Kalaviveka 76.33.5
Kālaviveka 76.33.5
- Language
- Sanskrit
76.33.5
niśādikaṃ dvādaśīviśeṣaṇam
yathā
“niśi svāpo divotthānaṃ sandhyāyāṃ parivarttanam
pādayogadanyatithau dvādaśyāmṛkṣasaṅgamāt ||”
pūrvvavacanena dvādaśyāṃ nakṣatrāprāptāvahorātrānādarasya pradarśitatvāt | arthāddvādaśyāntasyādaraḥ kāryya ityuktam | tenānantaritavacane'pi niśi svāpādikaṃ dvādaśyāmṛkṣasaṅgamādityanena sambudhyate
pādayogādanyatithāviti tu kevalameva kāraṇam
evam
“na divā svapiti govindo na rātrau pratibudhyate |” iti
tadapi dvādaśyāmeva | yattu niśi svāpa ityasya svalpayogo
vyākhyānaṃ sandhyāyāṃ parivarttanaṃ pādayogodanyatithau trayodaśyādau
karttavyam | na punaḥ śayanaprabodhāvapi tithyantare | kintarhi niśi
svāpo divotthānañca dvādaśyāmṛkṣayogamātreṇeti tadasaṅgatam
“aprāpte dvādaśīmṛkṣe utthānaśayane hareḥ
pādayogena karttavye nāhorātraṃ vicintayet ||”
anena bṛhadyogagranthalikhitenaiva dvādaśīnakṣatrayogābhāve pādayogena tithyantare'pi śayanotthānavidhānadarśanāt etadvacanavirodhādeva pādayogodanyatithāvityatrāpi niśāderviśeṣaṇatvaṃ nirākṛtam | “nāhorātraṃ vicintaye” dityasya nirviṣayatvāpatteḥ
yataeva tithyantare divāpi śayanaṃ rātrāvapyutthānam, ataeva
tannimittā doṣaśrutiḥ
“rātrau prabodho vinihanti paurān
svāpo divā rāṣṭrakulaṃ nṛbharttuḥ
sandhyādvaye svalpaphalā dharitrī
bhavennarāṇāmapi rogamugram ||”
dvādaśyāṃ niśādiniyamāttithyantara evaitadvarṇanīyam
tathā
“kintanmaitrādyapādena daśamyaṃśena yo divā
pauṣṇaśeṣeṇa kintena pratipadyatha yo niśi ||”
idaṃ viṣṇudharmottare | daśamyāṃ divā maitrādyapādena kiṃ prayojanam