strī | tālurogaviśeṣe | “tālumadhye nirucchvāsaṃ saṃhate tālusaṃhatiḥ |” vā.u.
21a
tālūraḥ
tāleśvararasaḥ
tālaparṇī
tālūccūdam
tālvasthi
tāṣoṣaḥ
tiktaḥ (ktaḥ)
tiktakaṣṭatam
tiktakanda (ndi) kā
tiktakarohiṇī
tiktakorkāṭakī
tiktākā
tiktakāṇḍaḥ
tiktākañcakā
tiktakoṣātako
tiktagandhā
tiktagandhikā
tiktāguñjā
tiktataṇḍulā
tiktatuṇḍī
tiktatumbo
tiktadugdhā
tiktadhātuḥ
tiktānityaḥ
tiktapaṇīṃ (rṇiṃ kā)
tiktapatraḥ (tro)
tiktaparvvī
tiktapuṣpā
tiktaphalaḥ (lā)
tiktabhadraḥ (kraḥ)
tiktamaricaḥ
tiktayavā
tiktarasā
tiktarojihiṇā (ṇī)
tiktalā
tiktavargaḥ
tiktāvallī
tiktāvārttākuḥ
tiktābījā
tiktāśakaḥ
tiktāśakataruḥ
tiktāśakadrumaḥ
tiktāṣṭapalakaṃ (ṣṭatam)
tiktāsāraḥ
tiktaskandhaḥ
tiktā
tiktāhyā
tiktāṅgā
tiktādyam
tiktāmṛtā| strī| guḍūcyām | vai.nigha.
tiktālābūḥ| strī| tiktatumbāṃ | tiktāuṃ
ja.da.127.
tiktāsyatā| strī| pittajanyamukharoge | vai.
nigha.
tiktikā | strī | kaṭutumbāṃ | śa.ra.| kākamācyāṃ | rā. ni. va. 4| tiktapaṭolyāṃ | tit
pala़tā | sā. kau.aśamāraṇye
tiktottamā | strī| paṭole | vai.nigha.
tigmam | klī | tīkṣṇe | a.
tigmāṃśuḥ| puṃ| sūrye| ha.
tiṅgudaḥ| puṃ| iṅgudīvṛkṣe | vai.nigha.
tijilaḥ | puṃ | candre | u.
tiṇṭī| strī | śyoṇāke | biṅgatāyāṃ | śa.ca.
titauḥ| puṃ| śatapauṣake | cālanī
First 39 of 79 passages. Read on
Linked texts (14)
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Rasaratnākara — Nityanātha Siddha, Sanskrit
- Ānandakanda — Sanskrit
- Rasendracintāmaṇi — Ḍhuṇḍhukanātha, Sanskrit
- Tantrayukti — Sanskrit
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta) — Umeścandra Gupta, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Āyurvedasaukhya — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Bhāvasvabhāva — Mādhavadeva 1688, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha Miśra, Sanskrit
- Tantrayuktivicāra (ed. N. E. Muthuswami) — Sanskrit