Viramitrodaya 222

222

}
kiñcāhitāgnairdaihitrasya vidyamāne 'pi niragnau mātule pārvaṇānuroghena mātāmahasapiṇḍīkaraṇaṃ prāpnuyāddauhitrānurodhena vā mātulasya gauṇakāle 'nuṣṭhānaprasaṅgaḥ,"na pārvaṇaṃ nābhyudayam"iti pṛthakvacanavaiyarthyāpatteśca /
abhyudayaśca avaśyakartavyo na kāmyaḥ /
tasya sapiṇḍīkaraṇānapakarṣe 'pi pṛthakkartuṃ śakyatvāt /
sāgneḥ pretasya niragnikarttṛkasapiṇḍīkaraṇakālamāha--
laghuhārītaḥ:
anagnistu yadā vīra! bhavetkuryāttadā gṛhī /
pretaścedagnimāṃstasya tripakṣe vai sapiṇḍanam //
gṛhī = karttā /
sumanturapi-
pretaścedāhitāgniḥ syātkarttānagniryadā bhavet /
sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ tadā pakṣe tṛtīyake //
atra ca "tripakṣe vai sapiṇḍanam' ityatra tṛtīyasya pakṣasyādhikaraṇa toktā saptamīśravaṇāt /
na cāstu saptamī paraṃ tu satisaptamī sā, evaṃ ca māsikābdikādiśrāddhavanmṛtatithisajātīyāyāṃ tithau sapiṇḍīkaraṇa miti vācyam /
"upapadavibhakteḥ kārakavibhaktirbalīyasī"itinyāyātsa tisaptamīto 'dhikaraṇasaptamyā eva balīyastvātpūraṇārthakapratyayabalā hvitīyapakṣasyaiva lābhāt /
na ca"pūrṇe saṃvatsare ṣaṇmāse tripakṣe yadaharvā vṛddhirāpadyate"iti gobhilavākye saṃvatsara iva ṣaṇmāsatripakṣayorapi pūrṇa ityanuṣaṅgeṇānvayāttaduttaradinasyaiva grahaṇamiti vācyam /
pramāṇābhāvena"māsaṃ darśapauṇarmāsābhyāmiṣṭvopavasādbhiścaranti"ityatra māsasyopasatsvivātra pūrṇa ityasya ṣaṇmāsatripakṣayorananuṣaṅgāt /
tena sampūrṇasya tṛtīyasyādhikaraṇatvamiti /
hemādristu pakṣatraye pūrṇa iti vadannapi tṛtīyapakṣasampūrttidinasyaivādhikaraṇatvamāha saptamīsvārasyāt na tu taduttaradinasyeti /
kartuḥ sāgnitve--
sumantuḥ:
yajamāno 'gnimān rājan! pretaścānagnimān bhavet /
dvāhaśāhe bhavetkāryaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ sutaiḥ //
kātyāyanaḥ--
ekādaśāhaṃ nirvarttya arvāgdarśādyathāvidhi /
prakurvītāgnimān vipro mātāpitroḥ sapiṇḍanam //
iti /
atrārvākdarśādityuktāvapi"ekādaśāhe dvādaśāhe vā"ityādi baudhāyanādyuktavihitakāla eva kartavyaṃ, tadabādhenaivopapattau bādhāyogāt svatantrakālakalpanāprasaṅgācca /
{