Shraddhamanjari (Bapubhatta Kelakara) 5.3
Śrāddhamañjarī (Bāpūbhaṭṭa Kelakāra) 5.3
- Language
- Sanskrit
5.3.1
atha sarveṣāṃ śrāddhānāṃ prakṛtibhūtatvādrādau pārvaṇaśrāddhamucyate | tatkālamāha kārikākāraḥ-kurvīta pārvaṇaśrāddhaṃ darśa tadabhidhīyate
kāmayogena cānyasyāṃ tithāvityapare'bruvan || iti
candrikāyāṃ bhaviṣye-amāvāsyāyāṃ kriyate tatpārvaṇamudāhṛtam
kriyate vā parvaṇi yattatpārvaṇamiti sthitiḥ
atra parvaśabdena kṛṣṇāṣṭamyādīni gṛhyante | tānyuktāni viṣṇupurāṇecaturdaśyaṣṭamī kṛṣṇā amāvāsyā ca pūrṇimā
parvāṇyetāni catvāri ravisaṃkramaṇaṃ tathā || iti
atha darśaśrāddhaprayogaḥ—śrāddhakartā dvayahakālānapakṣe śrāddhadinātpūrvedyuḥ sāyaṃhāemānantaraṃ sadyaḥpakṣe tu śrāddhadine prātaḥ kṛtanityakriyaḥ śucirbaddhaśikho darbhāndhārayamāṇo labdhabrāhmaṇānujño yajñopavītī dvirāmacamya pavitraṃ te vi0 māśata iti mantreṇa pavitre dhṛtvā prāṇānāyamya deśakālau smaret |
5.3.2
[ śrīmadbhagavato mahāpuruṣasya śaktyā kriyamāṇe bhūloke bhūmaṇḍale jambūdvīpe bhārate varṣe bharatakhaṇḍe daṇḍakāraṇyè bhūmadhyarekhāyāḥ paścimadigbhāge godāvaryā dakṣiṇadigbhāge kāveryā uttaradigbhāge sahyādreḥ paścimadigbhāge paścimamahodadheḥ pūrvabhāge'rimarddhīparaśurāmanirmite puṇyakṣetre śrīviṣṇorājñayā pravartamānasya brahmaṇo dvitīyaparārdhe śvetavarāhakalpe vaivasvatamanvantare'ṣṭāviṃśatitame mahāyuge'sminvartamāne kaliyuge tatprathamacaraṇe bauddhāvatāre śālivāhanaśake śuklasaṃvatsara udagayane hemantatau pauṣe māse kṛṣṇapakṣe'māvāsyāyāṃ tithau mandavāsare śravaṇe nakṣatre vyatīpātayoge catuṣpadakaraṇe makarasthe sūrye makarasthe candre kumbhasthe bhaume kumbhasthe saumye mīnasthe devagurau makarasthe śukre vṛścikasthe śanaiścare kanyāsthe rāhau mīnasthe ketāvevaṃguṇaviśiṣṭe puṇyakāle evaṃ yathādeśaṃ yathākālaṃ deśakālāvullikhya ] prācīnāvītyasmatpituramukaśarmaṇo'mukagotrasya vasurūpasya sapatnīkasya, asmatpitāmahasyāmukaśarmaṇo'mukagotrasya rudrarūpasya sapatnīkasya, asmatprapitāmahasyāmukaśarmaṇo'mukagotrasyā''dityarūpasya sapatnīkasya, asmanmātāmahasyā0 śa0 go0 va0 sa0 asmanmātuḥ pitāmahasyā0 śa0 go0 ru0 sa0 asmanmātuḥ prapitāma0 śa0 go0 ā0 sapatnīkasya, athavā'smatpitṛpitāmahaprapitāmahānāmamukaśarmaṇāmamukagotrāṇāṃ vasurudrādityasvarūpāṇāṃ sapatnīkānāmasmanmātāmahamātuḥpitāmahamātuḥprapitāmahānāmamu0 sapatnīkānāmevamullikhya, eteṣāṃ tṛptyarthaṃ darśaśrāddhaṃ sadaivaṃ sapiṇḍa pārvaṇena vidhinā'nnena haviṣā śvaḥ sadyo vā kariṣya iti saṃkalpya brāhmaṇāṃnimaṃtrya yajñopavītī prāṅmukhopaviṣṭasya viprasya
5.3.3
dakṣiṇaṃ pādaṃ jānuṃ vā spṛṣṭvā'smatpitṛpitāmahaprapitāmahānāmamukaśa0
asmanmātāmahamātuḥpitāmaha0 sapatnīkānāṃ darśaśrāddhe purūravārdravasaṃjñakaviśvadevārthaṃ tvayā kṣaṇaḥ karaṇīya iti taṃ prati vadet | oṃtatheti vipro yajamānaṃ prati vadet | evaṃ dvitīyasya | iti viśvadevārthaṃ dvau
viprau nimantrayet| api vā'dyakariṣyamāṇadarśaśrāddhe purūravārdrava0 kṣaṇaḥ
karaṇīya iti nimantrayet | tataḥ prācīnāvītyudaṅmukhasya viprasya savyaṃ
pādaṃ jānuṃ vā spṛṣṭvā'dyakariṣyamāṇadarśaśrāddhe'smatpituramukaśarma0 sapatnīkasya sthāne0 karaṇīya iti taṃ vadet | oṃ tatheti prativacanam
evaṃ pitāmahaprapitāmahayormātāmahavargasya ca, evamaṣṭau brāhmaṇānnimantrya yajñopavītī sarvānprārthayet | akrodhanaiḥ0kāriṇā | iti nimantraṇānantaramṛgvedino viprā upahvaye su0 pravocamityūcaṃ paṭheyuḥ | yajurvedinastu ābrahmanbrāhmaṇo0 yogakṣemo naḥ kalpatāmiti paṭheyuḥ | tataḥ kartā
pākasiddhyanantaraṃ nimantritānviprāṃnāhūya pratyutthānādinā satkṛtya teṣāṃ
śmaśrukarmādisnānāntaṃ kārayet | tato madhyāhne darśaśrāddhāṅgatarpaṇaṃ kuryāt
tadyathā nadyādau snātvā tīraṃ samāgatya vāsaḥ paridhāya darbhāsana upaviśyā''camya pavitrapāṇiḥ prāṇānāyamya deśakālau0 prā0 adyakariṣyamāṇadarśaśrāddhāṅgatvena pitṛtarpaṇaṃ kariṣya iti saṃ0 savyaṃ jānvācya dakṣiṇahaste darbhānnidhāya savyahastenānvārabdhena dakṣiṇena pāṇinā pitṛtīrthenāgneyyābhimukhaḥ śucisthale darbhānāstīrya teṣu tilaimiśritajalena tarpayet
asmatpitaraṃ0 śarmāṃṇaṃ0 go0 vasurūpaṃ sapatnīkaṃ svadhā namastarpayāmi 1
5.3.4
asmatpitāmahaṃ0 2 asmatprapitāmahaṃ0 3 asmanmātāmahaṃ0 4 asmanmātuḥ
pitāmahaṃ0 5 asmanmātuḥ prapitāmahaṃ0 6 iti pratyekaṃ mantrāvṛttyā
tristristarpayitvā'nena pitṛtarpaṇākhyena karmaṇām̐ bhagavānpitṛrūpī parameśvaraḥ
prīyatāmiti karmeśvarārpaṇaṃ kṛtvā punaḥ snānaṃ kṛtvā vastradhāraṇaṃ vidhāya
gṛhamāgatya kutapakāle śrāddhārambhaṃ kuryāt | dvirācamya pavitravantaḥ0
pvāramamiti pavitre dhṛtvā deśakālau saṃkīrtya prācīnāvītyasmatpituramukaśarmaṇo'mukagotrasya vasurūpasya sapatnīkasyetyādi mātuḥprapitāmarhāntānpūrvavaduccāryopakrāntaṃ darśaśrāddhaṃ kariṣya iti saṃkam̐lpayet
kuruṣveti prativacanam | yajñopavītyekasminpātre devārcanārthamimaṃ me gaṅge0
mayeti mantreṇa śuddhodakaṃ nikṣipya gandhadvārāṃ0 śriyamiti gandham
śarāsaḥ0 lipsateti darbhamayakūrcam | yavo'si dhānya0 smṛtamiti yavān
hiraṇyarūpaḥ0 masmā iti hiraṇyam | tūṣṇīṃ puṣpatuḷasīpatraphalāni
nikṣipedetadyavodakam | tataḥ prācīnāvītyanyasminpātre pitrarcanārthaṃ
tilodakaṃ saṃpādayet | tatra yavāvapanasthāne tilo'si somade0 nama iti
mantreṇa tilānnikṣipya tulasīdalaiḥ saha bhṛṅgirājapatrāṇi nikṣipediti
viśeṣaḥ | anyatpūrvavat | tato yajñopavītyātmaśuddhyarthaṃ gṛhadravyādiśuddhyarthaṃ ca na tamaṃho0 śucīvo0 sahasraśīrṣā0 taratsamandī0 ityādipavitramantrānbrāhmaṇaiḥ saha paṭhitvā śuddhavatībhiḥ kūṣmāṇḍībhiḥ
pāvamānībhistaratsamandībhiśca yavodakamabhimantrayet | upakalpitānpadārthānyavodakena prokṣayet | tato viprāṇāmagre brahmadaṇḍārthaṃ kuśatilasahitaṃ
5.3.5
hiraṇyaṃ nidhāya samastasaṃpat0 pādapaṅkajamityantaṃ paṭhitvā pradakṣiṇīkṛtya
prācīnā0 darśaśrāddhaṃ kartuṃ mamādhikārasaṃpadastiviti bhavanto bruvantu
astu śrāddhādhikārasaṃpaditi prativacanam | tato yajñopavī0 viprānnimantraṇakrameṇa pratyekaṃ bhavataḥ svāgatamiti praṇatipūrvakaṃ prabrūyāt | susvāgatamiti viprāḥ | tataḥ kartā punarviprānnimantrayet | tadyathā prāṅmukhopaviṣṭasya viprasya dakṣiṇaṃ jānuṃ spṛṣṭvā darśaśrāddhe purūravārdravasaṃjñakaviśvedevārthaṃ tvayā kṣaṇaḥ karaṇīyaḥ | oṃ tatheti viprāḥ | kartā prāpnotu bhavān
vipraḥ prāpnavāni | evaṃ dvitī0 tataḥ prācīṃ0 evamevodaṅmukhānāṃ pitryaviprāṇāṃ savyajānusparśapūrvakaṃ nimantraṇaṃ kuryāt | tato yajño0 prācyāṃ
gṛhāṅgaṇe devapādyārthaṃ prādeśamātramudakplavaṃ caturasraṃ gomayodakābhyāṃ maṇḍalamullikhya tatra prāgagrāndarbhānastīrya gandhapuṣpayavairabhyarcayet | prācīnāvītī taddakṣiṇataḥ ṣaḍaṅgalāntare pūrvavadvartulaṃ dakṣiṇāplavaṃ maṇḍalamullikhya
dakṣiṇāgrāndarbhānastīrya gandhapuṣpatilairabhyarcayet | yajño0devamaṇḍalasamīpe pratyaṅmukha upaviśya maṇḍalātpratyagdarbhapīṭhayoḥ prāṅmukhau devadvijāvupaviśya prathamaviprapādau maṇḍale nidhāya purūravārdravasaṃjña0 vā idaṃ vaḥ
5.3.6
pādyaṃ svāhā nama iti granthirahitapavitrakasahitena pāṇinā ghṛtāktapādayoryavodakaṃ dattvā śaṃ no devī0 tu na iti dakṣiṇabhāgasthitabhāryāsrāvitenānyena śuddhodakena maṇḍale pādau prakṣālyābhivandayet | nātra viprapādādhaḥkṣālanam | evaṃ dvitīye | tataḥ prācīnāvītī dakṣiṇamaṇḍalasamīpe prāgdakṣiṇāmukha upaviśya maṇḍalāddakṣiṇata udaṅmukhopaveśitasya
pitṛsthānīyaviprasya pādau maṇḍale nidhāya, asmatpitaramukaśarmannamukagotra
vasurūpa sapatnīkedaṃ te pādyaṃ svadhā nama iti pūrvavattilodakaṃ dattvā śaṃ no
devīriti pūrvavatprakṣālyābhivandayet | evamitareṣāmasmatpitāmahetyādi
yajñopavītī daivikamaṇḍalāduttarato brāhmaṇāndvirācāmya 1pūrvaṃ pavitre
tyaktvā pādau prakṣālya dvirācamyānthe pavitraṃ dhārayet | ācamanodakena
pādaprakṣālanodakasaṃsargo yathā na bhavettathā''camanaṃ kartavyam | tato
brāhmaṇaiḥ saha śrāddhabhūmimāgatya daive prāgagrakuśadvayasahitakambalādyāsanadvayamupakalpya pitrye dakṣiṇāgraidarbhatrayasahitānyāsanānyupakalpayet | tato
vāmahastenā''sanaṃ dhṛtvā dakṣiṇena brāhmaṇadakṣiṇahastaṃ gṛhītvā bhūrbhuvaḥ
svaḥ samādhvamityāsane upaveśayet | evaṃ mantrāvṛttyā prāṅmukhāvudaksaṃsthau
vaiśvadevikaviprāvupaveśya prācīnāvītī pūrvavadudaṅmukhānprāksaṃsthānmamaite
pitara iti dhyāyanpitryabrāhmaṇānupaveśayet | susamārabdha iti prativacanam | tataḥ prativipraṃ śvetasūtravartisaṃyuktamavicchinnaṃ tailadīpaṃ sthāpayet
prācī0 atra nīvībandhanam | tadyathā | uttarīyavastrāñcaladaśāntaṃ kuśātilasahitaṃ parihitavastradakṣiṇakaṭisaṃlagnabhāgena saṃveṣṭyāvaśiṣṭottarīyadaśeṇa
5.3.7
kaṭibhāgaṃ veṣṭayet | evaṃ nīvīṃ baddhvā yajñopa0 ācamya deśa0 prācīnāvītyasmatpituramukaśarmaṇa ityādiṣaṣṭhyantānmātuḥprapitāmahāntānpūrvavaduccārya prakrāntaṃ daśaśrāddhaṃ kariṣya iti saṃkalpya kuruṣvetyabhyanujñāto'pahatā asu0mana iti nairṛtikoṇamārabhyāpradakṣiṇaṃ sarvatastilānavakīryodīratā0haveṣviti japitvā tilā rakṣa0 rakṣaka iti dvāradeśe kuśatilānprakṣipet | yajñopa0yavodakaṃ kiṃcitpātrāntare gṛhītvā tasmiñchuddhamṛdaṃ
bhasma ca prakṣipya tajjalena tadviṣṇo0tatam | tatsavitu0ryāditi mantrābhyāṃ
darbhairannāni saṃprokṣya viprānprati vadet | pākādīnāṃ pavitratā'stu astviti
vipraiḥ pratyuktaḥ śrāddhabhūmī gadāṃ0pravartate | devatābhyaḥ pitṛbhyaḥ0namo namaḥ
iti trijapitvā devārcanaṃ kuryāt | vaiśvadevikaviprahastayorapo dattvā
purūravārdrava0devānāmidamāsanamityekaikasyā''sane dakṣiṇataḥ sayavānprāgagrāṃndarbhānnṛjūndattvā'po dadyāt | svāsanamiti vipraḥ | kartā pratyekamāsanaṃ
saṃspṛśya, atrā''syatāmiti vadet | dharmo'sīti vipraḥ | atra yadi ṛgvedino viprāḥ syustadā, indrahūta 0 vāśīmanta 0 sa iṣurastaiḥ0iti tisra
ṛco japeyuḥ | yajurvedinastu sa iṣuhastaiḥ 0namaḥ kakubhāya niṣaṅgiṇe
stenānāṃ pataye namaḥ | namo niṣaṅgiṇa iṣudhimate taskarāṇāṃ pataye namaḥ
iti trīnmantrānjapeyuḥ | tataḥ pratyekaṃ niraṅguṣṭhaṃ dvijadakṣiṇahastaṃ dhṛtvā
daive kṣaṇaḥ kriyatāmiti vadet | oṃ tatheti viprāḥ | kartā prāpnotu
bhavān | prāpnavānīti viprāḥ | tato'bhyukṣitāyāṃ bhuvi prāgagrāndarbhānāstīrya teṣu nyañcitlamarghyapātramāsādya prokṣyottānīkṛtya tasminprāgagraṃ
5.3.8
darbhadvayātmakaṃ pavitraṃ nidhāyāpa āsicya śaṃ no devī0tu na ityabhimantrya
yavo'si dhānya 0 smṛtāmiti yavānopya gandhapuṣpatulasīdalāni caiṃ prakṣipya
devapātraṃ saṃpannamityabhimṛśet| susaṃpannamiti prativacanam| tato yavānādāya
viśvāndevānbhavatsvāvāhayiṣyāmītyuktvā tābhyāmāvāhayetyuktau vipradakṣiṇajānuni savyahastaṃ nidhāya viśve devāsa āgata 0 ṣaditaiti vipradakṣiṇapādādiyugmakrameṇa pādajānvaṃsaśiraḥsu yavānavakīryaivaṃ dvitīya
āvāhya viśve devāḥ śṛṇute 0 mādayadhvaṃ | āgacchantu mahā0bhavantu te
iti sakṛdupasthāya svāhārdhyā ityubhayorarghyapātraṃ sakṛnnivedayet
santvarthyā iti prativacanam | atha prathamabrāhmaṇahaste'po dattvā pavitre
nidhāya hastenaivārghyapātrādarghyamādāya purūravā0 devā idaṃ vo'rdhyamiti
dattvā svarghyamityukte yā divyā āpaḥ pṛthivī0 bhavantviti sravantīranumantryāpo dadyāt | evaṃ dvitīyabrāhmaṇahaste'nyā apo dattvā'vaśiṣṭamarghyaṃ dattvā'numantrya punarapo dadyāt | tata ubhābhyāmapo dattvā purūrava0 devā eṣa vo gandhaḥ svāhā namo na mama gandhadvārāṃ durā0 śriyamiti vā
mantreṇa pavitrarahitena pāṇinā pratyekaṃ dvirrdvigandhaṃ dattvā punarubhābhyāmapo dadyāt | evaṃ sarvopacāreṣvādyantayorapo dadyāt | sugandha iti prati0
purūravā0devā imāni vaḥ puṣpāṇi tulasīdalasahitāni svāhā namo na
mama | āyanete0 dṛbhe | supuṣpāṇīti pra0 | purūravā0 devā eṣa vo
dhūpaḥ svāhā na0 | dhūrasi dhūrva 0 dhūrvantaḥ | sudhūpa iti pra0 | purūravā0devā
eṣa vo dīpaḥ svāhā na0 | uddīpyasva jātavedo0diśo diśa | sudīpa0
5.3.9
purūra0 idaṃ va ācchādanaṃ svāhā0 | yuvāṃ vastrā0 sacethe iti vastradvayam
svācchāda0 | yuvā suvā0 yantaḥ | purūravārdrava0 devarcanavidheḥ
saṃpūrṇatā'stviti bhavanto bruvanvityuktvā'rcanavidheḥ saṃpūrṇatā'stviti
pratyukto yasya smṛtyetyuktvā yuṣmadanujñayā pitrarcanaṃ kariṣya ityuktyā
kuruṣveti pratyuktaḥ prācīnā0 pitṛbrāhmaṇahaste'po dattvā'smatpitara0 śa0
go0 va0 sa0 syedmāsanamiti viprasyā''sane vāmabhāge satilānayugmāndakṣiṇāgrāndviguṇāndabhāṃndattvā'po dadyāt | evamitareṣāṃ tattannāmagotrāyuccārapūrvakamāsanāni dadyāt | svāsanamiti viprāḥ | tataḥ kartā
pratyekamāsanaṃ saṃspṛśannatrā''syatāmityādi | viprā dharmo'sītyuktendrahatyayāmetyādisvasvaśākhoktānmantrānṛrvavajjapeyuḥ | kartā pitrye kṣaṇaḥ
kriyatāṃ prāpnotu bhavāniti pūrvavatkuryāt | tato dvijāgre bhubamabhyukṣya
dakṣiṇāgrāndarbhānnāstīrya teṣu prativargaṃ trīṇi trīṇi nyagbilāānyāgneyīsaṃsthānyarghyapātrāṇyāsādya prokṣyottānāni kṛtvā teṣu ṣaṭsu pratyekaṃ darbhatrayātmakamāgneyyagrakaṃ pavitraṃ nidhāyāpa āsiñcya śaṃ no devīriti sakṛnmantreṇa pātrasthā apo'numantrya tilo'si soma0 nama iti pratipātraṃ
mantrāvṛttyā tilānopya gandhapuṣpādi kṣiptvā pitṛpātraṃ saṃpannaṃ pitāmaha0
prapitāmaha0 mātāmaha0 mātuḥ pitāmaha0 mātuḥprapitāmaha0 pannāmiti
yathāliṅgaṃ krameṇābhimṛśet | susaṃpannamiti tattatsthānīyavipro vadet
5.3.10
kartā tilānādāyāsmatpitṛpitā0 namukaśa0 go0 va0 sa0 asmanmātāmaha0 śa0 go0 va0 sapatnīkānbhavatsvāvāhayiṣyāmītyuktyā tairāvāhayetyukta0 uśantastva0 attave | asmatpitarama0 sapatnīkamāvāhayāmīti vipravāmāṅgādiṣu yugmakrameṇa śirasyaṃsayojarānvoḥ pādayośca
tilāṃnvikīret | evaṃ pitāmahādīnuśantastvetimantrāvṛttyā nāmagotrādyuccārapūrvakaṃ tattadvipre āvāhya, āyantu naḥ pi0 smān iti sakṛdupatiṣṭheta | yajñopavī0 arghyapātrāṇi tattadbrāhmaṇāgre vidhāya svadhā'rghyā
iti mantrāvṛttyā pratyekaṃ nivedayet | sanvarghyā iti pra0 | tataḥ pitṛviprahaste tilodakaṃ dattvā pitrarghyapātrātsaśeṣamarghyamādāya viprahaste
pavitraṃ vidhāya savyahastenānvārabdhena dakṣiṇena pāṇinā sapatnīka
pitaridaṃ te'rghyamiti viprahaste dattvā svarghyamiti pratyuktaḥ, yā divyā
āpaḥ0 bhavantu | iti viprahastādbhūbhau sravantīrapo'numantrya tilodakaṃ
dadyāt | evaṃ pitāmahādibhyastattadarghyapātrāttattadbrāhmaṇahaste dadyāt
tatre mantraḥ-sapatnīka pitāmahedaṃ te'rghyam | sapatnīkamapi0 | sapatnīka
mātāmahedaṃ0 | sa0 mātuḥpitāma0 | sa0 mātuḥprapitāmaha0 ghardhyamanyatsamānam | tataḥ pitṛpātre sarvapitryaviprahastasthitakuśānnidhāya prapitāmahapātraśeṣaṃ pitāmahapātre nikṣipya tatpitṛpātre samavanīya mātuḥprapitāmahādipātrasaṃsravānapi pitṛpātre samavanīya tābhiradbhiḥ putrakāmo
mukhamanākta apaḥ spṛṣṭvā pitryavipravāmabhāge śucau deśe'rghyapātrādhaḥ
sthitāṃstilasahitāndabhrbhānāstīrya teṣu pitṛbhyaḥ sthānamasīti prathamamarghyapātraṃ nidhāya gandhādibhistadabhyarcya prapitāmahapātreṇāpidadhyāt
5.3.11
tadakṣayyavacanāntaṃ na cālayet | tataḥ prācī0 brāhmaṇahasteṣvapo dattvā'smātpitaḥ0 sapatnīka eṣa te gandhaḥ svadhā namo na mama | evaṃ pitāmahāditattannāmoccārapūrvakaṃ tristrigandhaṃ dattvā'po dadyāt | evaṃ devārcanoktaprakāreṇā''cchādanāntāṃ pūjāṃ samāpyedaṃ pitṛbhya0 vikṣū | iti namaskṛtyārcanavidheḥ saṃpūrṇatāṃ vācayitvā yajñopavītyācamya viprāṇāṃ purato'rcanakāle patitagandhapuṣpadabhrbhādyapanīya bhūmiṃ saṃmṛjya yuṣmadanujñayā
bhojanapātrāṇyāsādayiṣya ityuktvā''sādayetyanujñāto bhojanasthāne
prativipraṃ deve nairṛtīmārabhya pradakṣiṇamī(mai)śānyantaṃ punarnairṛtyādī(dyai)
śānyantaṃ pātrapramāṇaṃ caturasramaṇḍalaṃ gomayodakābhyāṃ kṛtvā prācī0
pitrya ī(ai)śānīmārabhyāpradakṣiṇa nairṛtyantaṃ punaraiśānyādinairṛtyantaṃ
vartulaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā deve sayavānpitrye satilāndarbhānprārūya bhojanapātrāṇi saṃsthāpya prācī0 pitṛpātrāṇāṃ samantato bhasmamaryādāṃ kuryāt
piśaṅgabhṛṣṭima0 haya | yajño0 devapātrayoḥ paritaḥ-rakṣā ṇo agne0
dhānam | brahma ca te0 cchan | iti bhasmamaryādāṃ kṛtvā prācī0 pitṛviprāṇāṃ hastaśuddhiṃ vidhāya yajño0 devaviprayorhastaśuddhiṃ vidhāyai bhojanapātrāṇi prakṣālya hastaprakṣālanajalaṃ jalapātraprakṣālanajalaṃ ca śucau
deśe tattatpātramaṇḍale vā kṣipet | tataḥ pāṇihomaḥ | ghṛtāktamannamādāya
5.3.12
pitṛbrāhmaṇasamīpa upaviśya prācī0 brāhmaṇapāṇiṣu prāgdakṣiṇāgrāndabhrbhānantardhāya svadakṣiṇahastaṃ sadarbheṇa vāmahastenopastīryānnaṃ dvedhā vibhajyottarabhāgaraya madhyātpūrvārdhāccāvadāya pañcāvattī tu tṛtīyaṃ paścārdhādavadāya pātrasthamavattaṃ cābhighārya somāya pitṛmate svadhā nama iti
pitṛtīrthena vipradakṣiṇapāṇau hutvā somāya0 na mameti tyajet | punaḥ
pūrvavaddakṣiṇabhāgādavadāyāgnaye kavyavāhanāya svadhā nama iti dvitīyāmāhutiṃ hutvā'gnaye kavya0 na mameti tyajet | evaṃ sarveṣu pitryaviprapāṇiṣu
