Nirnayasindhu 14.3-2

14.3-2

iti nirṇayadīpe tu nandāniṣedhaḥ pratyahabhinnaśrāddhaviṣayaḥ | ṣoḍaśāhavyāpiśrāddhaprayogakatve tu pratyahaṃ piṇḍadānaṃ kāryamevetyuktam || tadayamarthaḥ sampannaḥ ṣoḍaśāhavyāpiśrāddhaikye na piṇḍaniṣedhaḥ || mṛtāhe sakṛnmahālayepi tathā
iti kecit | tatrāpi niṣedhastu yuktaḥ pratyahaṃ śrāddhabhedepi vyatīpātādau tathā | anyamṛtāhātikrame mahālayātikrame ca piṇḍaniṣedhaḥ
saṃnyāsināṃ mahālayanirṇayaḥ
saṃnyāsināṃ tu dvādaśyāṃ śrāddhaṃ kāryam | “yatīnāṃ ca vanasthānāṃ vaiṣṇavānāṃ viśeṣataḥ
dvādaśyāṃ vihitaṃ śrāddhaṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ” iti pṛthvīcandrodaye saṃgrahakteḥ | atra pakṣe
śrāddhākaraṇe gauṇakālamāha hemādrau yamaḥ-“haṃse kanyāsu varṣāsthe śākenāpi gṛhe vasan
pañcamyorantare dadyādubhayorapi pakṣayoḥ” || āśvinakṛṣṇaśuklapañcamyormadhya ityarthaḥ
tatrāpyasaṃbhave bhaviṣye-“yeyaṃ dīpanvitā rājan khyātā pañcadaśī bhuvi | tasyāṃ dadyānna
ceddattaṃ pitṝṇāṃ vai mahālaye ||” tatrāpyasambhave bhārate-“yāvacca kanyātulayoḥ kramādāste
divākaraḥ | śūnyaṃ pretapuraṃ tāvadvṛścike yāvadāgataḥ ||” brāhme- “vṛścike samatikrānte
pitaro daivataiḥ saha | niḥśvasya pratigacchanti śāpaṃ dattvā sudāruṇam
yattu jātūkarṇyaḥ-“ākāṃkṣanti sma pitaraḥ pañcamaṃ pakṣamāśritāḥ | tasmāttatraiva dātavyaṃ
dattamanyatra niṣphalam” iti || tatphalātiśayahāniparam || ‘kanyāṃ gacchatu vā na vā’
iti turyapāde vā pāṭhaḥ || tena kanyāyoge prāśastyamātram | ataḥ śrāddhavivekoktaṃ śrāddhadvayaṃ heyam || idaṃ ca śrāddhamannenaiva kāryaṃ nāmānnādinā | “mṛtāhaṃ ca sapiṇḍaṃ ca
gayāśrāddhaṃ mahālayam | āpannopi na kurvīta śrāddhamāmena karhicit ” iti smṛtidarpaṇe
gālavokteḥ
tatra devatānirṇayaḥ
athātra devatāḥ saṃgrahe-“tātāmbātritayaṃ sapatnajananī mātāmahāditrayaṃ sastrī strītanayādi
tātajananī svabhrātarastatstriyaḥ | tātāmbātmabhaginyapatyadhavayugjāyāpitā sadguruḥ
śiṣyāptāḥ pitaro mahālayavidhau tīrthe tathā tarpaṇe ||” asyārthaḥ tātatrayī pitṛtrayī
ambātrayī ca | smṛtyarthasārepi mahālaye mātṛśrāddhaṃ pṛthak praśastamiti || atra viśeṣaḥ
smṛtidarpaṇe gālavaḥ-“anekā mātaro yasya śrāddhe cāparapākṣike || arghyadānaṃ pṛthakkuryātpiṇḍamekaṃ tu nirvapet | ” jīvanmātṛkastu sāpatlamāturekoddiṣṭaṃ kuryānna pārvaṇam
śrāddhadīpakalikāyāṃ tu pārvaṇamuktam | “anvaṣṭakyaṃ ca yanmāturgayāśrāddhaṃ mahālayam
pitṛpatnīṣu ca śrāddhaṃ kāryaṃ pārvaṇavadbhavet ” iti bṛhanmanūkteḥ | sastrīti mātāmahānāṃ
sapatnīkatvepi vibhave sati mātāmahīnāṃ pṛthakkāryam | “mahālaye gayāśrāddhe vṛddhau cānvaṣṭakāsu ca | jñeyaṃ dvādaśadaivatyaṃ tīrthe prauṣṭhe maghāsu ca ” iti nigamokteḥ || hemādrimate
tvatra navadaivatyameva | mahālaye gayāśrāddhe vṛddhau cānvaṣṭakāsu ca | navadaivatyamanveṣṭaṃ śeṣaṃ
ṣaṭpauruṣaṃ viduḥ ” iti viṣṇudharmokteḥ | tātabhrātā pitṛvyaḥ | jananībhrātā mātulaḥ
tatstriyaḥ | pitṛvyastrī, mātulānī, bhrātṛjāyāḥ pitṛṣvasṛmātṛṣvasṛsvabhaginyopatyabharvṛyuktāḥ | tena sāpatnyai sadhavāyai iti prayogo jñeyaḥ | etāsu satīṣu na tadbhartrāderdānam | dvāralopāt | jāyāpitā śvaśuraḥ śvaśūrapyatropalakṣyā | atra mūlaṃ smṛticandrikāyāṃ jñeyam
tatra pārvaṇaikoddiṣṭadivyavasthā
atra pārvaṇaikoddiṣṭavyavasthoktā hemādrau purāṇāṃtare-"upādhyāyaguruśvaśrūṣitṛvyācāryamātulāḥ | śvaśurabhrātṛttatputraputrartvikchiṣyapoṣakāḥ || bhaginīsvāmiduhitṛjāmātṛbhāginīsutāḥ | pitarau pitṛpatnīnāṃ piturmātuśca yā svasā | sakhidravyadaśiṣyādyāstīrthe caiva
mahālaye | ekoddiṣṭavidhānena pūjanīyāḥ prayatnataḥ "