Tithyarka 1.5.p1.1
Tithyarka 1.5.p1.1
- Language
- Sanskrit
1.5.p1.1
idaṃ hi vacanaṃ na bhakṣaṇavidhiparam, pañcanakhāpañcanakhabhakṣaṇasya
yugapatprāpteḥ pakṣaprāptyabhāvāt | ata idamapañcanakhabhakṣaṇanivṛttiparamityayaṃ parisaṃkhyāvidhirityācāryaiḥ spaṣṭīkṛtatvāt | sa ca
vidhirāmnāyavākyam | tasya ca prāmāṇyaṃ svataḥ siddhameva
tanmūlakatvāt smṛtyādīnāmapi vidhitvena prāmāṇyam | sa ca
vidhirdvividhaḥ—pravarttako nivarttakaśceti | tatra pravarttako
yathā—
“ekādaśyāmupavasetpakṣayorubhayorapi” iti
nivartako yathā—
“ekādaśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayorapi” iti
evamubhayavidhavidhyuktakarmaṇāmadhikaraṇatvena tithayo'ṅgam
taduktaṃ nirṇayāmṛte—
“kāle hi karma codyate na karmaṇi kālaḥ” | iti
ataśca vidhyaṅgatvena tithayo nirṇetavyāḥ | tanoti vistārayati
candrakalāṃ yaḥ kālaviśeṣaḥ sā tithiḥ | yathoktakalayā tanyata
iti vā tithiḥ | uktañca—
“tanyante kalayā yasmāttasmāttāstithayaḥ smṛtāḥ” iti
sā tithirdvividhā sampūrṇā khaṇḍā ca | sampūrṇāktā skandapurāṇe—
“pratipatprabhṛtayaḥ sarvā udayādudayādraveḥ
sampūrṇā iti vikhyātā harivāsaravarjitāḥ” || iti
harivāsara ekādaśī | tatra sampūrṇatvamagre vakṣyāmaḥ
tadanyā khaṇḍā | tatra sandigdhatvātkhaṇḍaiva nirṇetavyā, na tu
sampūrṇāpi; prayojanābhāvāt | nirṇayalakṣaṇamuktaṃ nirṇayāmṛte—
“tattve vipratipannānāṃ vākyānāmitaretaram
virodhaparihāro'tra nirṇayastattvadarśanam ||” iti
sarvatithiṣu smṛtyādyuktamanuṣṭhānaṃ kṛtyam | atha tithinirṇayaḥ | tatrādau saṃvatsarārambhe prathamopasthitatvāt pratipannirṇīyate | asyāśca nāmaniruktiruktā bhaviṣye—
“tithīnāṃ pravarā yasmād brahmaṇā samudāhṛtā
Linked texts (2)
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit