Danasagara 27
Dānasāgara 27
- Language
- Sanskrit
Contents
27.1.1
pārśvasthāpanārthamikṣuṃ yatheṣṭaṃ phalāni, yajamānasnānārthaṃ 'sarvāpadhiñcotpādya, tulāpuruṣoktasamayānāmanyatamasya pūrvacaturthadine prātaḥ kṛtanityo yajamānaḥ śucirgṛhītodaka'-pūrṇatāmrapātra
udaṅmukhaḥ saṅkalpayet
oṃ matsyapurāṇoktagosahasramahādānakarma [kartum adyādidinacatuṣṭayaṃ ] gosahasramahādānaprācyodīcyāṅga'-bhūtaṃ dugdhamālāhāramahaṃ kariṣye | aśaktau tu [dānapūrvadina eva" payovrato
bhavet | tadā ] pūrvadina eva prātaḥ saṅkalpaḥ| vākye "ca "dinacatuṣṭayapadasthāne dinadvayamiti niveśo viśeṣaḥ | gurṛtvigjāpakāstu dānadinapūrvataradine tulāpuruṣavad haviṣyabhojanādi
kṛtvā, nivedanasaṅkalpavākyayostulāpuruṣapadasthāne gosahasra' - padaṃ prakṣipya yathāyathaṃ nivedanaṃ
saṅkalpañca "kuryuḥ | aparadine yajamānaḥ tulāpuruṣavad govindādyārādhanādi-madhuparkadānāntaṃ
govindā-' 'rcanaṃ brāhmaṇānujñāpana- '"dānasaṅkalpa-puṇyāhādivācana-varaṇavākyeṣu" tulāpuruṣapadasthāne gosahasrapadaṃ prakṣipya kuryāt | tato gurṛtvigjāpakā [upavaseyuḥ, yajamānastu kṣīra]"mātrāhāro bhavet | aparadine "[kṛtanityo yajamānādaya]-stulāpuruṣa- [vadagnisyāpanādi
madhyabrāhmaṇavācanāntaṃ ] karma yathāyathaṃ kuryuḥ | evañca madhyabrāhmaṇavācanāntaṃ karma tulāpuruṣa-granthamanusandhāya 'sarvatānuprātavyam
tata ṛtvijaḥ pūrvaghaṭitaṃ nandikeśvara-^[1][mānīya, daśādhikaṃ gosahasraṃ savṛṣañcānāvya, vṛṣaṃ
pradhāna]-vedyāṃ likhitacakropari sthāpayitvā tatpārśve lavaṇadroṇa-^[2]rāśimāropya, tadupari^[3][nandikeśvaramāropya, kauṣeyavastreṇācchādya, tatpārśve mālyekṣuphalāni yathecchamāropayeyuḥ] | tataḥ
27.1.2
^[4][pūrvānītadaśādhika]-gosahasrād godaśakamutkṛṣṭaṃ pṛthak kṛtvā, ^[5]gosahasraṃ ^[6][maṇḍapabahiḥ
vastramālyasovarṇa]-śṛṅgatilakādyabhimatābharaṇai raupyakhuraiścālaṅkārayeyuḥ^[7]| godaśakantu maṇḍapaṃ
praveśya nandikeśvaraveṣṭanena sthāpayeyuḥ ^[8]uktālaṅkāraiścālaṅkārayeyuḥ | tatpārśve coktapādukādyupakaraṇāni sthāpayeyuḥ | tato yajamānastadgodaśakam abhīṣṭavastramālyādibhiḥ pūjayet
tata ṛtvijo ^[9][maṅgalagītatūryavandighoṣeṣu satsu], kuṇḍasamīpastha-^[10][kumbhacatuṣṭayajalaṃ
sarvvauṣadhimiśraṃ kṛtvā, tena] yajamānaṃ snāpayeyuḥ
tato yajamānaḥ śuklamālyāmbaradharo ^[11]dhṛtasarvālaṅkāraḥ puṣpāñjalimādāya 'namo vo viśvamūrttibhya' ityādi-'pāhi sanātana' ityanta-mantrān paṭhitvā, daśa gāḥ pradakṣiṇīkṛtya puṣpāñjalinābhyarcyitvā, gosahasraṃ vṛṣaṃ nandikeśvarañca gandhamālyādibhirabhyarcya gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo
dadyāt | ^[12][tad yathā-oṃ] adya yathāsambhavagotanāmabhyo gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo
