Pramāṇa · Search · About · API

Dharmapradipa 3.p7

Dharmapradīpa 3.p7

Language
Sanskrit

3.p7

tatra yadyapi parvaṇyamāyāṃ bhavaṃ pārvaṇamiti vyutpannaṃ pārvaṇaṃ pratipadāditithiṣu na prāpnoti tathāpi tadvikṛtirūpatayā tripuruṣoddeśena kartavyakāmyaśrāddhādeḥ pārvaṇatvaṃ vyavahartuṃ śakyam | tacca śrāddhaṃ pañcadhā vibhaktasyāhnastrimuhūrtātmake caturthabhāge'parāhne kāryamiti vṛddhayājñavalkyasmṛtiṭīkārunmitramiśraḥ | “ūrdhvaṃ muhūrtātkutapādyanmuhūrtacatuṣṭayam | muhūrtapañcakaṃ hyetatsvadhābhavanamiṣyate ||” iti kutape ārambhastadūrdhvamuhūrtacatuṣṭaye samāpanamiti mitākṣarā | jarumantabhāskarabhagavantabhāskarau tu pañcadaśadhāvibhaktadivasasyaikādaśadvādaśabhāgarūpo'parāhna ityāhatuḥ| pañcadhāvibhāgapakṣe tṛtīyo bhāgaḥ pārvaṇārambhakāla ekoddiṣṭagauṇakālo veti ca|trikāṇḍamaṇḍanopyevam | kamalākarastu mitākṣaroktamaparāhnaṃ saṃmanute | mādhavo'pyevam | tadevaṃ pārvaṇaśrāddhasyā'parāhnaḥ karmakālaḥ kutapaḥ prāramjhakāla iti bhavetāmetau karmatadupakramakālau| ‘rauhiṇaṃ tu na laṅghayet’ityekoddiṣṭaviṣayam | yadā tithiḥ kutapā'parāhnobhayavyāpinī na sambhavati| tadā kevalā'parāhnavyāpinyapi gṛhītavyā | “aparāhnaḥ pitṝṇām” iti śruteḥ | aparāhnavyāptirapi ṣoḍhā bhidyate | tatra pūrvedyuraparāhnavyāptau yathoktavacanena pūrvedyureva | paredyurevā'parāhnavyāptau yathoktavacanātprārambhakālasattvācca paredyureva | kamalākaropyevam | ‘dinadvaye tadvyāptau tadasparśe śatasamavyāptau pūrveva hyaparāhnavyāpinī,ityādi marīcismṛteḥ | ‘darśaṃ ca paurṇamāsañca’ ityādyapaśarke nāradokteśca | “dvyahepyavyāpinī cetsyānmṛtāhasya yadā tithiḥ | pūrvaviddhā prakartavyā trimuhūrtā bhavedyadi ||” iti sumantūkteḥ | yadi sāyaṃ trimuhūrtaṃ iti vākyaśeṣaḥ| vṛddhamanurapyevam | madanaratne'pyevam | kamalākaropyevam | mādhavapṛthvīcandrodayau tu ubhayatrā'parāhnavyāptau baudhāyanamatena kṣaye pūrvā, vṛddhau paretyāhatuḥ | dīpikābṛhannāradīye apyevam | atredeṃ cintyate | kimiṣṭatithervṛddhikṣayābhyāṃ nirṇaya utottaratitheḥ| tatra pūrvatithervṛddhikṣayābhyāmiti tāvatprāptam| kharvādivākyatulyatayā pratibhāsamānatvāt | tathā hi"kharvadarpo parau kāryau hiṃsā syātpūrvakālikī ||" iti | kharvaḥ sāmyaṃ, darpo vṛddhiḥ, hiṃsā kṣayaḥ | atrānuṣṭhānāṅgatithereva dharmāḥ kharvādayo na tu paratithestato'tra grāhyatithigatāveva vṛddhikṣayāviti prāpte brūmaḥ | uttaratithigatāvevātra vṛddhikṣayau, neṣṭatithigatau|kuto'parāhnadvayavyāpitvābhidhānāt| pūrvedyurāmadhyāhnā'vasānaṃ pūrvatithiḥ pravṛttā tato'parāhnopakramamārabhya paredyuraparāhnā'vasānaparyantatve satīṣṭatitheraparāhnavyāpitvaṃ bhavati| tacca trimuhūrtavṛddhayā sampadyate na tu kṣayeṇa| tathā ca "kṣaye pūrvā tu karttavyā" ityetannopapadyate, uttaratithigatavṛddhikṣayasvīkāre sutarāmidaṃ vacanamupapadyate, | tathāhi--yadeṣṭatithyuttaratithiḥ sāyāhnaṃ praviśati tadā tithivṛddhiḥ,tatra paredyuranuṣṭhānaṃ nyāyyam, kutapamārabhyāśeṣapuṇyakālavyāpitvāt | yadeṣṭatithyuttaratithiḥ paredyuraparāhne'pi kiyatī kṣīyate tadeṣṭatithiḥ pūrvaviddhā karttavyā uttaraviddhāyā iṣṭatitherjyotiśśāstraprakriyayā'parāhnavyāpitvepi pāribhāṣikyā smārtaprakriyayā tadvyāpitvāt | tathā ca smaryyate-“tithyādau ca bhavedyāvānhāso vṛddhiḥ parehani | tāvāngrāhyaḥ sa pūrvedyuradṛṣṭopi svakarmaṇi ||” iti

Linked texts (1)