Viramitrodaya 15

15

}
etallakṣaṇāni viṣṇudharmottare:
candramāḥ paurṇamāsyante bhāskarādatiricyate /
rāśiṣaṭkaṃ tadā rāma! māsārdhena na saṃśayaḥ //
bhāgadvādaśakenaivaṃ tithyāṃ tithyāṃ krameṇa tu /
candramāḥ kṛṣṇapakṣānte sūryeṇa saha yujyate //
asannikarṣādārabhyāsannikarṣamathāparam /
candrārkayorbudhairmāsaścāndra ityabhidhīyate //
sāvane tu tathā māse triṃśatsūryodayāḥ smṛtāḥ /
ādityarāśibhogena sauro māsaḥ prakīrttitaḥ //
sarvarkṣaparivartaistu nākṣatro māsa ucyate /
iti /
cāndro dvividhaḥ kṛṣṇādiḥ śuklādiśca /
tatra kṛṣṇādistu udāhṛtaviṣṇudharmottare darśitaḥ /
śuklādimāha--
hārītaḥ:
indrāgno yatra hūyete māsādiḥ sa prakīrtitaḥ /
agnīṣomau smṛtau madhye samāptau pitṛsomakau //
iti /
atrendrāgnyagnīṣomapitṛsomaśabdairamāvāsyottarapratipatpaurṇamāsyamāvāsyā upalakṣyante /
ādyāyāmindrāgniyāgavidhānāt paurṇamāsyā magnīṣomīyavidhānādamāvāsyāyāṃ piṇḍapitṛyajñe somasya pitṛmato vidhānāt /
tena śuklādirmāsaḥ pratipādito bhavati /
anayośca vyavasthoktā--
nnikāṇḍamaṇḍanena:
cāndro 'pi śuklapakṣādiḥ kṛṣṇādirveti ca dvidhā /
kṛṣṇapakṣādikaṃ māsaṃ nāṅgīkurvanti kecana //
ye 'pīcchānte na teṣāmabhīṣṭo vindhyasya dakṣiṇe /
iti /
atra vindhyadakṣiṇataḥ kṛṣṇādiniṣedhāduttarato dvayorapi vikalpaḥ /
tatrāpi śuklādirmukhyaḥ kṛṣṇādirgauṇaḥ /
caitre māsi jagadbrahmā sasarja prathame 'hani /
śuklapakṣe yamagraṃ tu tadā sūryodaye sati //
pravartayāmāsa tadā kālasya gaṇanāmapi /
grahānnāgānṛtūnmāsānvatsarānvatsarādhipān //
iti brahmapurāṇe māsarttusaṃvatsarārambhokteḥ /
nahi kṛṣṇādivādināṃ saṃvatsaro bhidyate /
śuklādinaiva malamāsokteśca kṛṣṇādinā tadasaṃbhavācca /
{