Manava Dharmashastra 2.31
Manubhāṣya 2.31
- Language
- Sanskrit
2.31
tatra svarūpamavadhārayiṣyannāha | maṅgalāya hitaṃ tatra vā sādhu maṅgalyamiti vyutpattiḥ | abhimatasyārthasya cirajīvitvabahudhanāderdṛ ṣṭādṛṣṭasukhaphalasya siddhirmaṅgalam | tadabhidhānameva śabdasya hitatvaṃ sādhutvaṃ ceti taddhitasiddhiḥ | 'sādhutvaṃ' nābhipretārthasiddhipratipādanameva vivakṣitam, kiṃ tarhi, ya āśāsyate tadvacanenaiva siddhiḥ |
samāsādvāyuḥsiddhiḥ dhanasiddhiḥ putralābha ityādiḥ pratīyate | taddhitādvā hitanimittaprojanārthīyāt | tatra gṛhye taddhitāntaṃ pratiṣiddhaṃ "kṛtaṃ kuryānna taddhitamiti" | samāse'pi padadvayaikārthībhāvastatra bahvakṣaraprayogaprasaṅgāḥ | yato vakṣyati 'śarmavadbrāhmaṇasye'tyupapadaniyamam | tatra caturakṣare tryakṣare vā nāmni śarmaśabde copapade pañcākṣaraṃ ṣaḍakṣaraṃ nāma bhavati | tacca pratiṣiddhaṃ "dvyakṣaraṃ caturakṣaraṃ vā kuryāditi" | tena yatkiñcitprāyeṇa sarvasyābhilaṣaṇīyamagarhitaṃ putrapaśugrāmakanyādhanādi tadvacanāḥ śabdā nāmadheyatvena viniyoktavyāḥ śarmāntāḥ | tena gośarmā dhanaśarmā hiraṇyaśarmā kalyāṇaśarmā maṅgalaśarmetyādiśabdaparigrahaḥ siddho bhavati | athavā ‘maṅgalaṃ’ dharmaḥ tatsādhanaṃ maṅgalyaṃ nāma | ‘‘katamatpunardharmasādhanaṃ nāma’’ | ya ete devatāśabdāḥ indro'gnirvāyuḥ | tathā ṛṣiśabdāḥ--vasiṣṭho viśvāmitro medhātithiḥ | teṣāmapi dharmasādhanatvamasti | ‘ṛṣīṃstarpayetpuṇyakṛto manasā dhyāyediti’ | ‘‘devatānāmṛṣīṇāṃ ca dvijānāṃ puṇyakarmaṇām | prātaḥ prabuddhaḥ śrīkāmo naro nāmāni kīrtayed’’ iti | maṅgalyagrahaṇācca yadapraśastaṃ yamo mṛtyurityādi tannirasyate, yaccānarthakaṃ ḍitthādi yadṛcchānimittam |
na cātra paryāyā eva gṛhyante--‘‘dhanaṃ vittaṃ svāpateyamiti’’ | kiṃ tarhi yena prakāreṇa tatpratipattiḥ | yadi vā dhanādiśabdaprayogādarthasambandhādvā | dhanakarmā mahādhanaḥ gomāndhānyagraha iti | evaṃ sarvatra draṣṭavyam | tathā cānvitādiśabdaprayoge balānvitaṃ dhanasaṃyuktamiti | itarathā evamevāvakṣya‘dbalanāmāni kuryāditi’ | svalpatvādvalādyarthavācināmānantyācca puruṣavyaktīnāṃ duravadhāne bhede vyavahāroccheda eva syāt |
That of women should be easily pronouncible, not harsh, of plain meaning, heart-captivating and auspicious; it should end in a long vowel and contain a benedictory term.—(33)
Translations (1)
- Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi — Ganganatha Jha 1920, English
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit