Nirnayasindhu 35.3.4

35.3.4

sāptapauruṣam | prattānāṃ bhartṛsāpiṇḍyaṃ prāha devaḥ prajāpatiḥ” iti kaurmeṇa virodhaḥ
syāditi ratnākarasmṛtitattvādigauḍagranthāḥ | yuktaṃ caitat || anyathā kanyotpattau
puruṣatrayaparyyantameva sūtakaṃ syāt | nordhvam
sāpatnamātāmahakule nirṇayaḥ
sāpatnamātāmahakule tvāha mitākṣarāyāṃ śaṃkhaḥ-"yadyekajātā bahavaḥ pṛthakkṣetrāḥ pṛthagjanāḥ | ekapiṇḍāḥ pṛthakśaucāḥ piṇḍastvārvatate triṣu” || pṛthakkṣetrāḥ bhinnajātīyastrīṣu jātāḥ | pṛthagjanāḥ sajātīyābhinnamātṛṣu jātāḥ | atra tripuruṣaṃ sāpiṇḍyamiti
vijñāneśvaro vyācakhyau || pṛthvīcandrodaye sāpiṇḍyadīpikāyāṃ caivam || madanapārijāte tu
pṛthakkṣetrajāḥ bhinnamātṛjāḥ pṛthakjanāḥ bhinnajātīyāḥ | etadvijātīyasāpatnamātṛkule
catuḥpuruṣaṃ sāpiṇḍyam | 'pañcamīṃ saptamīṃ caiva mātutaḥ pitṛtastathā' iti vasiṣṭhokteḥ
saptamīmiti brāhmaṇādīnāṃ kṣatriyādidārotpannapitṛkulaviṣayaṃ cetyuktam || tatsvakapolakalpitatvāt granthāntaravirodhācca nirmūlam
'pitṛpatnyaḥ sarvāḥ mātaraḥ' ityuktvā, sumantunā 'tadapatyāni bhāgineyāni' iti pṛthaṅniṣedhācca | anyathā sapiṇḍatvena niṣedhāt sapatnamātulatvādinirdeśo vyarthaḥ | ata
eva tena smṛtikaumudyāṃ savarṇasāpatnamātāmahakulaparatvena tathaiva śaṃkhavacanaṃ vyākhyātam
tena vāsiṣṭhaṃ-pañcamīṃ saptamīmatītya' iti vyākhyeyam | tasmāt prācyeva vyākhyā yuktā
prayogaratne bhaṭṭaiḥ smṛtitattvādigauḍagrantheṣu ca sapatnamātāmahakule yāvaduktaṃ vācanikameva sāpiṇḍyamuktam || yathāha sumantuḥ- 'mātṛpitṛsaṃbaddhā āsaptamādavivāhyā bhavanti