Viramitrodaya 141
Vīramitrodaya 141
- Language
- Sanskrit
141
}
cāndro māso hyasaṅkrānto malamāsaḥ prakīrttitaḥ /
iti brahmasiddhāntāt /
so 'pi ca śuklādireva /
indrāgnī yatra hūyete māsādiḥ sa prakīrttitaḥ /
agnīṣomau smṛtau madhye samāptau pitṛsomakau //
tamatikramya tu raviryadi gacchet kadācana /
ādyo malimluco jñeyo dvitīyaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ //
iti laghuhārītokteḥ /
ādyadvitīyaśabdābhyāṃ tasyetaramāsāpekṣayā dvaiguṇyam uttaramāsasaṃjñatvaṃ ca sūcayati /
ata eva--
jyotiḥ pitāmahaḥ:
ṣaṣṭayā tu divasairmāsaḥ kathito bādarāyaṇaiḥ /
pūrvamarddhaṃ parityajya kartavyā cottare kriyā //
iti /
"trayodaśamāsāḥ saṃvatsara"iti śrutivacanaṃ tat triṃśaddivasamāsābhiprāyeṇa /
māsaviśeṣasaṃjñatvaṃ cāsya caitrādilakṣaṇākrāntatvāt /
tathāhi--
mīnādistho raviryeṣāmārambhaprathame kṣaṇe /
bhavette 'nde cāndramāsāścaitrādyā dvādaśa smṛtāḥ //
iti vyāsena mīnādisthe ravau pratipadādyalakṣaṇasambandhena caitrādilakṣaṇamuktam /
śakyate
cedamadhimāse 'pi yojāyatum /
yattu--
meṣagaravisaṅkrāntiḥ śasimāse bhavati yatra taccaitram /
evaṃ vaiśākhādyā vṛṣādisaṅkrāntiyogena //
itibrahmaguptoktaṃ caitrādilakṣaṇaṃ tacchuddhamāsābhiprāyeṇa prāyikam na tu mukhyaṃ malamāsāvyāpakatvāt /
anyathā vṛddhavyavahāre malamāse caitrādiśabdaprayogānupapatteḥ /
yā tu--
vatsarāntargataḥ pāpo pajñānāṃ phalanāśakṛt /
nairṛtairyātudhānādyaiḥ samākrānto vināmakaḥ //
iti jyotiḥśāstre tasya nāmaśūnyatvoktiḥ sā viruddhamalimlucādināmakatvāt /
vidyamānasyāpi vā nāmnastatprayuktakarmānarhatvenāsatkalpatvāt /
atha vā brahmaguptoktameva lakṣaṇaṃ mukhyaṃ na tu vyāsoktaṃ kṣaye 'sambhavāt /
adhikasya ca ṣaṣṭidinātmakatvāt tena ca meṣadisaṅkrāntisambhavāt /
tena sambhavanti malamāsasya caitrādayaḥ saṃjñāḥ /
adhikamāsasya malatvaṃ cādhikyāt /
ata eva--
gṛhyapariśiṣṭe:
malaṃ vadanti kālasya māsaṃ kālavido 'dhikam /
{
Linked texts (2)
- Varṣakriyākaumudī — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- Śuddhikaumudī (Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya) — Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya 1510, Sanskrit