Tithyarka 5.p2.5
Tithyarka 5.p2.5
- Language
- Sanskrit
5.p2.5
karttavyā” iti nyāyena vikṛtīnāmapi kadācit sandhidinottaradine'nuṣṭhānaṃ jñāpyeta, tadetadudāhṛtāpastambavacanena nyāyaṃ bādhitvā
vāryate| prakṛtivikṛteḥ sannipāte nirṇayamāha kātyāyanaḥ—
“āvartanāt prāg yadi parvasandhiḥ
kṛtvā tu tasmin prakṛtiṃ vikṛtyāḥ
tadaiva yāgaḥ parato yadi syāttasmin
vikṛtyāḥ prakṛteḥ paredyuḥ ||” iti
paśau kālamāha—
“arddhāddiho bhavati niyataḥ parvasandhiḥ parastāt
kṛtvā tasminnahani tu paśuṃ sadya eva dvayahaṃ vā
ārabhyātha prakṛtiratha cet parvasandhiḥ purastāt
kṛtvā tasmin prakṛtimatha tu syāt paśuḥ sadya eva ||” iti
āgrayaṇakālānāha āpastambaḥ—
“varṣāsu śyāmākairyajeta śaradi vrīhibhirvasante yavaiḥ” iti
sampūrṇe darśe sāgneḥ kramamāha laugākṣiḥ—
“pakṣāntaṃ karma nirvartya vaiśvadevaṃ ca sāgnikaḥ
pitṛyajñaṃ tataḥ kuryāttato'nvāhāryakaṃ budhaḥ ||” iti
‘pakṣāntaṃ karmma’ anvādhānakarmma | ‘anvāhāryakam’ darśaśrāddham | iti
saṅkṣepaḥ| atha grahaṇaṃ nirṇīyate| mādhavīye vṛddhagārgyaḥ—
“pūrṇimāpratipatsandhau rāhuḥ sampūrṇamaṇḍalam
grasate candramarkañca darśapratipadantare ||” iti
tatra yasmin yāme candragrahaṇam, tasmād yāmāt pūrvapraharatrayaṃ na
bhuñjīta,
“grahaṇantu bhavedindoḥ prathamādadhi yāmataḥ
bhuñjītāvattanāt pūrvaṃ prathame prathamādadhaḥ ||”
iti mārkaṇḍeyavacanāt | ‘adhi’ ūrdhvam | ‘āvarttanād’ madhyāhnāt
evaṃ sūryagrahaṇe yasmin yāme grahaṇam, tasmādyāmāt pūrvaṃ caturo
yāmān bhojane vivarjayet,
“sūryagrahe tu nāśnīyāt pūrvaṃ yāmacatuṣṭayam
candragrahe tu yāmāṃstrīn bālavṛddhāturairvinā ||”
Linked texts (4)
- Laugākṣismṛti (fragments) — Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Kālamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit