Nirnayasindhu 29.3-2

29.3-2

” bṛhaspatiḥ“caturthe māsi ṣaṣṭhe vāpyaṣṭame garbhiṇī yadā | yātrā nityaṃ vivarjyā syādaṣāḍhe tu viśeṣataḥ ||” yājñavalkyaḥ-“daurhṛdasyāpradānena garbho doṣamavāpnuyāt | vairupyaṃ maraṇaṃ vāpi
tasmātkāryaṃ priyaṃ striyāḥ ||” daurhṛdaṃ garbhiṇīpriyam
tatraivāśvalāyanaḥ-“vapanaṃ maithunaṃ tīrthaṃ varjayedgarbhiṇīpatiḥ | śrāddhaṃ ca saptamānmāsādūrdhvaṃ
cānyatra vedavit ||” śrāddhaṃ tadbhojanamiti prayogapārijātaḥ || kālavidhāne muhūrttadīpikāyāṃ ca-“kṣauraṃ śavānugamanaṃ nakhakṛntanaṃ ca yuddhādi vāstukaraṇaṃ tvatidūrayānam | udvāhamaupanayanaṃ jaladheśca gāhamāyuḥkṣayārthamiti garbhiṇikāpatīnām ||” ratnasaṃgrahe gālavaḥ“dahanaṃ vapanaṃ caiva caulaṃ vai girirohaṇam | nāva ārohaṇaṃ caiva varjayedgarbhiṇīpatiḥ
avyaktagarbhāpatirabdhidyānaṃ mṛtasya vāhaṃ kṣurakarmasaṅgam | tasyāṃ tu yatnena gayāditīrthaṃ
yāgādikaṃ vāstuvidhiṃ na kuryāt || avyaktagarbhā vanitā bhavenmāsatrayātparam | ṣaṇmāsātparataḥ sūtirnavameriṣṭavāsinī || 3||”
sūtikāgṛhapraveśaḥ
atha sūtikāgṛhapraveśaḥ|| gargaḥ- “rohiṇyaindavapauṣṇeṣu svātīvaruṇayorapi | punarvasau puṣyahastadhaniṣṭhā'bhyuttarāsu ca || maitre tvāṣṭre tathāśvinyāṃ sūtikāgāraveśanam ||” etacca saṃbhave
‘prasūtisamaye kāle sadya eva praveśayet’ iti vasiṣṭhokteḥ || tacca nairṛtyāṃ kāryam
‘vāruṇyāṃ bhojanagṛhaṃ nairṛtyāṃ sūtikāgṛham’ iti vasiṣṭhokteḥ || viṣṇudharme- “daśāhaṃ
sūtikāgāramāyudhaiśca viśeṣataḥ | vahninā tindukālātaiḥ pūrṇakumbhaiḥ pradīpaikaiḥ || musalena
tathā vārivarṇakaiścitritena ca” iti
jātakarmanirṇayaḥ
atha jātakarma | pārijāte vasiṣṭhaḥ-‘śrutvā jātaṃ pitā putraṃ sacailaṃ snānamācaret’
manuḥ- ‘prāṅnābhivardhanātpuṃso jātakarma vidhīyate |’ varddhanaṃ chedanam | hemādrau vaijavāpaḥ“janmano'nantaraṃ kārya jātakarma yathāvidhi | daivādatītakālaṃ cedatīte sūtake bhavet ||”
pṛthvīcandrodaye viṣṇudharme || ‘acchinnanābhi kartavyaṃ śrāddhaṃ vai putrajanmani ||’ putrapadena
kanyāpi gṛhyate || tadāha tatraiva | kārṣṇājiniḥ- “prādurbhāve putraputryorgrahaṇe candrasūryayoḥ
strātvā'nantaramātmīyānpitṝñchrāddhena tarpayet ||” etacca rātrāvapi kāryam-‘putrajanmani
yātrāyāṃ śarvaryāṃ dattamakṣayam’ itiḥ tatraiva vyāsokteḥ || vaijavāpaḥ- “jātamātrakumārasya
jātakarma vidhīyate | stanaprāśanataḥ pūrvaṃ nābhikartanatopi vā ||” etena naimittikamapīdaṃ
jāteṣṭivadāśaucānte kāryamiti śaṅkā parāstā || ‘jāte kumāre pitṝṇāmāmodātpuṇyaṃ
tadahaḥ’ iti hārītokteśca
atra śrāddhamāmena hemnā vā kāryamityuktaṃ pṛthvīcandrodaye ādityapurāṇe || 'jātaśrāddhe
tu pakvānnaṃ na dadyādbrāhmaṇeṣvapi' iti || hemādristu-“putrajanmani kurvīta śrāddhaṃ hemnaiva
buddhimān | na pakvena na cāmena kalyāṇānyabhikāmayan" iti saṃvartokterhemnaivetyāha
etacca jananāśauce maraṇāśauce ca kāryamityāha mitākṣarāyāṃ prajāpatiḥ-“āśauce tu
samutpanne putrajanma yadā bhavet | kartustātkālikī śuddhiḥ pūrvāśaucena śuddhyati ||”
kecittu--“mṛtāśaucasya madhye tu putrajanma yadā bhavet | āśaucāpagame kāryaṃ jātakarma
yathāvidhi” iti smṛtisaṃgrahokterāśaucānte kāryamityāhuḥ || smṛtyarthasārepi vikalpa
uktaḥ--“mṛdudhruvacarakṣiprameṣveṣāsudayeṣu ca | gurau śukrethavā kendre jātakarma ca nāma cā|"
mṛdvādilakṣaṇamāha śrīdharaḥ-“rohiṇyuttarabhaṃ sthiraṃ giriśamūlendroragā dāruṇaṃ kṣipraṃ cāśvidineśapuṣyamanalendrāgnī tu sādhāraṇam | ugraṃ pūrvamadhāntakaṃ mṛdugati tvāṣṭrāntyamaitraṃ caraṃ
viṣṇusvātiśatoḍuvasvaditayaḥ kuryuḥ svasaṃjñāphalam ||" atra sarvatra jātakarma nāmakarmādāvuktakālātikrame nakṣatrādikaṃ jñeyam | “deśakālopaghātādyaiḥ kālātikramaṇaṃ yadi
anastagejyendusite tatkāryaṃ cottarāyaṇe ||” iti | madanaratne nāradokteḥ || bṛhaspatirapi--“mukhyālābhe vidhijñena vidhiborderścintyo'pramādataḥ | nakṣatratithilagnānāṃ vicāryaivaṃ punaḥ
punaḥ” || sūtake sandhyādau viśeṣaṃ vakṣyāmaḥ
atha janmani duṣṭakālāḥ
tatra gaṇḍāntaḥ | jyotirnibandhe nāradaḥ-“pūrṇānandākhyayostithyoḥ saṃdhināḍīdvayaṃntathā | gaṇḍāntaṃ mṛtyudaṃ janmayātrodvāhavratādiṣu || kulīrasiṃhayoḥ kīṭacāpayomīnameṣayoḥ | gaṇḍāntamantarālaṃ syāddhaṭikārdhaṃ mṛtipradam || sārpendrapauṣṇabheṣvantyaṣoḍaśāṃśabhasaṃdhayaḥ | tadagrabheṣvadyapādāṃ bhānāṃ gaṇḍāntasaṃjñakāḥ