Tithyarka 6.1.2
Tithyarka 6.1.2
- Language
- Sanskrit
6.1.2
"ekarāśisyite sūrye yadā darśadvayaṃ bhavet
havyakavyakriyā hantā tadā jñeyo'dhimāsakaḥ ||” iti
sthūlamānena tasya kālo brahmasiddhānte—
“dvātriṃśadbhirgatairmāsairdinaiḥ ṣoḍaśabhistathā
ghaṭikānāṃ catuṣkeṇa patatyeko'dhimāsakaḥ ||” iti
kṣayamāsasvarūpaṃ siddhāntaśiromaṇau—
asaṃkrāntimāso'dhimāsaḥ sphuṭaḥ syād
dvisaṃkrāntamāsaḥ kṣayākhyaḥ kadācit
kṣayaḥ kārttikāditraye nānyataḥ syāt
tadā varṣamadhye'dhimāsadvayaṃ ca
ekaḥ kṣayāt prāk, aparastūrdhvamityevamadhimāsadvayaṃ bhavatīti
bhāvaḥ | asminnevārthe jābāliḥ—
“ekasminneva varṣe tu dvau māsāvadhimāsakau
prākṛtastatra pūrvaḥ syāduttarastu malimlucaḥ ||” iti
prākṛtaḥ śuddhaḥ karmārha ityarthaḥ | tayornāmanī jyotirgranthe—
“yasmin māse na saṃkrāntiḥ saṃkrāntidvayameva vā
saṃsarpāṃhaspatī māsāvadhimāsaśca ninditāḥ ||” iti
kṣayamāsāt prācīnayo'saṃkrāntaḥ saṃsarpaḥ, uttaro'haspatirityarthaḥ
karmasu samyak sarpatīti saṃsarpaḥ | ata eva karmārhaḥ
dvitīyastu aṃhasāṃ pāpānāṃ patiḥ, ato niṣiddha iti bhāvaḥ
kṣayasyāgamanakālastatraiva—
“gate'bdhyadrinandairmite śākakāle
tithīśairbhaviṣyatyathāṅgākṣamūryaiḥ
gajādyagnibhūmistathā prāyaśo'yaṃ
kuvedenduvarṣaiḥ kvacidrokubhiśca ||” iti
“nityanaimittike kuryācchāddhaṃ kuryānmalimluce
tithinakṣatravāroktaṃ kāmyaṃ naiva kadācana ||” iti
“roge cālabhyayoge ca sīmante puṃsave'pi ca
yad dānādi samuddiṣṭaṃ pūrvatrāpi na duṣyati ||”
“asūryā nāma ye māsā na teṣu manusaṃmataḥ
vratānāṃ caiva yajñānāmārambhaśca samāpanam ||” iti
tenaivoktatvāt | ‘asūryāḥ’ saṃkrāntirahitāḥ | ‘nāma’ prasiddhau
Linked texts (3)
- Bhṛgusmṛti (fragments) — Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- Kālamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit