Nitimanjari 3.30

3.30

(upariṣṭādvarṇyamāna itihāso bṛhaddevatāyāṃ kiñcidbhedena paridṛśyate | ataeva nītimañjaryāṃ hastalikhitapustake nollikhitaḥ ) | sa yathābṛhaddevatā-(a0 3 ślo0 132-137 ) tritaṃ gāstvanugacchantaṃ śūrāḥ sālāvṛkīsutāḥ | kūpe prakṣipya gāḥ sarvāstata evāpajahrire |
132 || sa tatra suṣuve somaṃ mantravinmantravittamaḥ | devāṃścāvāhayatsarvāṃstacchuśrāva bṛhaspatiḥ |
133 || āgacchato'tha tān dṛṣṭvā ka vasatyasya tattvataḥ | sarvadṛktvañca varuṇasyāryamṇaścetyupālabhat |
134 || kūpeṣṭakābhi vraṇitānyaṅgānyevābhavanmama | dṛṣṭvā sarvānahaṃ staumi yadyapyeko na paśyati |
135 || bṛhaspatipracoditā viśve devagaṇāstrayaḥ | jagmustritasya taṃ yajñaṃ bhāgāṃśca jagṛhuḥ saha |
136 || bṛhaspati stritasyaitajjñānaṃ vijñānameva ca | tṛcenāntyena sūktasya jagādarṣirasā (ṛ0 1|
105|16-18) viti |
137 || tatre(1)tihāsaḥ-ekato dvitastrita iti purā traya ṛṣayo bhrātaro babhūvuḥ | te kadācinmarubhūmāvaraṇye varttamānā pipāsāsantaptagātrāḥ santa ekaṃ kūpamavindan | tatra tritākhya eko jalapānāya kūpaṃ prāviśat | svayaṃ pītvā itarayośca pānāya kūpādu ( dakamu ) ddhṛtya prādāt | tau tadudakaṃ pītvā tritaṃ kūpe pātayitvā tadīyaṃ dhanaṃ sarvamapahṛtya kūpakaṃ ( kūpañca ) rathacakreṇa pidhāya prāsthipātām | tataḥ
kūpe patitaḥ san sa tritaḥ kūpādūttaritumaśaknuvan sarve devā māmuddharantviti manasā sasmāra tata steṣāṃ stāvakamidaṃ sūktaṃ dadarśa | tatra rātrau kūpasyāntaścandramaso raśmīn paśyan paridevayate | kutsaḥ(1) trito vā'nena sūktena viśvāndevān stauti tathā cānukramaṇī—"candramā ekonāptyastrito vā vaiśvadevaṃ hi pāṅktamantyā triṣṭubaṣṭamī mahābṛhatī yavamadhyā” iti | tatra yāskaḥ ( ni0 4|6 ) “tritaṃ kūpe'vahitametat sūktaṃ pratibabhau | tatra brahmetihāsamiśramṛṅmiśraṃ gāthāmiśraṃ bhavati | tritastīrṇatamo medhayā babhūva api vā saṅkhyānāmaivābhipretaṃ syādekato dvitastrita iti trayo babhūvuḥ” iti | ṛco'yamarthaḥ | kūpe avahitaḥ pātitaḥ trita etatsaṃjña ṛṣiḥ ūtaye rakṣaṇāya devān hvate stutibhirākārayati | tadetadā(2)hvānaṃ bṛhaspatirdevaḥ śuśrāva śrutavān | kiṃ kartuṃ śuśrāva | aṃhūraṇāt pāparūpādasmāt kūpāt | aṃhuro'hrasvānaṃhūraṇa(3)mityapyetasya bhavati iti yāskaḥ ( ni0 6|27 ) | unnīya uru vistīrṇaṃ śobhanaṃ(4)
kṛṇvan-kurvan-rodasī dyāvāpṛthivyau me mama asya kūpapatitasya yadduḥkhaṃ tadvittaṃ jānītam | kūpe'vahitaḥ-yakārādyakṣaraṃ paraṃ vakārādyapīti ( ṛ0 prā0 2|14 ) vaparatvāt pūrvarūpam | iti bhrātṛbhyāṃ śatrutvaṃ kṛtamityuktam | śrutismṛtyukte kṛte devatvaṃ prāpnotītyāha-
ta eva santo nānye ye prabhutvamāpannāḥ mahattvaṃ prāpya upakāraṃ satkāraṃ na tyajanti | ṛbhuvat | yathā ṛbhavo devāḥ karmaṇā devatvaṃ prāpya upakāraṃ na tatyajuḥ | kutaḥ | kasyacidṛṣervatsaṃ (2)mṛtāyāḥ ajīvayan | tadāha—( ṛ0 1. 110. 8 )