Viramitrodaya 161
Vīramitrodaya 161
- Language
- Sanskrit
161
}
hemantaśiśirau ṛtū tau cātra darśāntamārgādicatuṣṭayamāsarūpau /
aparapakṣāḥ = kṛṣṇapakṣāḥ /
caturṣviti ca
malamāse 'nuṣṭhānaniṣedhārtham /
etaduktaṃ bhavati-mārgaśīrṣādicaturṣu māseṣu kṛṣṇāṣṭamyaścatasrastāsvaṣṭakārḥ kattavyāḥ /
aṣṭakā ityetaccāśvalāyanamate śrāddhahomayoḥ kātyāyanamate ca homamātrasya nāmadheyam /
aṣṭamīṣvaṣṭakā ityutpattividhau kāle aṣṭakārūpakarmavidhānāt /
"aṣṭakā pitṛdaivatye"ityato 'pi vyākaraṇāt karmaparatvam /
evañca yadyapi yājñavalkye"amāvāsyāṣṭakā"ityupakramya"śrāddhakālāḥ prakīrttitā"ityatrāpātataḥ kālavācako 'pyaṣṭakāśabdaḥ pratīyate /
tathāpi sa"dravyaṃ brāhmaṇasampattiḥ"iti vadāśvalāyanoktasya kālasya lakṣaṇayā bodhakaḥ /
padmapurāṇe tu:
prauṣṭhapadyaṣṭakā bhūyaḥ pitṛloke bhaviṣyati /
ityanena bhādrapadakṛṣṇāṣṭamyām aparāpyaṣṭakā uktā /
evañca varṣe pañca aṣṭakā iti siddham /
āśvalāyanastu bhādrāṣṭakāyā māghyāvarṣamiti saṃjñāntaraṃ paraṃ kṛtavān /
tatra ca aṣṭakāgharmātideśādaṣṭakātaḥ karmāntaramitibhāṣyakārādibhirvyākhyātam /
evañcāśvalāyanīyairbhādrakṛṣṇāṣṭamyāṃ paurāṇāṣṭakā mādhyāvarṣaṃ ca tantreṇānuṣṭheyamiti nyāyavidaḥ /
gobhilastu"caturaṣṭako hemantastāḥ sarvāḥ samāṃsāścikīrṣet"ityabhidhāyāgre aṣṭakapakṣamapyuktavān /
caturaṣṭako hemanta ityetacca triṛtuḥ saṃvatsara itye tatpakṣābhiprāyeṇa /
yadvā"hemantaśiśirayoḥ samāsena"ityataḥ pañcarttusaṃvatsarābhiprāyeṇa bodhyam /
viṣṇvādismṛtau yatra tisro 'ṣṭakāstisro 'nvaṣṭakā ityetattrayāṇāmupādānaṃ tatra taddhemantagatānāmeva /
avyavadhānena tāsāmatropasthitisambhavāt /
yadyapi--
brahmāṇḍapurāṇe--
aindṣāṃ tu prathamāyāṃ ca śākaiḥ santarpayetpitṝn /
prājāpatyāṃ dgitīyāyāṃ māṃsaiḥ śuddhaiśca tarpayet //
vaiśvadevyāṃ tṛtīyāyāmapūpaiśca yathākramam /
varṣāsu medhyaśākaiśca caturthyāmeva sarvadā //
ityatra māsaviśeṣo noktastathāpi--
pauṣe kṛṣṇāṣṭakāyāṃ tu śākaiḥ santarpayet pitṝn /
itibrahmapurāṇavacanāntarāt pauṣakṛṣṇāṣṭakāyāṃ śākasantarpaṇokteḥ pauṣamāghaphālgunagatā eva tisra uktā bhavanti /
kūrmapurāṇe tu pauṣādigā eva tisra iti spaṣṭamuktam /
{