Kriyakaumudi (Govindananda) 2.p103

2.p103

candragrahe boddhavyam | yastāste bhojananiṣedhastu dṛṣṭoparāgaviṣaya eveti kecit, tanna, sarvvatra sāmānyopakramāt sāmānyata eva niṣedhāt | grahaṇesnānaśrāddhādikamaśauce'pi kāryyam | nityasya karmmaṇo hāniḥ kevalaṃ mṛtyujanmanoḥ | na tu naimittikocchedaḥ karttavyo hi kathañcana || iti vāmanapurāṇavacanāditi kalpatarusamayaprakāśādayaḥ | ataeva liṅgapurāṇe,— sūtake mṛtake naiva sūtakaṃ rāhudarśane | tāvadeva bhavecchuddhiryāvanmuktirna dṛśyate || sūtake mṛtake iti karmmānadhikāropalakṣakaṃ na tu naimittikocchedaḥ karttavyo hi kathañcanetyatra kathañcanetyabhidhānāt | ataeva dakṣaḥ,— naimittikāni kāmyāni nipatanti yathā yathā | tathā tathaiva kāryyāṇi na kālastu vidhīyate || tena malamāse raktādipāte'pi grahaṇe snānādikaṃ kāryyam | gaṅgāvākyāvalīkārastu,— sūtake mṛtake caiva na doṣo rāhudarśane | snānamātraṃ prakurvīta dānaśrāddhaṃ vivarjjayet || iti nāmaśūnyavacanāt snānameva karttavyaṃ nānyadityāha tantu rājādibhiralikhitatvānnirmūlameva | samūlatve'pyayamarthaḥ sūtake mṛtake rāhudarśane snānādikarmmasu doṣo nāstīti pūrvāīṃ nityasya karmmaṇo hāniriti prāguktavacanasamānārthameva na doṣa ityupādānāt uttarārddhantu mahāgurunipātiviṣayaṃ mahāgurunipātau tu saṃvatsaraparyyantaṃ mṛtake'pi snānamātrameva kurvvīta na tu dānaśrāddhādikam| ataeva matsyapurāṇe,— tataḥ prabhṛti saṃkrāntāvuparāgādiparvvasvityanena sapiṇḍanāt prāguparāgaśrāddhaṃ nāstītyuktam| yattu,— candrasūryyagrahe snāyāt sūtake mṛtake'pi ca| asnāyī mṛtyumāpnoti snāyī pāpaṃ na vindati || iti liṅgapurāṇavacanamiti kṛtvā kālaviveke likhitaṃ tat sūtakamṛtakayorapi rāhudarśanajanitagrāvāśaucāpanodanārthaṃ śuddhisnānavidhāyakaṃ, ataeva asnāyī mṛtyumāpnotītyakaraṇe doṣa uktaḥ snāyītyādinā ca aśaucarūpapāpāpanodanaphalaṃ spaṣṭamuktaṃ kāmyasnānadānādikantu kāmināmaicchikaṃ naimittikatvāt sūtakeṣvaparyudastameveti || atha grahaṇakarttavyakarmmāṇi| viṣṇudharme,— snāne jape tathā dāne home śrāddhe surārccane| puṇyaḥ sa kālo bhavitā nityamevāsureśvara || nityaṃ rātrisāndhyāṅgādikāleṣvapītyarthaḥ| tathā yamaḥ,— snānaṃ dānaṃ japaḥ śrāddhamanantaṃ rāhudarśane| āsurī rātriranyatra tasmāttāṃ parivarjjayet || snānamatra satarpaṇaṃ vaidham | grahaṇasnāne ca nadīrajodoṣo nāsti | yadyadayaṃ śrāvaṇādi sarvvā nadyo rajasvalāḥ | āsu snānaṃ na kurvīta varjjayitvā samudragāḥ || candrasūryyagrahe caiva rajodoṣo na vidyate | iti chandogapariśiṣṭavacanāt | yadyo māsaḥ sākṣāt samudragā na tu paramparayā, sarvvāsāṃ tathātvāt | śrāddhamāmānnenaiva1 | āpadyagnau tīrthe ca candrasūryyagrahe tathā | āmaśrāddhaṃ dvijaiḥ kāryyaṃ śūdreṇa tu sadaiva hi || iti pracetovacanāt | etacca śrāddhaṃ nityamiti prāguktaṃ sarvvamanyadgrahaṇe kāmyaṃ | bhaviṣye,— yo'rcayedvidhivaddurgāṃ grahaṇe candrasūryyayoḥ | kṛtopavāso vidhivat sa bhavet putravānnaraḥ || āgame,— athavānyaprakāreṇa puraścaraṇamiṣyate | grahaṇe'rkasya caivendoḥ śuciḥ pūrvvamupoṣitaḥ || 2[nadyāṃ samudragāminyāṃ nābhimātrodake sthitaḥ | yadvā puṇyodake snātvā śuciḥ3 pūrvvamupoṣitaḥ ||] sparśādimuktiparyyantaṃ japenmantramananyadhīḥ