Tirthaprakasha 4.p255

4.p255

oṃ ābrahmastambaparyantaṃ devarṣipitṛmānavāḥ | ityādimantreṇa pūrvavadañjalidānarūpaṃ militapitrādyāvāhanaṃ kṛtvā omadhya pitaramukadevaśarmanneṣa te piṇḍaḥ svadheti tilājyadadhimadhvādimiśraṃ piṇḍaṃ dadyāt | evamanyeṣāmapīti | vastutaścaruṇā ghṛtena ca mantraiḥ piṇḍaprado bhavedityanvayāt prakṛtaśrāddhīyapiṇḍadānameva dravyaviśeṣaviśiṣṭaṃ vidhīyate | anyathā mantrairityasyāmukhatvāpatteḥ | pitre pitāmahāyaityādīnāṃ mukhyamantratvābhāvāt | na ca mantraiḥ kavyavāla ityādimantrairāvāhyetyanvayaḥ | tathāpi tādṛśamantrakavāhnottaratvamātrasyaiva vidhānāt | evaṃ prakṛtapiṇḍadānāntaramevākṣayyapiṇḍadānamapi śrāddhāṅgabhūtameva | apūrvapiṇḍadānāntaravidhau gauravāt | naca śrāddhaṃ kṛtvetyanenaiva sapiṇḍakaśrāddhaprāptau tadvaiyarthyam | śrāddhapadasyātra tyāgaviśeṣamātravācakatvāditi | dattvā śrāddhamiti | sapiṇḍānāṃ pitāmahādīnāṃ piṇḍadānāntaṃ karma kṛtvetyartha iti | etāṃstviti | “madīyāḥ pitaro ye ca”ityādau yathāyogyaṃ strīliṅgohaḥ kāryyaḥ | puṃpoḍaśīvat strīṣoḍaśyāmahaḥ kāryya ityartha iti kecit | atha tṛtīyadine pañcatīrthīkṛtyam | vāyupurāṇe, ādau tu pañcatīrtheṣu cottare mānase vidhiḥ | ācamya kuśahastena śiraścābhyukṣya vāriṇā || uttaraṃ mānasaṃ gacchenmantreṇa snānamācaret | uttare mānase snānaṃ karotyātmaviśuddhaye || sūryyalokādisaṃsiddhisiddhaye pitṛmuktaye | snātvātha tarpaṇaṃ kuryyāddevādīnāṃ yathāvidhi || ābrahmastambaparyyantaṃ devarṣipitṛmānavāḥ | tṛpyantu pitaraḥ sarve mātṛmātāmahādayaḥ || śrāddhaṃ sapiṇḍakaṃ kuryyāt svasūtroktavidhānataḥ | anvaṣṭakāsu vṛddhau ca gayāyāṃ ca kṣaye'hani || mātuḥśrāddhaṃ pṛthak kuryyādanyatra patinā saha | vṛddhiśrāddhe ca mātrādi gayāyāṃ pitṛpūrvakam || pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ | mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī | mātāmahastatpitā ca pramātāmahakādayaḥ || teṣāṃ piṇḍo mayā datto hyakṣayyamupatiṣṭhatām | oṃnamo bhānave bhartre somabhaumasvarūpiṇe || jīvabhārgavaśanaiścararāhuketusvarūpiṇe | sūryyaṃ natvārcayitvā ca sūryyalokaṃ nayet pitṝn || mānasaṃ hi saro hyatra tasmāduttaramānasam | uttarānmānasānī vrajeddakṣiṇamānasam || udīcītīrthamityuktaṃ tatrodīcyāṃ vimuktidam | udīcyāṃ muṇḍapṛṣṭhasya devarṣipitṛsevitam || madhye kanakhalaṃ tīrthaṃ pitṝṇāṃ muktidāyakam | snātaḥ kanakavadbhāti naro yāti pavitratām || ataḥ kanakhalaṃ loke khyātaṃ tīrthamanuttamam | tasya dakṣiṇabhāge tu tīrthaṃ dakṣiṇamānasam || dakṣiṇe mānase caivaṃ tīrthatrayamudāhṛtam | snātvā teṣu vidhānena śrāddhaṃ kuryātpṛthak pṛthak || dakṣiṇe mānase snānaṃ karomyādātmaviśuddhaye | sūryalokādisaṃsiddhisiddhaye pitṛmuktaye || namāmi sūryaṃ tṛptyarthaṃ pitṝṇāṃ tāraṇāya ca | putrapautradhanaiśvaryyaāyurāyogyavṛddhaye || brahmahatyādipāpaughaghātanāya vimuktaye | divākara karomīha snānaṃ dakṣiṇamānase || anena snānapūjādi kuryācchāddhaṃ sapiṇḍakam | kṛtvā natvā'tha maunārkamamaṃ mantramudīrayet || kavyavālo nalaḥ somo yamaścaivāryamā tathā | agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pitṛdevatāḥ || āgacchantu mahābhāgā yuṣmābhī rakṣitāstviha | madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ || teṣāṃ piṇḍapradānārthamāgato'smi gayāmimām | phalgutīrthaṃ vrajettasmāt sarvatīrthottamottamam || muktirbhavati kartṝṇāṃ pitṝṇāṃ śrāddhataḥ surāḥ | brahmaṇā prārthito viṣṇuḥ phalgurūpo hyabhavat purā || dakṣiṇāgnau hutaṃ nūnaṃ tadvayaṃ phalgutīrthakam | yasmin phalati phalgurgauḥ kāmadhenurjalaṃ mahī