matsyapurāṇoktagosahasramahādāna^[13]-dānaphalaprāptikāmo'haṃ matsyapurāṇoktabhāgavyavasthayā ^[14]etā
vṛṣakāñcana- ^[15]ratnālaṅkṛta-lavaṇadroṇaśikharāropita-kauṣeyavastrācchādita-^[16][phalamālyekṣusahitanandikeśvarasahita-sovarṇaghaṇṭikā-tilaka-lalāṭapaṭṭa ratnakhacitaśṛṅgayugālaṅkṛta-kauṣeyavastrācchāditamālyagandhasamanvita-cāmaropaśobhita-pārśvanyasta]- pādukāyugopānadyuga-cchatra- bhājanāsana-^[17]godaśakakahitā ^[18]vastramālyabhūṣitāḥ suvarṇaśṛṅgāḥ suvarṇābharaṇā raupyapādāḥ sahasraṃ gā dadāni
27.1.3
pratigrahītāraḥ svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā 'gāva etā rudradevatāḥ' ityuktvā, yathāśākhaṃ
kāmastutiṃ paṭheyuḥ | tato gurave ṛtvigbhyaśca dakṣiṇāṃ dadyāt | tad yathā-oṃ adya kṛtetaddānakarmapratiṣṭhārthaṃ yuṣmabhyamahaṃ dakṣiṇāmiyadutpattiyogyāṃ bhūmimetāni ratnāni ca¹ dadāni
brāhmaṇāḥ svastītyuktvā yathāyathaṃ gāḥ puccheṣu gṛhṇīyuḥ | yadvā gurvṛtvigbhya eva dadyāt | tatra
dānavākye oṃ adyāmukasagotrebhyo'mukāmukavedā mukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmukadevaśarmabhyo
yuṣmabhyaṃ phalapuṣpopaśobhitapadmavarṇavitānakasahitā iti ca² niveśo viśeṣaḥ | tatra ca sopakaraṇanandikeśvarasahitaṃ goyugaṃ³ gośatadvayañca gurave deyam | ⁴[śeṣe ṛtvijāṃ samo vibhāgaḥ |]
tato yajamānastulāpuruṣavajjāpakebhyo dakṣiṇādānaṃ, dīnānāthāditarpaṇaṃ, puṇyāhādivācanam,
uktakrameṇa brāhmaṇebhyo vibhajya gosahasrapratipādanañca kuryāt | tatastaddinaṃ bandhusahito mahādānavidhigranthaṃ śrutvā dugdhamātrāhārastiṣṭhet | vipulaśrīkāma-⁵[stu taddinaṃ] brahmacaryamācaret
nandikeśvarasahitago-⁶śatadāne tu godaśakasthāne gaurekā, pūrvaghaṭitanandikeśvaraalaṅkārādisuvarṇadaśamabhāgasuvarṇena nandikeśvaraalaṅkārādighaṭanam | tadā ⁷ca ⁸maṇḍapābhyantarapraveśitāyā
gorekatvena vibhāgāsambhavāt "svalpeṣvi'ti pūrvottaradānayoḥ śruteḥ, asya ¹⁰sandeśapāṭhācca
gurureva brahmāṇḍadānavat ¹¹sarvaṃ kuryāt
iti gosahasramahādānaṃ ¹²samāptam
atha kāmadhenumahādānam | ( matsyapurāṇam-276 aḥ )
athātaḥ saṃpravakṣyāmi ¹[kāmadhenuvidhiṃ param ]
sarvakāmaphalaṃ nṝṇāṃ mahāpātakanāśanam
27.2
lokeśāvāhanaṃ tadvaddhomakamādhivāsanam
tulāpuruṣavat kāryaṃ ²kuṇḍamaṇḍapavedikam
27.3
svalpeṣvekāmivat ³kuryād gurureva samāhitaḥ
kāñcanasyātiśuddhasya '[dhenuṃ vatsañca] kārayet
27.4
⁵[dhenuṃ vatsamañcetyanena] dhenvarthopāttasuvarṇenaiva ⁶svecchayā ⁷vatsakalpanamuktam
uttamā palasāhasrā⁸ tadardhena tu madhyamā
kanīyasī tadardhena kāmadhenuḥ prakīrtitā
27.5
śaktitastripalādūrddha maśakto'pīha kārayet
vedayāṃ kṛṣṇājinaṃ nyasya guḍaprasthasamanvitam
27.6
⁹[nyasedupari tāṃ dhenuṃ mahāratnairatnaṅkatām | ]
¹⁰kumbhāṣṭakasanopetāṃ ¹¹nānāphalasamanvitām
27.7
