Tithyarka 2.p1.8
Tithyarka 2.p1.8
- Language
- Sanskrit
2.p1.8
"dinadvaye tadvyāptāvavyāptau vā mātṛviddhā praśasyate" iti
vākyāt pūrvaiva | paredyureva yadā madhyāhnavyāpinī, tadā mātṛviddhatvaguṇābhāve'pi pradhānaprayojakānusāreṇa paraiva grāhyā,
"mātṛviddhā praśastā syāccaturthī gaṇanāyake
madhyāhnātparataścetsyānnāgaviddhā praśasyate ||”
iti mādhavīyasmṛtyantarāt | yadobhayadine'pi vaiṣamyeṇa madhyāhnakadeśavyāpinī, tadā pūrvadine tanmahattvaṃ cet, saiva grāhyā | uttaradine
tanmahattve kiṃ mahattvaguṇopetopādeyā ? kiṃ vā mātṛviddhatvaguṇopetā pūrvopādeyā ? iti saṃśaye pūrvaiveti pratīmaḥ, nyāyādvācanikasya mātṛviddhatvaguṇasya balīyastvāt | atra candradarśananiṣedhamāha parāśaraḥ—
“kanyāditye caturthyāṃ tu śukle candrasya darśanam
mithyābhidūṣaṇaṃ kuryādrātrau paśyenna taṃ sadā
taddoṣaśāntaye siṃhaḥ prasenamivita vai paṭhet |” iti
atra rātrigrahaṇād divā candradarśane na doṣa iti nirṇayāmṛtakārādayaḥ | yuktaṃ tu—
“bhādre māsi site pakṣe caturthī svātiyoginī
mithyābhiśāpaṃ kurute dṛṣṭacandrā na saṃśayaḥ ||”
iti mārkaṇḍeyādivacanāntareṣu caturthīmātragrahaṇāddivāpi candro na
draṣṭavya iti pratibhāti | pramādāccandradarśane taddoṣaśāntyarthaṃ prāṅmukha
udaṅmukho vā paurāṇaṃ vākyaṃ paṭhet | tacca—
“siṃhaḥ prasenamavadhīt siṃho jāmbavatā hataḥ
sukumārakamārodīstava hyeṣa syamantakaḥ ||” iti
iyaṃ bhaumenā'rkeṇa vā yuktā'tipraśastetyuktaṃ govindārṇave vārāhe—
“bhādraśuklacaturthī yā bhaumenā'rkeṇa vā yutā
mahatī sā'tra vighneśamarcitveṣṭaṃ labhennaraḥ ||” iti
iyameva śivāravyetyuktaṃ bhaviṣye—
Linked texts (3)
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Kālamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit