Viramitrodaya 9

9

}
viṣṇudharmottare 'pi--
anādinidhanaḥ kālo rudraḥ saṅkarṣaṇaḥ smṛtaḥ /
kalanātsarvabhūtānāṃ sa kālaḥ parikīrttitaḥ //
karṣaṇātsarvabhūtānāṃ sa tu saṅkarṣaṇaḥ smṛtaḥ /
sarvabhūtaśamitvācca sa tu rudraḥ prakīrttitaḥ //
anādinidhanatvena sa mahānparameśvaraḥ /
iti /
etena paratvāparatvābhyāmanumāne ākāśādau vinigamakābhāvādatiriktakālasiddhirityapāstaṃ śrutereva vinigamakatvāt /
etacca yathātathāstu /
nāsya kālasyādṛṣṭārthasmaraṇādanyaḥ karmaṇyupayoga iti na nirūpyate /
saṃvatsarādirūpastu sūryādigatyavacchinnaḥ karmaṇi"porṇamāsyāṃ paurṇamāsyā yajet" "deśe kāla upāyena"ityādiśrutismṛtibhiradhikaraṇatvena viniyuktatvādvicāryate /
sūryādigatiparicchedyatvaṃ coktam--viṣṇudharmottare tasya sūkṣmātisūkṣmasya tathātimahato dvijāḥ! /
mānasaṅkhyā budhairjñeyā grahagatyanusārataḥ //
iti /
pratyakṣopalabhyamānanimeṣādikriyāparicchedaśca tatraiva--
labvakṣarasamā mātrā nimeṣaḥ parikīrttitaḥ /
ataḥ sūkṣmataraḥ kālo nopalabhyo bhṛgūttama! //
nopalabhyaṃ yathā dravyaṃ susūkṣmaṃ paramāṇutaḥ /
dvau nimeṣau truṭirjñeyā prāṇo daśa truṭiḥ smṛtaḥ //
vināḍikā tu ṣaṭ prāṇāstatṣaṣṭayā nāḍikā smṛtā /
ahorātraṃ tu tatśaṭayā nityameva prakīrttitam //
triṃśanmuhūrtāsca tathā ahorātreṇa kīrttitāḥ /
tatra pañcadaśa proktā rāma! nityaṃ divācarāḥ //
tathā pañcadaśa proktā rāma! nityaṃ niśācarāḥ /
uttarāṃ tu yadā kāṣṭhāṃ kramādākramate raviḥ //
tathā tathā bhavedvṛddhirdivasasya mahābhuja! /
divasaśca yathā rāma! vṛddhiṃ samadhigacchati //
tadāśritamuhūrtānāṃ tathā vṛddhiḥ prakīrttitā /
ityādi /
tatra śrutau nimeṣādikālānāṃ saṃvatsarāvayavatvenoktatvādavayavirūpaḥ saṃvatsaraḥ pradhānatvādvicāryate /
saṃvatsaro nāma samyagvasantyayanartumāsapakṣatithyādayo 'sminniti vyutpattyā"dvādaśa
māsāḥ saṃvatsara"itiśruteśca dvādaśamāsātmakaḥ kālaviśeṣaḥ /
sa pañcavidhaḥ /
{