mahāratnairutkṛṣṭaratnaiḥ
tathāṣṭādaśadhānyāni samantāta parikalpayet
ikṣu·¹²daṇḍāṣṭakaṃ ¹³tadvannānāphalasamanvitam
bhājanaṃ cāsanaṃ tadvattāmradohanakaṃ tathā
27.8
kauṣeyavastradvaya-[saṃprayuktāṃ'
dīpātapatrābharaṇābhirāmām'
sacāmarāṃ' kuṇḍalinīṃ' saghaṇṭāṃ'
'gāyatikā-pāduka-raupyapādām'
27.6-2
]
rasaiśca sarvaiḥ parito'bhijuṣṭāṃ'
haridrayā puṣpaphalairanekaiḥ
ajāji-''kustumburuśarkarābhirvitānakañcopari pañcavarṇam
27.10
snātastato maṅgalavedaghoṣaiḥ
pradakṣiṇīkṛtya sapuṣpahastaḥ | ]''
āvāhayettāṃ guḍadhenumantrai'dvijāya dadyādatha darbhapāṇiḥ
27.11
'tvaṃ sarvadevagaṇa-2 [ mandiramaṅgabhūtā
viśveśvari tripatha ] - godadhiparvatānām
3tvaddāna- śaśrākalīkṛtapāta kaughaḥ
prāpto'smi nirvṛtimatīva parāmramāmi
27.12
loke yathepsita-phalānuvidhāyinīṃ tvāmāsādya ko hi [bhavaduḥkhamupaiti martyaḥ ]
saṃsāraduḥkhaśamanāya [ yatasva kāmaṃ ]
tvāṃ kāmadhenumiti devagaṇā vadanti
27.13
āmantrya śīlakula- rūpaguṇānvitāya
viprāya yaḥ kanakadhenumimāṃ pradadyāt
prāpnoti dhāma sa purandaradeva-juṣṭaṃ
kanyāgaṇaiḥ parivṛtaṃ' padamindumauleḥ"
27.13.p1
prayogaḥ
atra yajamānaḥ samupajāta12-kāmadhenumahā 13-dānadānecchastulāpuruṣalikhitaṃ khaḍ carma'-mayapālasannāha-tulāsthāpanīyaharipratimā-sālaṅkāratulā "-hastagrāhyapratimābahiḥ" sarva- sambhāram,
adhikatvena suvarṇapalasahasranirmitāṃ 18-muttamāṃ- suvarṇapalaśatapañcakanirmitāṃ madhyamāṃ - suvarṇā sārddhalaśatadvayanirmitāṃ kanīyasīm - 19 aśaktau palatrayādūrddhaṃ yathāśaktyupāttasuvarṇā-20 [ghaṭitām
utkṛṣṭa]-ratnālaṅkṛtāṃ '[savatsāṃ dhenuṃ], dhenvavasthāpanārthaṃ kṛṣṇājinaṃ guḍaprasthañca, dhenvalaṅkaraṇārthaṃ yatheṣṭasuvarṇaghaṭitacandratilaka-lalāṭapaṭṭikā-kuṇḍalayuga-ghaṇṭā-raupyakhura- [catuṣṭayasphaṭikākṣa]-mālā-cāmarāṇi, dhenvācchādanārthaṃ kauṣeyavastrayugaṃ, dhenupārśvasthāpanārthaṃ
"kumbhāṣṭakātipracuranānā- 'phalāṣṭādaśadhānyekṣudaṇḍāṣṭaka-kāṃsyabhājanāsana-tāmradohana---dīpasāmagrī-cchatrapādukāyugāni, dhenvagrataḥ sthāpanārthaṃ madhurādirasaṣaṭka harivrānrānāvidha-"puṣpārhaṇasāmagrī-jīraka-dhānyāka-śarkarāśvotpādayet
tatastulāpuruṣoktasamayānāmanyatamasya pūrvataradine guvṛtyuigyajamānajāpakāḥ tulāpuruṣavaddhaviṣyabhojanādikaṃ kṛtvā, nivedanasaṅkalpavākyayostulāpuruṣapadasthāne hiraṇyakāmadhenupadaṃ
prakṣipya nivedanaṃ saṅkalpañca kuyuḥ | aparadine 10 ca yajamānastulāpuruṣavad govindāryārādhanādi-"madhuparkadānāntaṃ govindā- arcana-brāhmaṇānujñāpana-dānasaṅkalpapuṇyāhādivācanavaraṇa-vākyeṣu tulāpuruṣapadasthāne hiraṇyakāmadhenupadaṃ prakṣipya kuryāt | tato gurṛtvigyajamānajāpakā upavaseyuḥ
aparadine ca kṛtanityā' - stulāpuruṣa-' 'vadagnisthāpanādimantrabrāhmavācanāntaṃ karma yathāyathaṃ
kuryuḥ | evañca mantrabrāhmavācanāntaṃ karma tulāpuruṣa-' 'granthamabhūsandhāyonuṣṭhātavyam | tata
ṛtvijaḥ savatsāṃ dhenuṃ pradhāna-" vedīmadhyalikhitacakropari kṛṣṇājinamāstīrya tadupari guḍaprastha
nidhāya tatrāropya, pūrvoktālaṅkārairalaṅkṛtya, kauṣeyavastrayugenācchādya, dhenupārśve "pūrṇakumbhāṣṭakaṃ
[ nānāvidhaphalāni aṣṭādaśadhānyāni ] bahunānāvidhaphalamikṣudaṇḍāṣṭakaṃ kāṃsyabhājana'pīṭhikā-tāmradohana-dopa-cchatra-pādukā-yugānyāropayeyuḥ | dhenvagrataśca³ madhurādirasaṣaṭkaṃ
haridrāṃ nānāvidhapuṣpāṇi nānāvidhaphalāni [jīrakaṃ dhānyākaṃ śarkarāñca sthāpayeyuḥ
tato] 'maṅgalagītavādyavandighoṣeṣu 'satsu kuṇḍasamīpasthakumbhacatuṣṭayajalena svasvavedoktābhi"ṣecanikamantrairyajamānaṃ snāpayeyuḥ | tato yajamānaḥ śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāraḥ
kuśahastaḥ puṣpāñjalimādāya" [kāmadhenuṃ pradakṣiṇīkṛtya] 'yā lakṣmī'rityādi'' [mantraiḥ 'tvaṃ
sarvadevagaṇe'tyādi-] 'devagaṇā vadantī" [tyanta-mantrābhyāmantrya] 13puṣpāñjalinābhyarcya gurave
dadyāt | tad yathā - oṃ adyāmukagotrāya amukavedāmukaśākhādhyāyine amukadevaśarmaṇe
tubhyaṃ matsyapurāṇoktahiraṇyakāmadhenumahādānadāna''-phalaprāptikāmo'ham etāṃ kṛṣṇājinanyastaguḍaprasthāropitāmamṛtakṛptaratna sauvarṇacandra tilakalalāṭapaṭṭa-kuṇḍalayuga ghaṇṭā-ropyakhura-sphāṭikākṣamālā cāmarālaṅkṛtāṃ 15 kaupeyavastrayugācchāditāṃ [pūrṇakumbhāṣṭaka-nānāphalāṣṭādaśadhānyaphalasahitekṣudaṇḍāṣṭaka-kāṃsyabhājanāsana-tāmradohana-dīpacchatra-pādukāyuga--sarvarasa--haridrā--nānāvidha puṣpa-phala-jīraka-dhānyāka-śarkarāyutāṃ] pañcavarṇa-vitānakasahitāṃ 'savatsāṃ hiraṇyakāmadhenuṃ dadāni | guruḥ svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā 'hiraṇyakāmadhenuriyaṃ viṣṇudaivate'tyuktvā
yathāśākhaṃ kāmastutiṃ paṭhet | tato gurṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ dadyāt | oṃ adya kṛtaitaddāna''[karmapratiṣṭhārthaṃ yuṣmabhyamahaṃ] dakṣiṇām 2°iyadutpattiyogyāṃ bhūmimetāni ca ratnāni dadāni
svastīti brāhmaṇā brūyuḥ | gurustu 2' svastyanantaraṃ 22 [dhenuṃ pucche ] gṛhṇīyāt | tato yajamānastulāpuruṣavajjāpakebhyo dakṣiṇāṃ dattvā dīnānāthādīṃstarpayitvā brāhmaṇa-svastivācanañca kṛtvā,
tvarayā [gurave kāmadhenuṃ pratipādayet] | palatrayādūrddhaṃ yathāśakti svalpamahā-dānadāne tu
4gurureva svagṛhyoktavidhinā sarvaṃ brahmāṇḍavat kuryāt
iti hiraṇyakāmadhenumahādānaṃ samāptam
27.13.p2
[tathā hiraṇyāśvamahādānam | ]¹ (matsyapurāṇam-280aḥ
Linked texts (7)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Dānakalpataru — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Dānamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1600, Sanskrit