Kalasara 7.p43
Kālasāra 7.p43
- Language
- Sanskrit
7.p43
saṃsthāyāṃ yajamānasya gṛhe na bhoktavyam" iti śruteḥ | "krītarājako bhojyānnaḥ" iti ātharvaṇaśrutirāpadviṣayā | krīto rājā somo yena sa tathoktaḥ | āpastambaḥ, - "yajñārthe vā vinirdiṣṭe bhoktavyam" | asyārthaḥ, yajñārtham yāvadddravyamapekṣitaṃ tāvati dravye pṛthakkṛte avaśiṣṭāddocitasyānnaṃ bhoktavyamiti etadapyāpadviṣayameva | dugdhedadhyājyatailāñjanaphalalavaṇakṣaudramāṃseṣu mūlakādau kāṣṭhe ca mūlauṣadhatṛṇasumanaḥśasyaśākeṣu paṇye | pakke saktau yavādau pacanavirahite taṇḍulādau na doṣaḥ, kintvāśaucī na dadyāt para uta vitaredādadīta svayaṃ vā || marīciḥ, - lavaṇe madhumāṃse ca puṣpamūlaphaleṣu ca | śākakāṣṭhatṛṇeṣvevaṃ dadhimarpiḥpayo'psu ca || tailauṣadhāñjane caiva pakkāpakke svayaṅgṭahe | paṇyeṣu caivaṃ sarveṣu nāśaucaṃ mṛtasūtake || atra payaḥpadaṃ dadhisāhacaryāt dugdhaparaṃ | pakkaṃ saktumodakagur̤ādi apakkaṃ taṇḍulādi | smṛtyantare, - lavaṇaṃ sarpirmāṃsañca puṣpamūlaphalāni ca | kāṣṭhaṃ śākaṃ tṛṇaṃ toyaṃ dadhikṣīraṃ ghṛtaṃ tathā || auṣadhaṃ tailamañjanaṃ śuṣkamannañca nityaśaḥ | aśaucināṃ gṛhādgrāhyaṃ svayaṃ śasyañca mūlakam || etat sarvamaśauciggṛhagatamapi svayaṃ gṛhyamāṇaṃ na doṣāvaham | aśaucinā ceddīyeta tarhi duṣṭameva | tathā ca aśaucītaradīyamānamapi na doṣāvaham | atra vākye śuṣkānnapadena taṇḍulādergrahaṇam(1) | nanu vākyadvaye'pi agnauciggṛhasthitajalasyāpi grāhyatvamiti cet, na| tasya tvatyantāsambhave tvayācitaviṣayatvāt | anyathā,— sūtake tu yadā vipro brahmacārī viśeṣataḥ | pivetpānīyamajñānāt samyak snāyāt spṛśet vā || pānīyapāne kurvīta pañcagavyasya bhakṣaṇam | ityādyaṅgiraḥprabhṛtivākyamanarthakaṃ syāt | “bhojanakāle agnaucapāte tu anyasya gṛhājjalamānīya ācamanīyaṃ” ityādyapi kathaṃ syāt | viprādāgnaucayuktājjalaprabhṛtibhiḥ saṃskriyābhirviśodhyam, dhānyādyaṃ grāhyamāmaṃ gaditamapi vipattau tu pakvānnavarjjam | vipraiḥ satśūdrajāteḥ paramiha tu paṇāḥ karṣikāstāmrikākhyā, grāhyā uktā ato'smin rajatamapi hiraṇyādikaṃ grāhyamāhuḥ | aṅgirāḥ,— saṃskāraiḥ śudhyati hyāmaṃ dhānyaṃ tena śuci smṛtam | tasmāddhānyaṃ grahītavyaṃ smṛtisūtāntareṣvapi || pakvānnavarjaṃ viprebhyo gaurdhānyaṃ kṣatriyāttathā | vaiśyebhyaḥ sarvadhānyāni śūdrāt grāhyāḥ paṇāstathā || saṃskāraiḥ dalanādibhiḥ | “etaccāpadgatasya” iti kalpatarukārāḥ | tāmrikāḥ karṣikāḥ paṇāḥ, paṇānāṃ grāhyatvokteḥ | rajatādīnāmapi grāhyatvamityabhiyuktāḥ | pūrvāgnauce'pi tātaḥ sutajanuṣi vilokyāsmaraṇyadṛṣṭvā,
Linked texts (4)
- Marīcismṛti (fragments) — Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- Śuddhikaumudī (Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya) — Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya 1510, Sanskrit
- Kālasāra — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit