Tirthaprakasha 4.p45

4.p45

śālagrāmaśilā yatra tatra sannihito hariḥ | tatsannidhau tyajan prāṇān yāti viṣṇoḥ paraṃ padam || liṅgapurāṇe, śālagrāmasamīpe tu krośamātraṃ samantataḥ | kīkaṭe'pi mṛto yāti vaikuṇṭhabhavanaṃ naraḥ || kīkaṭo magadhaḥ | vaiṣṇavāmṛte vyāsaḥ, tulasīkānane jantoryadi mṛtyurbhavet kvacit | sa nirbhartsya yamaṃ pāpī līlayaiva hariṃ viśet || prayāṇakāle yasyāsye dīyate tulasīdalam | nirvāṇaṃ yāti pakṣīndra pāpakoṭiyuto'pi saḥ || prayāṇakāle, maraṇakāle | atha sāmānyato nadīsnānaphalam | trirātraphaladā nadyo yāḥ kāścidasamudragāḥ | samudragāstu pakṣasya māsasya saritāmpatiḥ || trirātraphaladāḥ trirātrasnānasya phaladā ityarthaḥ | evaṃ pakṣasyetyādāvapi jñeyam | anye tu trirātraphaladāḥ trirātropavāsasya phaladā ityarthaḥ | evaṃ pakṣasyetyādāvūhyamityāhuḥ | brahmapurāṇe, nadyāṃ pratyekaśaḥ snāne bhavedgodānajaṃ phalam | gopradānaiśca daśabhistāsāṃ puṇyaṃ tu saṅgame || tena nadyāṃ snāne godānajanyaphalaprāptikāma iti vākyam | nadyoḥ saṅgamasnāne tu daśagodānajanyaphalasamaphalaprāptikāma iti | nadīviśeṣāṇāṃ tīrthaviśeṣāṇāṃ ca yathāsambhavaṃ phalaviśeṣānagre vakṣyāmaḥ | iti śrīmatsakalasāmantacakracūḍāmaṇimarīcimañjarīnīrājitacaraṇakamalaśrīmanmahārājādhirājapratāparudratanūja śrīmanmahārājādhirājamadhukarasāhasūnuśrīmanmahārājādhirājacaturudadhivalayavasundharāhṛdayapuṇḍarīkavikāsadinakaraśrīvīrasiṃhadevodyojitaśrīhaṃsapaṇḍitātmajaśrīparaśurāmamiśrasūnusakalavidyāpārāvārapārīṇadhurīṇajagadāridryamahāgajapārīndravidvajjanajīvātuśrīmanmitramiśrakṛte vīramitrodayābhidhanibandhe tīrthaprakāśe sāmānyatastīrthadharmāḥ || lokasya śokavasateḥ kalikālarūḍhaṃ gūḍhaṃ prakāśamapi cādyamalaṃ niroddhum | muktvā śivaikasadanaṃ śivarājadhānīṃ jānīmahe jagati nāparamasti vastu || dhīraṃ pravīraṃ patitaṃ pravīṇam̐ śvānaṃ yuvānaṃ tarubhiḥ samānam | rāśīkṛtā kāpi kṛpeva nūnaṃ kāśī mahāśīviṣabhūṣaṇasya || atha vārāṇasīmāhātmyam | hemādrau jābālopaniṣadi, atra hi jantoḥ prāṇeṣūtkramamāṇeṣu rudrastārakaṃ brahma vyācaṣṭe yenāsāvamṛtībhūtvā mokṣībhavati tasmādavimuktameva niṣevetāvimuktaṃ na vimuñcedevamevaitadyājñavalkya |1| atha hainamātraḥ papraccha yājñavalkyaṃ ya eṣo'nanto'vyakta ātmā taṃ kathamahaṃ vijānīyāmiti | sa hovāca yājñavalkyaḥ so'vimukta upāsyo ya eṣo'nanto'vyakta ātmā so'vimukte pratiṣṭhita iti | so'vimuktaḥ kasmin pratiṣṭhita iti | varaṇāyāṃ nāśyāṃ ca madhye pratiṣṭhita iti | kā vai varaṇā kā ca nāśīti sarvāninindriyakṛtān doṣān vārayati tena varaṇā bhavati sarvānindriyakṛtān pāpān nāśayati tena nāśī bhavatīti | katamaccāsya sthānaṃ bhavatīti | bhruvoḥ ghrāṇasya ca yaḥ sandhiḥ sa eṣa dyaurlokasya parasya ca sandhirbhavatīti | etadvai sandhi sandhyāṃ brahmavid upāsata iti | so'vimukta upāsya iti| so'vimuktaṃ jñānamācaṣṭe | yovai tadevaṃ vedeti | śārīrekabhāṣye, āmananti cainamasmin parameśvaraṃ mūrddhacibukāntarāle jābālāḥ- 'ya eṣo'nanto'vyakta ātmā' ityādinoktam | tasmādupapannā parameśvare prādeśamātraśrutiriti coktam ! "pradeśeṣu vā hṛdayādiṣu upalabdhisthāneṣu viśeṣeṇābhivyajyate ataḥ parameśvare'pi prādeśamātraśrutirupapadyate" iti yat prāguktaṃ tasyāyamupasaṃhāro bhāṣye kṛtaḥ | śruterarthastu varaṇā bhrūnām̐sī ghrāṇam | niyamyajīvādhiṣṭhānatvadvāreṇa niyanturīśvarasyādhiṣṭhānatvāt nāsābhruvoḥ pāpmavārakatvopapattiḥ | nāsābhruvormadhye'pi sthānaviśeṣajijñāsayā praśnaḥ katamaṃ ceti | uttaraṃ bhruvoriti | ghrāṇasya nāsikāsthitasya | sa ca sandhirdhulokasya svargasya parasya ca brahmalokasya sandhitvenopāsya iti vācaspatyakalpatarau vyākhyātaḥ | rāmatāpanīye, śrīrāmacandrasya manuṃ jajāpa vṛṣabhadhvajaḥ | manvantarasahastraistu japahaumārcanādibhiḥ || tataḥ prasanno bhagavān śrīrāmaḥ prāha śaṅkaram | vṛṇīṣva yadabhīṣṭaṃ taddāsyāmi parameśvara || iti sahovāca maṇikarṇikāyāṃ vā kṣetre vā gaṅgāyāṃ vā taṭe punaḥ | mniyate dehi tajjantaurmukti nāto varāntaram || ityatha sahovāca śrīrāmaḥ kṣetre'tra tava deveśa yatra kutrāpi vā mṛtāḥ | kṛmikīṭādayo'pyāśu muktāḥ santu na cānyathā