Viramitrodaya 23

23

}
iti vyāsanigamavacanāt /
atra pūjyatāniyamādiṣvityādipadena sakaladaivakarmopādānam /
ekoddiṣṭādītyādipadenābhyudayikaśrāddhātiriktasa kalapitryopādānam /
vṛddhyādītyādipade vātadguṇasaṃvijñānabahuvrīhiṇā yajñopavītādidaivadharmavatāṃ daivaśrāddhādīnāṃ pitryāṇāṃ ca putravṛddhini mittavaśenāniyatakālakatvenānirṇeyatvāt /
hrāsavṛddhyādītyādipadena sāmyaṃ teṣāṃ codanā kharvadarpavākyamityarthaḥ /
yugmavākyānāṃ tu mithovirodhe tadaviṣayībhūtatithiṣu ca daśamyādiṣu śuklakṛṣṇavākhyādvyavasthā apekṣitavighānāt /
ata eva śuklakṛṣṇapakṣavākyopakrame upavāsagrahaṇaṃ daivamātropalakṣaṇam /
na copavāsa eva śuklakṛṣṇavākyādvyavasthā tadatirikte tu
viruddhayugmavākyadvayavirodhāt vikalpa evāstviti vācyam /
tatra upavāsaprakrame 'pi"tayā karmāṇi kurvīta"iti bahuvacanena karmamātre tadavagamāt /
yattu devalavākyaṃ tat yugmavākyādinā pūrvasyāmuttarasyāṃ vā grāhyatvena prāptāyāṃ tattadaharbhāge tattithyabhāve titheḥ pradhānatvādaharbhāgasya ca guṇabhūtatvād guṇamukhyavyatikramanyāyena tithāveva kartavyatve prāpte aharbhāge evānuṣṭhānasiddhyarthamiti /
etacca sākalyavacanaṃ manvādivyatirekeṇa /
tatra manvādau cetyādiprāgudāhṛtavacanenāpavādāt /
prācyāstu dvi tīyādikayugmānāmiti pūrvārddhe na vivādaḥ /
"ekoddiṣṭādivṛddhyādau hrāsavṛddhyādicodanā"ityatra tu ekoddiṣṭamādiḥ prakṛtiryasya mādhyāhnikaśrāddhasyetyatadguṇasaṃvijñānabahuvrīhiṇā mādhyāhnikaśrāddhānyucyante /
mukhyaikohiṣṭasyāśaucāntadina evānuṣṭheyatvenānirṇeyatvāt /
vṛddhyādāvityanena paurvāhṇikaṃ śrāddhamucyate /
hāsavṛddhī candrasya tayorādirāśrayaḥ kṛṣṇaśuklapakṣau tatsambandhinī codanā śuklakṛṣṇapakṣavākyamityarthaḥ /
athavā hrāsa vṛddhī kṛṣṇaśuklapakṣau tāvādirnirmittabhūtā yasyāścodanāyā nirṇayasye tyarthaḥ /
tadayamarthaḥ /
āparāhṇikaśrāddhātiriktanirṇayaśrāddhe śuklakṛṣṇavākyānnirṇaya iti /
āparāhṇikaśrāddhe tu
yayāstaṃ savitā yāti pitarastāmupāsate /
tithiṃ tebhyo 'paro datto hyaparāṅṇaḥ svayambhuvā //
itihetumannigadayuktapariśiṣṭavākyāt pakṣadvaye 'pyastamavavyāpinyeva, yadyapi śuklakṛṣṇavākyaṃ daśamyādiviṣaye daive 'pi pravartata iti nāsya pitryamātraviṣayatvaṃ tathāpi āparāhṇikaśrāddhātiriktaśrāddheṣu śuklakṛṣṇavākyameva nirṇāyakamiti vyavasthārthaṃ hrāsavṛddhyādicodaneti vākyamityadoṣaḥ /
ata eva śuklakṛṣṇavākyayipraśnavākye upavāsagrahaṇaṃ tādṛśapitryopalakṣaṇam /
kharvadarpādivākyaṃ tu prācyanibandhṛbhiralikhanānnirmūlam /
{