Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 1.21

Manvarthamuktāvalī 1.21

Language
Sanskrit

1.21

sa paramātmā hiraṇyagarbharūpeṇāvasthitaḥ sarveṣāṃ nāmāni gojātergauriti aśvajāteraśva iti| karmāṇi brāhmaṇasyādhyayanādīni, kṣatriyasya prajārakṣādīni| pṛthak pṛthak yasya pūrvakalpe yānyabhūvan| ādau sṛṣṭyādau vedaśabdebhya evāvagamya nirmitavān| bhagavatā vyāsenāpi vedamīmāṃsāyāṃ vedapūrvikāaiva jagatsṛṣṭirvyutpāditā| tathā ca śārīrakasūtram"śabda iti cennātaḥprabhavātpratyakṣānumānābhyām" (vyā0 sū0 1/3/28 asyārthāḥ| devatānāṃ vigrahavattve vaidike vasvādiṃśabde devatāvācini virodhaḥ syādvedasyādimattvaprasaṅgāditi cennāsti virodhaḥ| kasmāt ataḥśabdādeva jagataḥ prabhavādutpatteḥ pralayakāle'pi sūkṣmarūpeṇa paramātmani vedarāśiḥ sthitaḥ sa iha kalpādau hiraṇyagarbhasya paramātmana eva prathamadehimūrtermanasyavasthāntaramanāpannaḥ suptaprabuddhasyeva prādurbhavati| tena pradīpasthānīyena suranaratiryagādipravibhaktaṃ jagadabhidheyabhūtaṃ nirmimīte| kathamidaṃ gamyate pratyakṣānumānābhyāṃ śrutismṛtibhyāmityarthaḥ| pratyakṣaṃ śrutiranapekṣatvāt| anumānaṃ smṛtiranumīyamānaśrutisāpekṣatvāt| tathāca śrutiḥ- "eta iti vai prajāpatirdevānasṛjatāsṛgramiti manuṣyānindava iti pitṛṃstiraḥpavitramiti grahānāśva iti stotraṃ viśvānīti śastramabhisaubhagetyanyāḥ prajāḥ"| smṛtistu "sarveṣāṃ tu sa nāmāni" (a0 1 ślo0 21) ityādikā manvādipraṇītaivai| pṛthaksaṃsthāśceti| laukikīśca vyavasthāḥ kulālasya ghaṭanirmāṇaṃ kuvindasya paṭanirmāṇamityādikavibhāgena nirmitavān|