juhuyāt | brāhmaṇāḥ svasvapāṇisthamannaṃ svasvapātre saṃsthāpya bahirgatvā''camya yathāsthānamupaviśeyuḥ | tataḥ kartā yajñopavī0 mūrdhānaṃ
di0 āmāsu pa0 iti devapūrvaṃ pātrāṇyājyenopastīrya devapūrvamannāni pariveṣya prācī0 pāṇihutaśeṣamannaṃ kiṃcitpiṇḍārthamavaśeṣyāvaśiṣṭaṃ pitṛpātreṣu tūṣṇīṃ dattvā yajño0 devapātrasthamannaṃ sāvitryā'bhyukṣya
tūṣṇīṃ pariṣicyopari sthitena nyaṅmukhena dakṣiṇena pāṇinā'dhaḥsthitenottānena ca savyapāṇinā svastikākṛtinā pātramālabhya pṛthivī te
pātraṃ dyaurapidhānaṃ brahmaṇastvā mukhe'mṛte'mṛtaṃ juhomi brāhmaṇānāṃ tvā
vidyāvatāṃ prāṇāpānayorjuhomyakṣitamasi maiṣāṃ kṣeṣṭhā amutrāmuṣmiṃlloka
ityabhimantrayedaṃ viṣṇu0 sura ityṛcaṃ pañcarcaṃ coktvā viṣṇo havyaṃ rakṣasveti̍ nyubjena svadakṣiṇena pāṇinā brāhmaṇapāṇyaṅguṣṭhamannamadhye niveśya
savyena pāṇinā pātramālabhya dakṣiṇena yavodakamādāya purūravā0 viśve
devā devatā idamannaṃ havirayaṃ brāhmaṇa āhavanīyārtha iyaṃ bhūmirgayā'yaṃ
5.3.13
bhoktā gadādhara idamannaṃ brahmaṇe dattaṃ suvarṇapātrasthamakṣayyavaṭacchāyāyeyam
purūravā0devebhya idamannamamṛtarūpaṃ pariviṣṭaṃ parivekṣyamāṇaṃ cā'' tṛpteḥ svāhā
havyaṃ na mameti pātravāmabhāge bhūmāveva jalaṃ nikṣipet | evaṃ dvitīyasyānnaṃ nivedya ye devāso0 dhvam | iti sakṛdupatiṣṭheta | tataḥ pitṛpātrasthamannaṃ sāvitryā'bhyukṣya tūṣṇīṃ pariṣicya prācī0 adhaḥsthitenottānena
dakṣiṇena hastenopari sthitenādhomukhena savyena pāṇinā svastikākṛtinā
pātramālabhya pṛthivī te pātra0 amutrāmuṣmim̐lloka ityabhimantrya, idaṃ
viṣṇurvica0 viṣṇo kavyaṃ rakṣasva iti svadakṣiṇena nyubjena pāṇinā
viprāṅguṣṭhamannasamaṅge niveśya tilodakamādāya pitā'mukaśarmā'mukagotro
vasurūpaḥ sapatnīko devatedamannaṃ havirayaṃ0dattaṃ rajatapātrasthamakṣayyavaṭacchāyeyam | asmatpitre0 kāyaidamannaṃ0 ā tṛpteḥ svadhā kavyaṃ namo na mameti
dakṣiṇabhāge jalaṃ kṣipet | evamitarebhyastattaduccārapūrvakamannaṃ nivedya
ye ceha0 juṣasva | iti sakṛdupatiṣṭheta | śrāddhamacchidramastviti bhavanto
bruvantu iti viprānsaṃprārthyācchidramastviti taiḥ pratyukte'nneṣu madhu sarpirvā''sicya, oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ | tatsaviturva0 yāt | iti sapraṇavavyāhatikāṃ sāvitrīṃ japitvā madhu vātā ṛtāyate ma0